Bhp w czasie pandemii koronawirusa, czyli jakie obowiązki mają teraz pracodawcy

szyby ochronne a maseczki

▶

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii nakłada do odwołania obowiązek zakrywania ust i nosa w miejscach ogólnodostępnych, w tym w zakładach pracy oraz w budynkach użyteczności publicznej, obiektach handlowych lub usługowych, placówkach handlowych lub usługowych i na targowiskach (straganach). Zakrywanie twarzy powinno odbywać się przy pomocy odzieży lub jej części, maski, maseczki, przyłbicy albo kasku ochronnego (o którym mowa w art. 40 ust. 1 prawa o ruchu drogowym).

Jednak według powyższego rozporządzenia obowiązku zakrywania ust i nosa nie stosuje się w przypadku osoby wykonującej czynności zawodowe, służbowe lub zarobkowe w budynkach, zakładach, obiektach, placówkach i na targowiskach (straganach) – ale nie dotyczy to osób wykonujących bezpośrednią obsługę interesantów lub klientów w czasie jej wykonywania.

Biorąc pod uwagę powyższe, co do zasady zamontowanie na stanowisku obsługi przezroczystych osłon z pleksi nie zwalnia z obowiązku zasłaniania ust i nosa przez pracownika obsługującego klienta punktu handlowego lub usługowego.

Podstawa prawna

• par. 27 ust. 1 pkt 2 lit. d oraz ust. 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. poz. 1758; ost.zm. Dz.U. poz. 1871)

• art. 40 ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 110; ost.zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 1517)

zasady w szpitalu

▶

Obowiązujące przepisy nie określają trybu postępowania w sytuacji takiej jak opisana. Niemniej jednak pracodawca, mając na względzie realizację generalnego obowiązku ochrony zdrowia i życia pracowników (poprzez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki), powinien określić procedury zabezpieczające pracowników przed ewentualnym roznoszeniem zakażenia.

Wydaje się, że w opisanym przypadku należałoby przede wszystkim wyznaczyć tzw. strefy czyste i brudne, z zastrzeżeniem, że do tych pierwszych pracownicy medyczni i personel pomocniczy mający kontakt z pacjentami potencjalnie zakażonymi wirusem SARS-CoV-2 nie mają wstępu. Poza tym dla takich pracowników należałoby wydzielić odrębne pomieszczeniach higieniczno-sanitarne (w tym szatnie, łazienki, pomieszczenia z ustępami), a także pomieszczenia socjalne (jadalnie, pomieszczenia do wypoczynku itp.).

Ponadto pracodawca powinien w miarę możliwości ograniczyć przemieszczanie się pracowników po terenie placówki bez uzasadnionej celami służbowymi potrzeby. Należy to zrobić poprzez wprowadzenie stosownego zakazu. Należałoby również wprowadzić nakaz załatwiania spraw służbowych w formie elektronicznej (e-mailowej lub telefonicznej), a obieg dokumentacji papierowej pomiędzy poszczególnymi komórkami (np. jednostka medyczna – kadry) zorganizować w taki sposób, aby dokumenty były przekazywane lub odbierane wyłącznie przez wyznaczone osoby (np. sekretarki) z poszczególnych jednostek (klinik, oddziałów, działów, sekcji itp.) nie częściej niż raz dziennie.

Warto również rozważyć ograniczenie do minimum organizacji odpraw czy szkoleń, a te niezbędne w miarę możliwości przeprowadzać w formie elektronicznej przy użyciu programów do wideokonferencji.

Należy również podjąć wszelkie inne działania zmierzające do popularyzacji takiego trybu postępowania, który pozwoli zapobiec przenoszeniu zakażenia pomiędzy poszczególnymi jednostkami placówki.

Podstawa prawna

• art. 207 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320)

dezynfekcja

▶

Przypomnijmy na wstępie, że pracodawca ma obowiązek chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Jednocześnie, mimo licznych regulacji prawnych wprowadzonych w okresie stanu epidemii COVID-19, przepisy nie precyzują trybu postępowania w sytuacji, gdy u pracownika przebywającego na terenie zakładu pracy zostanie zdiagnozowany wywołujący tę chorobę wirus SARS-CoV-2. Biorąc jednak pod uwagę, że wirus ten utrzymuje się w powietrzu do trzech godzin, a na różnych powierzchniach do 72 godzin (m.in. na powierzchniach plastikowych i ze stali nierdzewnej), w opisanej w pytaniu sytuacji pracodawca powinien podjąć działania zmierzające do dezynfekcji pomieszczeń, w których przebywała osoba zakażona.

Wydaje się, że skutecznym działaniem mogłoby być również dokładne wywietrzenie pomieszczenia oraz dezynfekcja – za pomocą preparatu na bazie alkoholu o ok. 70-proc. stężeniu – powierzchni dotykowych (klamek, włączników, poręczy schodów itp.), a także mebli (blatów, krzeseł) czy innych sprzętów. Powyższe działanie powinno być wystarczające, więc pracodawca, który się na nie zdecyduje, nie musiałby podejmować innych czynności w postaci np. dezynfekowania całego zakładu pracy za pomocą zamgławiania czy też ozonowania.

Podstawa prawna

• art. 207 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320)

branża transportowa

▶

Na wstępie zauważmy, że przepisy nie regulują szczegółowego trybu postępowania dla branży transportowej w związku z zagrożeniem epidemicznym. W związku z tym pracodawca we własnym zakresie powinien podjąć działania zmierzające do opracowania i wdrożenia odpowiednich procedur.

Przyjmuje się, że wirus utrzymuje się w powietrzu do trzech godzin, a na różnych powierzchniach do 72 godzin (m.in. na powierzchniach plastikowych i ze stali nierdzewnej). Wydaje się więc, że wskazane będzie każdorazowe – po zakończeniu pracy danego pojazdu – jego dokładnego wywietrzenie, a następnie dezynfekcja, w szczególności powierzchni dotykowych (poręczy, przycisków otwierania drzwi, automatów biletowych, kasowników itp.), a także w miarę możliwości siedzisk czy podłogi. Nie ma przy tym znaczenia, czy czynności te zostaną wykonane od razu po dotarciu pojazdu do zajezdni, czy też bezpośrednio przed wyruszeniem w ponowną trasę.

Odnosząc się z kolei do kwestii personelu, należy przypomnieć, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii do odwołania pracodawcy są obowiązani zapewnić:

a) rękawiczki jednorazowe lub środki do dezynfekcji rąk – wszystkim osobom zatrudnionym, niezależnie od podstawy zatrudnienia,

b) odległość między stanowiskami pracy wynoszącą co najmniej 1,5 m, chyba że jest to niemożliwe ze względu na charakter działalności wykonywanej w danym zakładzie pracy, o ile zapewnia się środki ochrony osobistej związane ze zwalczaniem epidemii.

Wydaje się też, że pracodawca może zaopatrzyć się w bezdotykowe termometry do pomiarów temperatury ciała pracowników (nie tylko kierowców, lecz także pozostałego personelu). Jednak bez ich zgody nie jest uprawniony do przeprowadzania takich pomiarów, ponieważ – w myśl licznych interpretacji – taka praktyka stałaby w sprzeczności z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych (przetwarzanie danych wrażliwych). Niemniej jednak w związku z ogłoszonym stanem epidemii i obowiązkiem zapewnienia bezpieczeństwa podległemu personelowi takie działania – w określonych przypadkach – mogłyby być uzasadnione. Należy bowiem zauważyć, że z przepisów RODO wynika wprost, że przetwarzanie danych osobowych należy zorganizować w taki sposób, aby „służyło ludzkości”. Tym samym przepisy o ochronie danych osobowych nie powinny stanowić przeszkody w zapewnieniu bezpieczeństwa pracownikom. Niezależnie od tego w każdym przypadku należałoby uwzględnić ewentualny protest pracownika, odstępując od mierzenia temperatury. Uważam też, że w razie podjęcia decyzji o wprowadzeniu takich badań pracodawca powinien stworzyć procedurę regulującą całe postępowanie, a w szczególności działania podejmowane w przypadku odnotowania podwyższonej temperatury. Z procedurą tą należałoby zaznajomić wszystkich pracowników.

Podstawa prawna

• par. 7 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. poz. 1758; ost.zm. Dz.U. poz. 1871)

podział na grupy i skoszarowanie

▶

W tej sytuacji możliwe są dwa warianty odpowiedzi. W pierwszym należy założyć, że pracodawca, o którym mowa w pytaniu powyżej, wykonuje jeden z rodzajów działalności określonych w art. 15x specustawy o COVID-19. Przepis ten przewiduje, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego/epidemii pracodawca może, na czas oznaczony (nie dłużej jednak niż do czasu odwołania stanu zagrożenia epidemicznego/epidemii) m.in.:

• polecić pracownikom świadczenie pracy w godzinach nadliczbowych w zakresie i wymiarze niezbędnym dla zapewnienia ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstwa lub stacji;
• zobowiązać pracownika do pozostawania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę (w tym przypadku nie stosuje się art. 1515 par. 2 zdanie drugie kodeksu pracy, zgodnie z którym czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku dobowego i tygodniowego).

Powyższe uprawnienia dotyczą jednak tylko niektórych, w tym m.in. pracodawców:

• prowadzących działalność, która polega na zapewnieniu funkcjonowania systemów infrastruktury krytycznej (w tym np. łączności, zaopatrzenia w energię czy wodę, finansowych, ochrony zdrowia),
• prowadzących działalność w sektorze rolno-spożywczym związaną z wytwarzaniem lub dostarczaniem żywności.

W razie skorzystania z ww. uprawnień specustawa o COVID-19 wymaga, aby pracownikom zapewnione zostało zakwaterowanie i wyżywienia w zakresie niezbędnym do realizacji obowiązków pracowniczych. Zatem w przypadku ww. pracodawców podział pracowników na grupy i zobowiązanie ich do pozostania na terenie zakładu pracy przez okres 2‒3 tygodni (o ile zagwarantuje się im zakwaterowanie i wyżywienie) byłyby dopuszczalne.

Natomiast w drugim wariancie przyjmujemy, że firma, o której mowa w pytaniu powyżej, nie należy do tych, które zostały wskazane w katalogu z art. 15x specustawy o COVID-19. W tej sytuacji należy stwierdzić, że przepisy prawa pracy, w tym bhp, nie dają pracodawcy uprawnień do zobowiązania pracowników do pozostania na terenie zakładu pracy w związku z potencjalnym zagrożeniem i w celu uniknięcia zagrożenia epidemicznego, bez względu na realizowane przez nich obowiązki. Takiego odosobnienia nie można w szczególności uznać za kwarantannę. Należy bowiem wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi kwarantanna to odosobnienie osoby zdrowej, która była narażona na zakażenie, w celu zapobieżenia szerzeniu się chorób szczególnie niebezpiecznych i wysoce zakaźnych. Z kolei w myśl art. 33 ust. 1 tej ustawy państwowy powiatowy inspektor sanitarny lub państwowy graniczny inspektor sanitarny może wydać decyzję o poddaniu kwarantannie lub izolacji osoby przebywającej na terytorium RP, jeśli jest ona zakażona, chora na chorobę zakaźną albo podejrzana o zakażenie lub chorobę zakaźną lub miała styczność ze źródłem biologicznego czynnika chorobotwórczego. Tym samym decyzja o poddaniu kwarantannie konkretnej osoby należy do ww. organu. Zatem pracodawca nie jest uprawniony do izolowania pracowników na terenie zakładu pracy. Nie ma natomiast przeszkód, aby pracodawca przygotował odpowiednie pomieszczenia wraz z niezbędnym wyposażeniem, w których osoby chętne – np. za dodatkowym wynagrodzeniem – będą czasowo zamieszkiwały. Jednakże bez ich wyraźnej zgody pracodawca nie ma prawnych możliwości wymuszenia takiego rozwiązania.

Podstawa prawna

• art. 151 par. 1, art. 1515 par. 2 zdanie drugie ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320)

• art. 2 pkt 12, art. 33 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1239; ost.zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 1493)

• art. 15x ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842)