Zasiłek wyższy niż wynagrodzenie? Sprawdź, kiedy to możliwe

Zasiłek chorobowy przysługuje osobom, które otrzymały zwolnienie lekarskie, a dokładniej zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy. Potocznie wszyscy myślą, że przysługuje on w wysokości 80 % pensji, a w niektórych przypadkach – 100 % (np. w okresie ciąży). To jednak duże uproszczenie, bo zasiłek wypłaca się nie jako 80 czy 100% „pensji”, a „podstawy wymiaru zasiłku”.

A podstawa wymiaru zasiłku to nie to samo co wynagrodzenie wpisane do umowy o pracę.

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego – jak ją obliczyć

Zasady obliczania podstawy wymiaru zasiłku zostały zawarte w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zwanej ustawą zasiłkową.

Zgodnie z podstawową regułą podstawa wymiaru zasiłku chorobowego to przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Innymi słowy, oblicza się średnią z 12 miesięcy poprzedzających chorobę. A dokładniej 1/30 tej kwoty, bo zasiłek oblicza się i wypłaca za każdy dzień choroby.

Jeśli pracownik pracuje krócej niż 12 miesięcy przed chorobą, oblicza się średnią z tylu pełnych miesięcy kalendarzowych, ile przepracował u danego pracodawcy.

Kiedy zasiłek chorobowy wynosi 80% lub 100% podstawy

Podstawową stawką zasiłku jest 80% podstawy wymiaru.

W kilku przypadkach pracownikowi przysługuje 100% podstawy wymiaru. Będzie tak, jeśli niezdolność do pracy:

• przypada na okres ciąży;
• powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów;
• powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.

Wypadek w drodze do pracy lub z pracy – kiedy daje 100%

Wypadek w drodze do pracy lub z pracy to nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w drodze do lub z miejsca wykonywania zatrudnienia lub innej działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia rentowego, jeżeli droga ta była najkrótsza i nie została przerwana.

Uważa się, że wypadek nastąpił w drodze do pracy lub z pracy, mimo że droga została przerwana, jeżeli przerwa była życiowo uzasadniona i jej czas nie przekraczał granic potrzeby, a także wówczas, gdy droga, nie będąc drogą najkrótszą, była dla ubezpieczonego ze względów komunikacyjnych najdogodniejsza.

Za jakie dni przysługuje zasiłek chorobowy

Zasiłek chorobowy przysługuje za każdy dzień choroby, także za dni wolne od pracy. Teoretycznie możliwe jest więc, żeby lekarz wystawił zwolnienie tylko na weekend albo święta i za te dni pracownik powinien otrzymać zasiłek.

Wynagrodzenie w ustawie zasiłkowej – co wchodzi do podstawy

Wynagrodzenie w rozumieniu ustawy zasiłkowej

Podstawę oblicza się w oparciu o „wynagrodzenie”, ale nie jest to wynagrodzenie w potocznym rozumieniu. Wynagrodzenie w rozumieniu ustawy zasiłkowej to przychód pracownika stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz ubezpieczenie chorobowe.

Wynagrodzenie dla celów zasiłkowych to nie wynagrodzenie miesięczne wynikające z umowy o pracę, ale przychód pracownika uzyskany przez pracownika za dany miesiąc. Co jednak trzeba podkreślić – przychód oskładkowany. Pracownik może osiągać przychody nieoskładkowane (np. wartość kart żywieniowych po spełnieniu warunków z przepisów składkowych), ale nie będą one brane pod uwagę do obliczenia zasiłku.

Do obliczeń zasiłków pracodawca uwzględnia wyłącznie przychód oskładkowany składką chorobową po pomniejszeniu o 13,71 %, a więc równowartość składek na ubezpieczenia społeczne potrącanych z wynagrodzenia brutto pracownika.

Składniki wynagrodzenia wliczane do podstawy zasiłku

Skoro zatem do obliczeń podstawy wymiaru zasiłku uwzględnia się „przychód”, a nie „wynagrodzenie zasadnicze”, to oznacza, że wlicza się także dodatkowe składniki, które są oskładkowane. Chodzi tu o takie składniki jak nagrody, premie, dodatki, a także dodatkowe wynagrodzenie roczne, czyli trzynastkę.

Wynagrodzenie zasadnicze może być zatem niewielkie, ale w związku z tym, że do zasiłku pracownik ma wliczane dodatkowe składniki, taki zasiłek może nawet przewyższyć wynagrodzenie.

Składniki niewliczane do podstawy zasiłku chorobowego

Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie składniki są uwzględniane w podstawie wymiaru zasiłku. O tym mówią odrębne reguły ustawy zasiłkowej.

Do zasiłku nie są doliczane:

• składniki, do których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania tego zasiłku zgodnie z postanowieniami układów zbiorowych pracy lub przepisami o wynagradzaniu, jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego zasiłku; [Przykład 1]
• przysługujące zgodnie z umową o pracę tylko do określonego terminu, jeśli zasiłek jest należny za okres po tym terminie, albo takie, których pracodawca już nie wypłaca na podstawie układu zbiorowego pracy lub przepisów o wynagradzaniu. [Przykład 2]

Jak wliczać premie i nagrody do podstawy zasiłku

Sposób wliczania różnych składników do wynagrodzenia zależy od tego, czy są to składniki wypłacane regularnie (co miesiąc, kwartał, rok, półrocze), czy są jednorazowe.

Składniki jednorazowe

W przypadku składników jednorazowych wszystko zależy od tego, za jaki okres pracownik otrzymał ten składnik (np. nagrodę). Jeśli pracodawca wskazał, że nagroda przysługuje np. za maj 2026 r., to nagrodę trzeba zakwalifikować jako przychód za maj 2026 r. Jeśli jednak pracodawca nie oznaczył okresu, za jaki przysługuje składnik, należy zakwalifikować nagrodę jako przychód w miesiącu wypłaty.

Składniki miesięczne

Premie, nagrody i inne składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy miesięczne wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w kwocie wypłaconej pracownikowi za miesiące kalendarzowe, z których wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku.

Przepisy mówią o wypłacie „za” miesiące, a nie „w” miesiącach, a więc należy takie składniki uwzględnić jako przychód z miesięcy, za które zostały wypracowane albo przyznane, nie zaś przychód z miesięcy, w których zostały wypłacone.

Składniki kwartalne

Składniki kwartalne i roczne – jak liczyć 1/12 do zasiłku

Z kolei składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy kwartalne wlicza się do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości stanowiącej 1/12 sumy wypłaconych pracownikowi składników za cztery kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.

Składniki roczne

Składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy roczne wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości stanowiącej 1/12 składnika rocznego wypłaconego pracownikowi za rok poprzedzający miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. [Przykład 4]

Składniki należne, ale niewypłacone

Niewypłacone składniki a podstawa zasiłku – zasada i skutki

Kolejna zasada, o której trzeba pamiętać, to niewliczanie składników, nawet należnych, dopóki nie są wypłacone. W przypadku składników periodycznych (miesięcznych, kwartalnych, rocznych) do podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się składniki wypłacone za okres poprzedni. Po wypłacie zaległego składnika nie należy przeliczać zasiłku. [Przykład 5]