Staż zawodowy, szkolenia zawodowe, warsztaty terapii zajęciowej i zakłady aktywności zawodowej to cztery filary wsparcia osób z niepełnosprawnościami na drodze do samodzielności i pracy. Sprawdź, na czym polega każda z tych form, kto może z nich skorzystać i jak wygląda ich organizacja w Polsce.
- Staż zawodowy pozwala uczyć się pracy na konkretnym stanowisku i może trwać od 3 do 12 miesięcy.
- Szkolenia zawodowe z urzędu pracy są bezpłatne i pomagają zdobyć nowe kwalifikacje zawodowe.
- WTZ i ZAZ to placówki, które przygotowują osoby z niepełnosprawnościami do samodzielnego życia i pracy na otwartym rynku.
Staż zawodowy – co to jest i jak wygląda?
Staż zawodowy to okres, w którym osoba uczy się, jak wykonywać pracę na wybranym stanowisku. Osoba odbywająca staż to stażysta. Staże dla osób z niepełnosprawnościami organizują powiatowe urzędy pracy, a odbywają się one w zakładach pracy lub instytucjach publicznych. Program stażu przygotowuje pracodawca. To on ustala na jakim stanowisku będzie pracował stażysta, jakie zadania będzie wykonywał.
Ile trwa staż zawodowy?
Staż zawodowy może trwać od 3 do 12 miesięcy. Długość stażu zależy od:
- pracodawcy,
- wieku osoby z niepełnosprawnością,
- tego, czy osoba jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, czy jako poszukująca pracy.
Osoba bezrobotna nie ma pracy, nie zarabia pieniędzy, nie ma renty ani zasiłku stałego z ośrodka pomocy społecznej. Zasiłek stały to pieniądze dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy. Osoba bezrobotna może otrzymywać zasiłek dla bezrobotnych.
Osoba poszukująca pracy nie ma pracy, ale ma rentę lub zasiłek stały, albo ma już pracę i chce ją zmienić. Może pracować na umowę zlecenie, ale żeby pójść na staż, nie może mieć umowy o pracę.
Wynagrodzenie i urlop podczas stażu zawodowego
W czasie stażu zawodowego osoba zarabia pieniądze. To wynagrodzenie nazywa się stypendium. Stażysta otrzymuje stypendium za każdy miesiąc pracy. Stażysta ma też prawo do płatnego urlopu – po każdym miesiącu stażu przysługują mu 2 dni urlopu. Cały urlop musi wykorzystać w trakcie trwania stażu.
Ważne
Stażyści z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym lub znacznym mogą pracować maksymalnie 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo. Wyjątki są możliwe za zgodą lekarza medycyny pracy lub przy pracy zmianowej.
Szkolenia zawodowe dla osób z niepełnosprawnościami
Kwalifikacje zawodowe to umiejętności, których można nauczyć się w szkole, na kursach i szkoleniach – na przykład gotowania czy pieczenia. Dzięki nim można pracować jako kucharz lub cukiernik.
Osoby z niepełnosprawnościami mogą poprawiać swoje kwalifikacje zawodowe i zapisywać się na szkolenia, aby znaleźć lepszą pracę. Szkolenia zawodowe organizują powiatowe urzędy pracy, które również pokrywają ich koszty. Oznacza to, że udział w szkoleniu jest bezpłatny dla osoby z niepełnosprawnością.
Kto może skorzystać ze szkoleń zawodowych?
Ze szkoleń organizowanych przez urząd pracy mogą skorzystać osoby z niepełnosprawnościami, które:
- są zarejestrowane w urzędzie pracy,
- nie mogą pracować w swoim zawodzie (np. z powodu choroby lub wypadku),
- muszą zmienić stanowisko pracy i zdobyć nowe kwalifikacje,
- nie mają kwalifikacji zawodowych,
- nie potrafią samodzielnie znaleźć pracy.
W powiatowym urzędzie pracy można dowiedzieć się, czy urząd zapisze daną osobę na szkolenie, jakie szkolenia są dostępne i co trzeba zrobić, aby się na nie zapisać.
Zakład aktywności zawodowej (ZAZ) – co to jest?
Zakład aktywności zawodowej, w skrócie ZAZ, to zakład pracy dla osób z niepełnosprawnościami. Praca w ZAZ jest dostosowana do potrzeb każdego pracownika. Zatrudnione są tam głównie osoby z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności, na przykład osoby: z niepełnosprawnością intelektualną, z autyzmem, z problemami zdrowia psychicznego.
Dzięki pracy w ZAZ osoby z niepełnosprawnościami przygotowują się do samodzielnego życia i zdobywają doświadczenie zawodowe. Później łatwiej im znaleźć zatrudnienie na otwartym rynku pracy, czyli w zwykłych firmach i instytucjach.
Jakie wsparcie oferuje zakład aktywności zawodowej?
W ZAZ osoba z niepełnosprawnością – poza zatrudnieniem – może otrzymać:
- wsparcie instruktorów, którzy uczą wykonywania obowiązków,
- wsparcie doradcy zawodowego,
- wsparcie psychologa,
- opiekę lekarza i pielęgniarki.
Każdy pracownik ZAZ ma indywidualny program rehabilitacyjny, który zawiera informacje o celach nauki, osobach wspierających, czasie trwania nauki oraz udziale w dodatkowych atrakcjach, jak wyjścia do kina.
Na koniec 2023 roku w Polsce działało 141 zakładów aktywności zawodowej. Środki na działalność ZAZ przekazuje PFRON, a pozostałe pieniądze zakłady muszą zarobić same lub pozyskać z projektów.
Przykład
Czym zajmują się zakłady aktywności zawodowej?
Zakłady aktywności zawodowej prowadzą różnorodną działalność. Pracownicy ZAZ mogą m.in.: przygotowywać i sprzedawać jedzenie, szyć ubrania i inne rzeczy, prowadzić piekarnię, prowadzić hotel, wykonywać wizytówki, ulotki i plakaty, drukować napisy i obrazki na koszulkach, kubkach i innych przedmiotach, zajmować się roślinami – sadzić kwiaty i krzewy, siać trawę, przycinać żywopłoty, kosić trawniki, wyrywać chwasty czy przekopywać ogródki.
Warsztat terapii zajęciowej (WTZ) – co to jest?
Warsztat terapii zajęciowej, w skrócie WTZ, to miejsce, do którego codziennie przychodzą osoby z niepełnosprawnościami, aby przygotować się do podjęcia pracy. W WTZ uczestnicy uczą się umiejętności potrzebnych w codziennym życiu i w pracy:
- dbania o higienę osobistą,
- samodzielnego przygotowania posiłku,
- wykonywania zadań w pracy,
- współpracy z innymi ludźmi.
Jakie zajęcia odbywają się w WTZ?
W warsztatach terapii zajęciowej organizowane są różne zajęcia, m.in. ogrodnicze, komputerowe czy ceramiczne (podczas których powstają kubki, talerze i doniczki z gliny), a także gimnastyka i zajęcia ruchowe. W WTZ prowadzona jest również terapia z psychologiem, podczas której uczestnik uczy się np. radzenia sobie z emocjami. Spotkania grupowe pomagają natomiast w nauce rozmowy, rozwiązywania problemów i współpracy.
Kto może być uczestnikiem warsztatu terapii zajęciowej?
Każdy uczestnik WTZ musi mieć orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem do terapii zajęciowej. O przyjęciu decydują wspólnie organizacja prowadząca WTZ oraz powiatowe centrum pomocy rodzinie.
Każdy uczestnik warsztatu terapii zajęciowej ma indywidualny program rehabilitacji (IPR), w którym zapisane są m.in. cele nauki, sposoby ich realizacji, osoby wspierające oraz zasady współpracy z rodziną lub opiekunami.
Kto może prowadzić warsztat terapii zajęciowej?
WTZ najczęściej prowadzone są przez stowarzyszenia, fundacje lub firmy. Do otwarcia warsztatu terapii zajęciowej potrzebne są: odpowiedni budynek, pieniądze na działalność warsztatu, pracownicy – kierownik i instruktorzy.
Przepisy prawa dotyczące WTZ przygotowuje Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Większość środków na działalność WTZ pochodzi z dofinansowania PFRON, resztę zapewniają urzędy powiatu lub miasta. Aby otrzymać dofinansowanie z PFRON, należy złożyć wniosek do najbliższego powiatowego centrum pomocy rodzinie.
W Polsce działa ponad 700 warsztatów terapii zajęciowej, z których korzysta wiele osób z niepełnosprawnością. Uczestnicy poznają w nich nowe osoby, uczą się samodzielności i biorą udział w praktykach zawodowych, przygotowując się do pracy.
Staż zawodowy, szkolenia zawodowe, zakłady aktywności zawodowej i warsztaty terapii zajęciowej to cztery kluczowe formy wsparcia osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Każda z nich pełni inną rolę – od nauki konkretnego zawodu, przez zdobywanie kwalifikacji zawodowych, aż po codzienne przygotowanie do samodzielnego życia i pracy. Wspólnym mianownikiem jest cel: umożliwienie osobom z niepełnosprawnościami aktywnego udziału w życiu społecznym i zawodowym. Warto poznać wszystkie te możliwości i skorzystać z pomocy oferowanej przez powiatowe urzędy pracy, powiatowe centra pomocy rodzinie oraz PFRON.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu