SUO i kolosalne zmiany w pomocy społecznej. Nowe standardy usług opiekuńczych dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami i osób ubogich [USTAWA U PREZYDENTA]

Do tej pory usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania były jedną z niewielu form pomocy społecznej, dla której nigdy nie opracowano szczegółowego standardu. Obowiązujące przepisy określały jedynie ogólne ramy takich usług – bez konkretnych wytycznych dotyczących sposobu ich realizacji czy monitorowania jakości. Nowelizacja ma to zmienić, wprowadzając do ustawy o pomocy społecznej przepisy porządkujące oraz upoważnienie dla ministra właściwego ds. zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia wykonawczego. Dokument ten określi zarówno standard, jak i sposób świadczenia usług, a także metody oceny ich jakości. SUO to właśnie standardy usług opiekuńczych, które będę niebawem bardziej sformalizowane i zabezpieczające.

Komu przysługuje pomoc?

Ustawa porządkuje przepisy dotyczące kręgu osób uprawnionych. Osobie wymagającej wsparcia innych z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje, jeżeli jest samotna i pozbawiona potrzebnej pomocy. Może być natomiast przyznana wtedy, gdy rodzina, a także oddzielnie mieszkający małżonek, wstępni lub zstępni nie są w stanie takiej opieki zapewnić.

SUO i kolosalne zmiany w pomocy społecznej. Nowe standardy usług opiekuńczych dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami i osób ubogich [USTAWA U PREZYDENTA]

Wprowadzenie regulacji wiąże się bezpośrednio z realizacją zobowiązań wynikających z Krajowego Planu Odbudowy – konkretnie z kamieniem milowym A70G, dotyczącym reformy A4.6, która zakłada przyjęcie standardów w zakresie opieki długoterminowej. Jak wskazuje przygotowany przez Bank Światowy „Przegląd strategiczny systemu opieki długoterminowej w Polsce”, w obliczu zmian demograficznych zapewnienie dostępu do dobrej jakości usług opiekuńczych stanowi jedno z kluczowych wyzwań.

SUO: kto może wykonywać usługi opiekuńcze i w jakim zakresie

Ustawa precyzuje, jakie warunki musi spełniać osoba świadcząca usługi opiekuńcze. Musi być pełnoletnia, nie może być członkiem rodziny podopiecznego ani jego oddzielnie mieszkającym małżonkiem, wstępnym czy zstępnym. Konieczne jest również złożenie oświadczenia o zdolności psychofizycznej do wykonywania takich usług oraz ukończenie szkolenia z pierwszej pomocy.

SUO: gminy będą monitorować jakość opieki

Nowe przepisy nakładają na gminy obowiązek monitorowania i oceny sposobu świadczenia usług opiekuńczych. Monitorowanie polegać ma na systematycznym zbieraniu i analizowaniu informacji o realizowanych usługach, natomiast ocena – na weryfikacji, czy usługi są bezpieczne, skuteczne i celowe.

Jeśli w trakcie takiej oceny gmina stwierdzi nieprawidłowości, będzie zobowiązana podjąć działania naprawcze wobec podmiotu świadczącego usługi. Co ważne, obowiązek ten nie obejmuje usług sąsiedzkich – ze względu na ich nieformalny charakter.

Ustawodawca podkreśla, że monitorowanie i ocena nie są w praktyce zupełnie nowym obowiązkiem – gminy już teraz nadzorują realizację zadań z zakresu pomocy społecznej, m.in. poprzez kontrolę jakości usług czy reagowanie na skargi. Podstawowym narzędziem pozostaje przeprowadzany co pół roku rodzinny wywiad środowiskowy. Nowe przepisy mają jedynie uporządkować i usystematyzować te działania.

SUO: Szkolenie z pierwszej pomocy

Wymóg ukończenia szkolenia z zakresu udzielania pierwszej pomocy nie jest nowością – obowiązuje on już w przypadku osób świadczących usługi sąsiedzkie, a samorządy nie zgłaszały dotąd trudności z jego organizacją. Nowość polega na tym, kto ponosi koszty takiego szkolenia. W przypadku usług sąsiedzkich, świadczonych przez osoby prywatne niezatrudnione przez żaden podmiot, obowiązek zorganizowania i sfinansowania szkolenia spoczywa na organizatorze usług. Z kolei w przypadku osób zatrudnionych przez podmioty profesjonalne (np. ośrodki pomocy społecznej) to właśnie te podmioty odpowiadają za zapewnienie odpowiedniego przeszkolenia swoich pracowników.

SUO: Standardy określi minister w rozporządzeniu

Ustawa zawiera upoważnienie dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia, które określi: standard świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, sposób ich świadczenia oraz sposób monitorowania i oceny. Minister ma kierować się potrzebą zapewnienia odpowiedniej jakości usług, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych osób z nich korzystających.

Co zmienia się w pomocy społecznej w 2026 i 2027?

Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej wprowadza po raz pierwszy jednolity standard świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania – dotąd obszar ten regulowany był jedynie ogólnymi ramami ustawowymi, bez szczegółowych wytycznych. Ustawa precyzuje wymagania wobec opiekunów (m.in. oświadczenie o zdolności psychofizycznej, szkolenie z pierwszej pomocy), rozróżnia zasady dla usług opiekuńczych świadczonych przez podmioty profesjonalne i usług sąsiedzkich opartych na relacjach nieformalnych, a także nakłada na gminy obowiązek systematycznego monitorowania i oceny jakości świadczonej pomocy. Zmiany stanowią realizację jednego z zobowiązań Polski wynikających z Krajowego Planu Odbudowy w obszarze opieki długoterminowej. Ustawa przewiduje okresy przejściowe dla obecnych opiekunów i wchodzi w życie 14 dni od ogłoszenia.