Kilkudziesięciu sędziów, którzy ukończyli lub wkrótce ukończą 65. rok życia, oczekuje na rozstrzygnięcie spraw dotyczących dalszego pełnienia służby. Nowa Krajowa Rada Sądownictwa zapowiada szybkie rozpoznanie zaległych wniosków, wskazując jednocześnie, że sytuacja kadrowa w polskich sądach sprawia, iż doświadczeni sędziowie są dziś szczególnie potrzebni.
Jak informuje Prawo.pl, jednym z najważniejszych zadań nowej Krajowej Rady Sądownictwa jest uporządkowanie spraw dotyczących sędziów, którzy chcą orzekać po ukończeniu 65. roku życia. Problem narastał od kilku lat i był związany zarówno z odmowami wydawanymi przez poprzednią Radę, jak i z wątpliwościami części środowiska prawniczego dotyczącymi jej statusu konstytucyjnego.
Obowiązujące przepisy przewidują, że sędzia zamierzający pozostać w służbie po ukończeniu 65 lat musi złożyć odpowiednie oświadczenie oraz przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające zdolność do wykonywania obowiązków. Następnie KRS ocenia, czy dalsze zajmowanie stanowiska jest uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości lub ważnym interesem społecznym.
W 2025 r. do KRS wpłynęło 85 oświadczeń dotyczących dalszego orzekania. Jak wynika z danych przywoływanych przez Prawo.pl, aż 51 zakończyło się odmową wyrażenia zgody.
Nowa KRS uchyla wcześniejsze odmowy
Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa, sędzia Dariusz Zawistowski, poinformował, że Rada rozpoczęła już analizę zaległych spraw.
Pierwsze decyzje zostały podjęte 15 czerwca. Tego dnia KRS zajmowała się wyłącznie wnioskami dotyczącymi dalszego orzekania po ukończeniu 65. roku życia. Sześciu sędziów uzyskało zgodę na dalsze pełnienie służby, a wcześniejsze uchwały odmowne wydane przez poprzednią Radę zostały uchylone.
Według przewodniczącego nadal pozostaje jednak do rozpatrzenia kilkadziesiąt spraw. Część z nich dotyczy wniosków złożonych jeszcze do poprzedniej KRS, część skierowano już do nowego składu Rady. Około 30 wniosków nie zostało dotąd rozpoznanych w ogóle.
W związku z tym powoływane są dodatkowe zespoły, które mają przyspieszyć procedowanie tych spraw.
Braki kadrowe wzmacniają argumenty za pozostawieniem sędziów w służbie
Jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za dalszym orzekaniem doświadczonych sędziów jest obecna sytuacja kadrowa sądownictwa.
Jak wskazuje przewodniczący KRS, w Polsce pozostaje obecnie około tysiąca nieobsadzonych etatów sędziowskich. Oznacza to, że praktycznie każdy szczebel sądownictwa zmaga się z niedoborami kadrowymi.
Problem jest tym bardziej istotny, że proces powoływania nowych sędziów trwa wiele miesięcy. Nadal nie zostały ogłoszone wszystkie konkursy na wolne stanowiska, a nawet po ich uruchomieniu procedura naboru i nominacji zajmie znaczący czas.
W praktyce oznacza to, że utrzymanie w służbie sędziów posiadających wieloletnie doświadczenie może ograniczyć skutki braków kadrowych i zmniejszyć ryzyko wydłużania postępowań sądowych.
Spór wokół poprzedniej KRS pozostawił wiele nierozwiązanych spraw
Sytuacja komplikuje się również z powodu sporów dotyczących legalności poprzedniej KRS. Znaczna część środowiska prawniczego oraz obecny rząd kwestionowały sposób wyłonienia jej członków-sędziów.
W rezultacie część sędziów składała wnioski o dalsze orzekanie do Ministerstwa Sprawiedliwości, a nie do KRS. Inni oczekiwali na wybór nowego składu Rady.
Jeszcze w październiku 2025 r. Ministerstwo Sprawiedliwości informowało, że 53 sędziów nadal wykonywało obowiązki mimo ukończenia wieku uprawniającego do przejścia w stan spoczynku. Uzasadniano to faktem, że postępowania dotyczące ich dalszego statusu nie zostały skutecznie zakończone.
Wśród takich osób znalazła się m.in. Beata Najjar, prezes Sądu Okręgowego w Warszawie.
Ministerstwo Sprawiedliwości chce zmienić zasady
Równolegle trwają prace legislacyjne nad zmianą przepisów regulujących dalsze orzekanie po ukończeniu 65. roku życia.
Projekt przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości zakłada odejście od obecnego modelu, w którym o dalszym pełnieniu służby decyduje KRS. Według propozycji sędzia sam podejmowałby decyzję o pozostaniu w służbie, pod warunkiem przedstawienia zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego zdolność do wykonywania obowiązków.
Informacja o zamiarze dalszego orzekania miałaby trafiać do prezesa właściwego sądu apelacyjnego, który następnie zawiadamiałby ministra sprawiedliwości oraz KRS.
Autorzy projektu argumentują, że takie rozwiązanie lepiej realizowałoby konstytucyjne zasady niezawisłości sędziowskiej i ograniczałoby uznaniowość organów państwowych w kwestii dalszego wykonywania funkcji orzeczniczych.
Możliwość częściowego ograniczenia liczby prowadzonych spraw
Projekt przewiduje także dodatkowe rozwiązanie dla starszych sędziów.
Po ukończeniu 65 lat mogliby oni wystąpić o zmniejszenie przydziału spraw od 25 do 75 proc. standardowego obciążenia. Z rozwiązania tego mogliby korzystać sędziowie niepełniący funkcji kierowniczych, z wyjątkiem wizytatorów oraz koordynatorów do spraw mediacji.
Zmiana miałaby umożliwić dalsze wykorzystywanie doświadczenia zawodowego sędziów przy jednoczesnym dostosowaniu zakresu obowiązków do wieku i możliwości organizacyjnych.
Zarzuty niekonstytucyjności obecnych regulacji
Krytycznie o obowiązujących przepisach wypowiada się część przedstawicieli środowiska prawniczego. Adwokat Paweł Dziekański wskazuje, że obecny model może budzić wątpliwości konstytucyjne.
Jego zdaniem decyzja o dalszym orzekaniu nie powinna zależeć od uznania jakiegokolwiek organu, lecz wyłącznie od spełnienia obiektywnych warunków, takich jak złożenie stosownego oświadczenia oraz przedstawienie aktualnego zaświadczenia lekarskiego.
W opinii części ekspertów rozwiązania obowiązujące przed 2017 r. lepiej realizowały zasadę nieusuwalności sędziów oraz gwarancje niezależności władzy sądowniczej.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu