Tysiące złotych więcej na emeryturze: przełomowy wyrok TSUE dla pracowników i emerytów, w tym dla Polaków pracujących za granicą

Pracowałeś jako górnik, hutnik, pracownik budowy, na kontenerowcach czy w innych szczególnych warunkach nie tylko w Polsce, ale też w innych krajach Unii Europejskiej? Mamy ważne wieści. Trybunał Sprawiedliwości UE jasno stwierdza: zagraniczny staż w „ciężkich warunkach”, w trudnych zawodach (gdzie warunki wpływają na zdrowie) musi być wliczany do prawa do emerytury pomostowej lub wcześniejszej. Swoboda przemieszczania się i pracy w UE nie może kosztować pracowników utraty przywilejów emerytalnych. Jak zatem najnowsze orzecznictwo unijne otwiera drogę do korzystniejszych świadczeń dla tysięcy Polaków? Sprawdzamy.

Trybunał Sprawiedliwości UE staje po stronie pracownika

Słowacki sąd najwyższy powziął jednak wątpliwości i zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości UE. TSUE przypomniał fundamentalną zasadę unijną: korzystanie ze swobody przemieszczania się nie może pogarszać sytuacji pracownika w zakresie zabezpieczenia społecznego. TSUE orzekł, że unijna zasada „sumowania okresów” (art. 51 rozporządzenia nr 883/2004 - ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Dz.U.UE.L.2004.166.1) ma zastosowanie bezwzględne. Oznacza to, że:

• Nie ma znaczenia, czy państwo wypłacające emeryturę (np. Słowacja, a w analogicznych sprawach Polska) posiada formalnie odrębny system dla górników, czy też przyznaje im szczególne korzyści w ramach systemu powszechnego.
• Nie ma znaczenia, czy w kraju, gdzie praca była wykonywana (np. Czechy), w międzyczasie zniesiono kategoryzację zawodów.
• Liczy się fakt faktycznego wykonywania pracy w szczególnych warunkach, który uprawnia do specyficznych świadczeń w kraju, gdzie pracownik wnioskuje o emeryturę.

Artykuł  51 rozporządzenia nr 883/2004 - ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy szczególne dotyczące sumowania okresów

1.  Jeżeli ustawodawstwo Państwa Członkowskiego uzależnia przyznanie pewnych świadczeń od spełnienia okresów ubezpieczenia wyłącznie w odniesieniu do określonej pracy najemnej lub na własny rachunek lub w zawodzie, który podlega szczególnemu systemowi dotyczącemu osób zatrudnionych lub pracujących na własny rachunek, instytucja właściwa tego Państwa Członkowskiego uwzględni okresy spełnione na podstawie ustawodawstwa pozostałych Państw Członkowskich tylko wtedy, gdy zostały one spełnione na podstawie podobnego systemu lub, w przeciwnym razie, w tym samym zawodzie lub, w odpowiednich przypadkach, przy tej samej pracy najemnej lub na własny rachunek.

Jeżeli, przy uwzględnieniu tak spełnionych okresów, zainteresowany nie spełnia warunków do otrzymania świadczeń wynikających ze szczególnego systemu, okresy te są uwzględniane w celu udzielenia świadczeń w ramach systemu ogólnego lub, w przeciwnym razie, systemu dotyczącego pracowników fizycznych lub umysłowych, w zależności od przypadku, pod warunkiem że zainteresowany przystąpił do jednego z tych systemów.

2.  Okresy ubezpieczenia spełnione na podstawie szczególnego systemu Państwa Członkowskiego są uwzględniane w celu udzielenia świadczeń w ramach systemu ogólnego lub, w przeciwnym razie, systemu dotyczącego pracowników fizycznych lub umysłowych, w zależności od przypadku, innego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem że zainteresowany przystąpił do jednego z tych systemów, nawet jeżeli okresy te zostały już uwzględnione w tym ostatnim Państwie Członkowskim na podstawie systemu szczególnego.

Co to oznacza dla polskich pracowników i ZUS?

Choć opisywana sprawa miała charakter czesko-słowacki, jej konsekwencje są odczuwalne w całej Unii Europejskiej, w tym w Polsce. Rozporządzenie nr 883/2004 jest aktem bezpośrednio obowiązującym. Oznacza to, że polski ZUS oraz sądy pracy muszą stosować się do wykładni TSUE

Najnowszy wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE potwierdza, że unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają chronić obywatela, a nie go karać za pracę za granicą. Dla polskich organów rentowych, w tym ZUS, jest to jasny sygnał: zagraniczny staż np. w zawodach górniczych i w szczególnych warunkach musi być bezwzględnie uwzględniany przy ustalaniu prawa do emerytur preferencyjnych i pomostowych.

FAQ – Najczęstsze pytania i odpowiedzi

1. Kogo dotyczy ten wyrok TSUE? Wyrok dotyczy wszystkich pracowników, którzy wykonywali pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (np. górnicy, hutnicy, pracownicy pod ziemią) w więcej niż jednym państwie Unii Europejskiej i ubiegają się o emeryturę pomostową, wcześniejszą lub z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
2. Czy ZUS w Polsce musi zastosować się do tego wyroku? Tak. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, które interpretował Trybunał, jest aktem prawa unijnego o bezpośrednim stosowaniu. Oznacza to, że polski ZUS oraz sądy powszechne i administracyjne mają obowiązek respektować tę wykładnię przy rozpatrywaniu wniosków emerytalnych.
3. Co jeśli w kraju, w którym pracowałem za granicą, nie było „specjalnego” systemu emerytalnego? To już nie ma znaczenia! Trybunał wyraźnie zaznaczył, że nie jest istotne, czy państwo zatrudnienia posiadało formalnie odrębny system zabezpieczenia społecznego dla danego zawodu. Wystarczy, że praca była faktycznie wykonywana w szczególnych warunkach, a państwo, w którym wnioskujesz o emeryturę (np. Polska), przewiduje za taką pracę szczególne korzyści.
4. Jakie dokumenty powinienem przygotować, aby ubiegać się o doliczenie zagranicznego stażu? Należy złożyć wniosek emerytalny w ZUS i dołączyć dokumenty potwierdzające charakter pracy za granicą. Najważniejsze będą zagraniczne zaświadczenia od tamtejszych instytucji ubezpieczeniowych (np. niemieckiej DRV, czeskiej CSSZ), które potwierdzą nie tylko okresy zatrudnienia, ale przede wszystkim **fakt wykonywania pracy w szczególnych warunkach** (np. praca pod ziemią, w konkretnych kategoriach ryzyka).
5. Czy mogę odwołać się od decyzji ZUS, jeśli wcześniej odmówił mi doliczenia zagranicznego stażu górniczego? Jeśli Twoja sprawa jest jeszcze w toku (np. jesteś po odwołaniu do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych), powołanie się na ten wyrok TS UE (sygn. C-717/24) oraz unijną zasadę sumowania okresów dla prac w szczególnych warunkach jest bardzo silnym argumentem prawnym. Jeśli jednak decyzja ZUS stała się już prawomocna lata temu, wznowienie postępowania może być trudne i wymagać będzie konsultacji z radcą prawnym lub adwokatem specjalizującym się w prawie europejskim i ubezpieczeniowym.