Rewolucja w dostępie do prawa: nowy system nieodpłatnej pomocy prawnej od 2028 roku

Rewolucja w dostępie do prawa: nowy system nieodpłatnej pomocy prawnej od 2028 roku

Nowy system ma zastąpić obecne, nieefektywne rozwiązania, które nie cieszą się wystarczającym zainteresowaniem obywateli. Kwalifikowana pomoc prawna będzie dostępna dla osób o niskich dochodach oraz grup społecznie wykluczonych. Projekt wprowadza także mechanizmy kontroli jakości świadczonych usług oraz nowy sposób podziału dotacji.

Dlaczego konieczna jest zmiana? Obecny system nieodpłatnej pomocy prawnej, funkcjonujący na podstawie ustawy z 2015 roku, nie spełnia swojej roli

Obecny system nieodpłatnej pomocy prawnej, funkcjonujący na podstawie ustawy z 2015 roku, nie spełnia swojej roli. Pomimo szerokiego dostępu do oferty, zainteresowanie obywateli pozostaje niskie, a środki publiczne nie są wydatkowane efektywnie. Analizy przeprowadzone przez Ministra Sprawiedliwości, Najwyższą Izbę Kontroli oraz podmioty zaangażowane w udzielanie pomocy wykazały konieczność kompleksowej reformy. Dotychczasowy model ujawnił szereg nieprawidłowości, w tym niską popularność poradnictwa obywatelskiego.

Koniec poradnictwa obywatelskiego - co zmieni się w nowym systemie? Czym jest kwalifikowana pomoc prawna?

Projekt ustawy zakłada wprowadzenie powszechnego dostępu do informacji prawnej dla wszystkich obywateli polskich oraz cudzoziemców przebywających w Polsce, jeśli ich sprawa dotyczy prawa polskiego lub unijnego. Informacja prawna będzie obejmować przedstawienie stanu prawnego, praw i obowiązków, a także informacji o organach właściwych do załatwienia sprawy.

Dla kogo kwalifikowana pomoc prawna?

Kwalifikowana pomoc prawna będzie przysługiwać osobom, których dochód nie przekracza określonych progów. Uprawnieni będą także członkowie wybranych grup społecznych, takich jak osoby niepełnosprawne oraz ich opiekunowie, bezrobotni, ofiary przemocy domowej, osoby doznające klęsk żywiołowych, młodzież w wieku 13-18 lat, kombatanci i osoby represjonowane z powodów politycznych.

Nowe mechanizmy kontroli i jakości

Projekt wprowadza szereg mechanizmów mających na celu poprawę jakości świadczonych usług. Starostowie będą monitorować sposób udzielania pomocy prawnej i organizowania działań z zakresu edukacji prawnej. Będą także przeprowadzać analizy opinii od beneficjentów oraz oceniać skuteczność udzielonej pomocy.

Kwalifikowana pomoc prawna będzie podlegała pewnego rodzaju, przeglądu - recenzji dokonywanej przez recenzentów wybieranych przez samorządy zawodowe. Wyniki recenzji będą przekazywane wojewodom, a ci będą je zestawiać i udostępniać Ministrowi Sprawiedliwości oraz innym zainteresowanym podmiotom.

Kwalifikowana pomoc prawna: finansowanie i organizacja

Dotacje na realizację zadań z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej będą przyznawane powiatom z budżetu państwa. Środki z dotacji będą rozdysponowane następująco: 90% na wynagrodzenia dla wykonawców pomocy prawnej, 7% na koszty obsługi organizacyjno-technicznej, 3% na zadania z zakresu edukacji prawnej.

Rada Nieodpłatnej Pomocy Prawnej i Edukacji Prawnej jako organ opiniodawczo-doradczy Ministra Sprawiedliwości

Projekt zakłada obowiązke dokumentowania każdego przypadku udzielonej pomocy prawnej w systemie teleinformatycznym a także wprowadzenie obowiązku dokumentowania każdego przypadku udzielonej pomocy prawnej w systemie teleinformatycznym prowadzonym przez Ministra Sprawiedliwości. Starostowie będą mogli kontrolować sposób wykonywania umów przez organizacje pozarządowe, uczelnie lub wykonawców pomocy prawnej. Powołana zostanie Rada Nieodpłatnej Pomocy Prawnej i Edukacji Prawnej jako organ opiniodawczo-doradczy Ministra Sprawiedliwości.

Nowy system nieodpłatnej pomocy prawnej ma przynieść powszechny dostęp do informacji prawnej oraz wsparcie dla najbardziej potrzebujących. Dzięki wprowadzeniu mechanizmów kontroli i nowemu sposobowi finansowania, reforma ma zwiększyć efektywność wydatkowania środków publicznych i lepiej dostosować ofertę do potrzeb społecznych. Zmiany mają wejść w życie od 2028 roku. Póki co prace są na etapie projektu - musimy zatem poczekać na ostateczny kształt regulacji.