Zanim stery przejmie nowy włodarz, trzeba się prawidłowo rozliczyć ze starym

W gminie Grabowo Południowe rewolucja. Dotychczasowy wójt Stanisław Pawłowski, który rządził przez pięć kadencji, ze względu na osiągnięcie wieku emerytalnego postanowił nie startować w tegorocznych wyborach samorządowych. Na jego miejsce w wybrano Macieja Jurczaka. Za kilkanaście dni, 19 listopada, ma się odbyć pierwsza sesja nowej rady. Ale zanim do tego dojdzie, urzędnicy muszą załatwić sprawy związane z odejściem starego włodarza. Z tego powodu w urzędzie spotkali się wójt Jan Pawłowski, sekretarz gminy Anna Michalska, radca prawny Ludwik Marciniak oraz przewodnicząca rady gminy Julia Tomkiewicz. Na chwilę wpadł też wójt elekt.

Wybory to nie koniec urzędowania

– rozpoczął wójt Pawłowski.

stwierdziła przewodnicząca starej rady Julia Tomkiewicz. zwróciła dodatkowo uwagę.

przekonywała sekretarz Anna Michalska.

pochwaliła się swoimi przeciekami przewodnicząca.

potwierdził radca prawny Ludwik Marciniak. dodał.

dopytywała przewodnicząca Tomkiewicz.

zaczął wyjaśniać radca prawny. – stwierdził.

Zaraz jednak szybko dodał, że by zmniejszyć tę prawną rozbieżność, z pomocą przyszły Państwowa Komisja Wyborcza i Krajowe Biuro Wyborcze.

zwrócił się do wójta Pawłowskiego prawnik.

co na to prawo? rada 1

uśmiechnęła się sekretarz gminy, witając Macieja Jurczaka.

zwróciła się do wójta Pawłowskiego przewodnicząca Tomkiewicz.

żartobliwie skwitował sytuację obecny wójt. dodał.

zauważył radca.

co na to prawo? rada 2

Oszczędności na urlopie

zaniepokoił się przyszły włodarz.

stwierdziła sekretarz gminy, próbując obrócić w żart słowa przyszłego wójta. zauważyła skrupulatna sekretarz.

zgłosił swoje wątpliwości Maciej Jurczak. dodał.

odpowiedział radca Marciniak.potwierdziła pani sekretarz. dodała.

powiedział prawnik. stwierdził.

co na to prawo? rada 3

szybko odpowiedziała pani sekretarz. mówiąc to sekretarz spojrzała na wójta Pawłowskiego. wyjaśniła Anna Michalska.

Wójt nie wydawał się zadowolony. stwierdził.

dopowiedział radca prawny.

Dwie niezależne odprawy

zauważyła sekretarz. stwierdziła.

co na to prawo? rada 4

poinformował radca.

zauważył wójt elekt.

uzupełniła sekretarz Michalska.

dodał radca.

spytała przewodnicząca Tomkiewicz, która w nowej kadencji także wywalczyła mandat radnej. dopytywała.

stwierdził Ludwik Marciniak.

co na to prawo? rada 5

zapytał z nadzieją przyszły wójt.

odpowiedział stanowczo radca i wyjaśnił, dlaczego w tym przypadku nie dochodzi do zbiegu świadczeń.

co na to prawo? rada 6

podsumował Maciej Jurczak.

pocieszał go wójt Pawłowski.

stwierdził nowy włodarz.

skwitował stary włodarz. dodał.

przytomnie zauważył radca.

zdziwiła się przewodnicząca rady.przypomniał prawnik.

dopytywała się sekretarz. stwierdził radca.

co na to prawo? rada 7

zapalił się do pomysłu Stanisław Pawłowski.

Dziękuję za możliwość uczestniczenia w spotkaniu, ale umówiłem się ze swoimi wyborcami, a oni już na mnie czekają. stwierdziła sekretarz gminy.

Trzeba oddać, co gminne

zwróciła się cicho do wójta Anna Michalska.

co na to prawo? rada 8

spytał Pawłowski. zerkając w notatnik, odpowiedziała sekretarz Michalska. zapytał wójt.

powiedział radca. dodał.

wyraźnie widać było, że pani sekretarz dobrze się do rozmowy przygotowała. uzupełniła pani sekretarz.

stwierdził wójt.

poinformował prawnik. I wytłumaczył, że nie ma możliwości wstrzymania wypłaty odprawy pieniężnej czy ekwiwalentu za zaległy urlop i zaliczenia tych świadczeń na poczet nierozliczonych zobowiązań pracownika. kontynuował radca.

przyznał wójt.

pochwaliła się znajomością prawa pani sekretarz.

zapytała przewodnicząca rady.

przypomniał prawnik. dodał prawnik.

co na to prawo? rada 9

nostalgicznie zakończył rozmowę odchodzący wójt. 

rada 1. Odchodzący wójt wykonuje obowiązki do czasu objęcia urzędu przez nowego włodarza

W myśl art. 26 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2018 r. poz. 994 ze zm.) kadencja wójta (burmistrza, prezydenta miasta) upływa w tym samym dniu, w którym kończy się kadencja rady gminy, czyli po czterech latach od dnia poprzednich wyborów samorządowych (od tegorocznych wyborów po pięciu latach). Natomiast zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy po zakończeniu kadencji obecny włodarz gminy pełni swoją funkcję do czasu objęcia obowiązków przez nowo wybranego wójta (burmistrza, prezydenta miasta). W tym czasie odchodzący włodarz nie jest ograniczony w zakresie posiadanych dotychczas uprawnień. Może więc wydawać różnego rodzaju decyzje, zezwolenia, koncesje itp., a także wykonywać czynności materialno-techniczne, np. wydawać dowody osobiste, rejestrować zgłoszenia działalności gospodarczej, wydawać zaświadczenie, prowadzić rejestrację stanu cywilnego. Wszystkie podjęte przez niego rozstrzygnięcia są ważne. Rozwiązanie to ma uchronić mieszkańców wspólnoty od paraliżu decyzyjnego i bezczynności urzędu (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2686/94). Odchodzący włodarz wykonuje swoje obowiązki do dnia objęcia funkcji przez nowego wójt, czyli do momentu, kiedy złoży on ślubowanie.

rada 2. Dopełnienie formalnych czynności prawnych

Dzień objęcia obowiązków przez nowego wójta/burmistrza/prezydenta miasta (złożenie ślubowania) oznacza również dzień zakończenia stosunku pracy na podstawie wyboru z dotychczasowym włodarzem. Charakter i specyfika stosunku pracy z wyboru sprawia, że nie ma podstaw do dokonywania jakichkolwiek formalnych czynności prawnych zmierzających do rozwiązania stosunku pracy wójta (wypowiedzenia czy oświadczenia pracodawcy o jego rozwiązaniu bez wypowiedzenia) lub potwierdzających ten fakt (por. wyrok SN z 4 grudnia 1979 r., sygn. akt I PR 93/79 i wyrok NSA z 10 marca 1995 r., sygn. akt II SA 138/95). Stosunek pracy z wyboru rozwiązuje się z chwilą wygaśnięcia mandatu z mocy art. 73 par. 2 kodeksu pracy. Powyższy pogląd oczywiście nie oznacza braku obowiązku wydania odchodzącemu wójtowi świadectwa pracy.

rada 3. Można się umówić ws. wykorzystania urlopu w nowej kadencji

Wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta), który nie wykorzystał urlopu wypoczynkowego, przysługuje ekwiwalent pieniężny. Świadczenie należy się niezależnie od tego, czy dana osoba ponownie została wybrana na ten urząd. Wraz z upływem kadencji wszystkim włodarzom rozwiązuje się stosunek pracy. Okoliczność ta uzasadnia wypłatę ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Zgodnie z art. 171 par. 3 kodeksu pracy (Dz.U. 2018 r. poz. 917) dopuszczalne jest jednak umówienie się przez włodarza, który został ponownie wybrany na następną kadencję, że zaległy urlop wykorzysta po zawarciu kolejnego stosunku pracy. W takiej sytuacji wypłata ekwiwalentu nie będzie konieczna, gdyż niewykorzystany urlop przechodzi na kolejne zatrudnienie. Należy jednak pamiętać, że ww. przepis nie może stanowić podstawy przeniesienia niewykorzystanego urlopu, gdy dany wójt wygra wybory w innej gminie niż ta, w której piastował dotychczas mandat. Czynności dotyczące wypłaty tego świadczenia wykonuje wyznaczona przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) osoba zastępująca lub sekretarz gminy. W przypadku niewykorzystywania urlopu przez włodarza osoba wyznaczona (sekretarz) nie ma żadnych możliwości wyegzekwowania skierowania go na urlop. Nie może też wysłać go na przymusowy urlop, tym bardziej że wójt jest jej przełożonym służbowym.

rada 4. Wójtowi odprawę emerytalną przyznaje rada gminy

W związku z przejściem na emeryturę przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości:

1) po 10 latach pracy – dwumiesięcznego wynagrodzenia;

2) po 15 latach pracy – trzymiesięcznego wynagrodzenia;

3) po 20 latach pracy – sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Przy czym ww. wynagrodzenie oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Do okresów pracy uprawniających do dodatku jednorazowej odprawy w związku z przejściem na emeryturę wlicza się wszystkie poprzednio zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Jeżeli wójt (burmistrz, prezydent miasta) po rozwiązaniu stosunku pracy nie uzyska pozytywnej dla niego decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego) odnośnie do przyznania mu emerytury (także po zweryfikowaniu jej w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych), przesłanka przejścia na emeryturę nie wystąpi. Oznacza to, że pracodawca ma wówczas prawo odmówić byłemu pracownikowi wypłaty odprawy. Ponieważ nie jest z góry pewne, czy wniosek ubezpieczonego o emeryturę złożony do organu zakończy się faktycznym uzyskaniem pozytywnej decyzji administracyjnej, pracodawca ma prawo wstrzymać się z wypłatą odprawy do dnia uzyskania od ubezpieczonego kopii prawomocnej decyzji ZUS (KRUS). Wójt będzie miał jednak prawo do wypłaty odsetek za czas opóźnienia, tj. od dnia ustania stosunku pracy. Odprawę przyznaje wójtowi rada gminy (por. wyrok NSA z 4 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1960/11).

rada 5. Odprawa jest świadczeniem odrębnym i niezależnym od wynagrodzenia

Odprawę związaną z upływem kadencji wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) przyznaje przewodniczący rady gminy. Zgodnie z art. 8 ustawy o pracownikach samorządowych (Dz.U. 2018 r. poz. 1260) jest on bowiem osobą uprawnioną do podejmowania czynności z zakresu prawa pracy związanych z rozwiązaniem stosunku pracy. Taki pogląd wyraził WSA w Gliwicach w wyroku z 31 maja 2011 r. (sygn. akt IV SA/Gl 413/11). Uznano wówczas, że w przypadku odprawy z art. 40 ustawy o pracownikach samorządowych przysługuje ona osobie, która już nie sprawuje funkcji wójta w związku z upływem kadencji. Zdaniem gliwickiego sądu administracyjnego odprawa ta jest związana bezpośrednio z rozwiązaniem stosunku pracy. Jest świadczeniem odrębnym i niezależnym od wynagrodzenia za pracę. Świadczenie to ma specyficzny charakter – jest przyznawane ściśle określonym osobom w związku ze sprawowaniem wymienionych funkcji oraz pod warunkiem upływu kadencji. Sąd wyjaśnił, że ustawodawca nie pozostawił pracodawcy możliwości weryfikacji wysokości tej odprawy. O tym, czy świadczenie to przysługuje oraz w jakiej wysokości, rozstrzyga sama ustawa. Dlatego według gliwickiego sądu administracyjnego rada gminy nie może nie przyznawać lub nie omawianej odprawy oraz ustalać jej wysokości (przysługuje ona z mocy samej ustawy). Sąd zwrócił też uwagę na inną ważną kwestię, otóż zgodnie z art. 8 ustawy o samorządzie gminnym do wyłącznej kompetencji rady gminy należy ustalenie wynagrodzenia wójta, przy czym w ocenie sądu omawiane świadczenie nie mieści się w pojęciu wynagrodzenia. To zgodnie z art. 36 obejmuje wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wieloletnią pracę, nagroda jubileuszowa oraz jednorazowa odprawa w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

rada 6. Zbieg prawa do dwóch świadczeń nie wyklucza ich wypłaty

Przyznanie odprawy z tytułu upływu kadencji nie odbiera prawa do innych odpraw, w tym emerytalnej. Takie stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z 30 maja 2001 r. (sygn. akt I PKN 416/00). Zdaniem tego sądu każda z tych odpraw przysługuje na podstawie tych przepisów, które ustalają warunki jej nabycia i jest niezależna od innych świadczeń, także wtedy, gdy źródłem ich powstania jest to samo zdarzenie w postaci rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Odprawy służą bowiem realizacji różnych celów. Ta z tytułu upływu kadencji jest przede wszystkim swoistego rodzaju podziękowaniem za pełnienie ważnej funkcji społecznej w organach samorządu terytorialnego. Nie musi łączyć się natomiast z utratą zatrudnienia czy też zmniejszeniem dochodów. Z kolei powodem przyznania pracownikowi odprawy emerytalnej są inne przesłanki. Stanowi ona gratyfikację za staż pracy i swoistą pomoc socjalną pracodawcy dla osób, które ze względu na wiek będą otrzymywały w przyszłości świadczenia znacznie niższe od wynagrodzenia za pracę.

rada 7. Ponowne zatrudnienie z wyboru w urzędzie wyklucza przyznanie odprawy

Wygaśnięcie mandatu z upływem kadencji jest przesłanką nabycia przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) odprawy pieniężnej. Tego świadczenia nie otrzyma jednak włodarz, który został wybrany na kolejną kadencję. Mówi o tym art. 40 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy wójt (burmistrz, prezydenta miasta) zostanie ponownie zatrudniony w najbliższej kadencji na podstawie stosunku pracy z wyboru w tym samym urzędzie, odprawa nie przysługuje. Nie ma natomiast przeszkód w wypłaceniu tej odprawy wójtowi, który po zakończeniu kadencji został wybrany na inne stanowisko, np. marszałka, starosty albo wójta w innej, np. sąsiedniej gminie. Odprawę dostanie również włodarz, który po zakończeniu kadencji podjął pracę w tej samej gminie, ale na innym stanowisku – został zatrudniony np. jako zastępca nowego wójta, sekretarz, skarbnik czy szeregowy jej urzędnik. Wysokość odprawy wynosi trzymiesięczne wygrodzenie obliczane według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Odprawa powinna być wypłacona w ostatnim dniu zatrudnienia przez pracodawcę, u którego pracownik był zatrudniony na podstawie wyboru.

Rada 8. Wójt musi zwrócić mienie urzędu

Upływ kadencji i wygaśnięcie mandatu poprzednio urzędującego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) powoduje również konieczność rozliczenia tego pracownika z powierzonego mu do użytku służbowego mienia, np. laptopa czy telefonu komórkowego. Obowiązek taki powstaje bez względu na fakt, czy ta sama osoba kandydowała i została ponownie wybrana na stanowisko wójta (burmistrza, prezydenta miasta). W praktyce najczęściej korzystanie ze służbowego sprzętu komputerowego czy telefonów komórkowych odbywa się na podstawie umowy użyczenia. Zatem z upływem kadencji należy rozliczyć używanie powierzonego sprzętu. Natomiast przekazanie do używania tego mienia na kolejną kadencję będzie wymagało zawarcia kolejnej umowy.

rada 9. Świadectwo pracy wystawia przewodniczący nowo wybranej rady

Przewodniczący rady gminy musi wystawić odchodzącemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) świadectwo pracy. Jest to niewątpliwie czynność związaną z rozwiązaniem stosunku pracy. Jednocześnie wskazać należy, że będzie to już przewodniczący rady gminy kolejnej kadencji. Rozwiązanie stosunku pracy z wyboru następuje także wówczas, gdy wójtem na kolejną kadencję została ponownie wybrana ta sama osoba. Jeden stosunek pracy z wyboru się rozwiązuje, a nawiązuje kolejny. Nie ma tu kontynuacji zatrudnienia w ramach poprzedniego stosunku pracy. Oznacza to, że w takiej sytuacji również powstaje obowiązek wystawienia świadectwa pracy za poprzednią kadencję. Zgodnie z art. 97 par. 11 k.p. w przypadku nawiązania z tym samym pracownikiem kolejnego stosunku pracy w ciągu siedmiu dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy pracodawca jest obowiązany wydać pracownikowi świadectwo pracy wyłącznie na jego wniosek, złożony w postaci papierowej lub elektronicznej (wniosek może być złożony w każdym czasie i dotyczyć wydania świadectwa pracy dotyczącego poprzedniego okresu zatrudnienia albo wszystkich okresów zatrudnienia, za które dotychczas nie wydano świadectwa pracy). W literaturze wskazuje się jednak, że przepis ten ma zastosowanie tylko do stosunków pracy nawiązanych na podstawie umowy o pracę.

W świadectwie pracy należy podać informacje dotyczące:

• okresu i rodzaju wykonywanej pracy;
• zajmowanych stanowisk;
• trybu rozwiązania albo okoliczności wygaśnięcia stosunku pracy;
• innych danych niezbędnych do ustalenia uprawnień pracowniczych i uprawnień z ubezpieczenia społecznego.

Ponadto w świadectwie pracy zamieszcza się wzmiankę o zajęciu wynagrodzenia za pracę w myśl przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Na żądanie pracownika w świadectwie pracy należy podać także informację o wysokości i składnikach wynagrodzenia oraz o uzyskanych kwalifikacjach. Szczegółową treść świadectwa określa par. 2 rozporządzenia ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z 30 grudnia 2016 r. w sprawie świadectwa pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1289). Akt ten zawiera formularz świadectwa pracy i wyjaśnienie jego wypełnienia.

Zgodnie z art. 97 par. 21 k.p. pracownik może w ciągu siedmiu dni od otrzymania świadectwa pracy wystąpić z wnioskiem do pracodawcy o sprostowanie świadectwa. W razie nieuwzględnienia wniosku pracownikowi przysługuje w ciągu siedmiu dni od zawiadomienia o odmowie sprostowania świadectwa pracy, prawo wystąpienia z żądaniem jego sprostowania do sądu pracy. 

!