Nowy obowiązek przy zakupach od 2027 r. Przy kasie może paść prośba o PESEL

Nowe regulacje nie obejmą codziennych zakupów spożywczych czy elektroniki za kilka tysięcy złotych. Zmiany dotyczą przede wszystkim transakcji wysokiej wartości oraz branż uznawanych przez Unię Europejską za bardziej narażone na pranie pieniędzy.

PESEL przy zakupach od 2027 r. Od jakiej kwoty sprzedawca będzie musiał zweryfikować klienta?

Jeszcze do niedawna obowiązek szczegółowej identyfikacji klientów kojarzył się głównie z bankami. Od 10 lipca 2027 r., kiedy zacznie być stosowane unijne rozporządzenie AMLR, lista podmiotów zobowiązanych do weryfikacji klientów znacząco się wydłuży.

Na czym będzie polegać zmiana? Jeżeli jednorazowa transakcja lub kilka powiązanych transakcji osiągnie wartość 10 tys. euro, sprzedawca objęty przepisami będzie musiał zastosować procedurę identyfikacji klienta (Customer Due Diligence). Obejmuje ona potwierdzenie tożsamości oraz zebranie danych wymaganych przez przepisy AML. W polskich realiach identyfikacja osoby fizycznej może obejmować m.in. numer PESEL, obok danych z dokumentu tożsamości.

Jakich zakupów dotyczą nowe przepisy UE? Kiedy trzeba będzie podać PESEL

Nowe obowiązki nie ograniczają się do salonów samochodowych. Unijne przepisy obejmą wiele branż, w których obracane są dobra o znacznej wartości. Dotyczy to m.in.:

• dealerów samochodów,
• sprzedawców zegarków i biżuterii,
• galerii sztuki i domów aukcyjnych,
• pośredników na rynku nieruchomości,
• części podmiotów działających na rynku kryptoaktywów,
• platform crowdfundingowych,
• niektórych instytucji finansowych i pożyczkowych.

Dla wielu przedsiębiorców oznacza to konieczność wdrożenia procedur, które dotychczas funkcjonowały głównie w sektorze bankowym.

Jakie dane będzie mógł sprawdzić sprzedawca? Nie tylko numer PESEL

Samo rozporządzenie AMLR nie wymienia numeru PESEL jako obowiązkowego elementu identyfikacji w całej Unii. Nakazuje jednak ustalenie i zweryfikowanie tożsamości klienta oraz zebranie danych pozwalających jednoznacznie go zidentyfikować. Zakres informacji będzie zależał od krajowych przepisów wykonawczych i procedur stosowanych przez przedsiębiorców. Kupujący może zostać poproszony między innymi o:

• okazanie dokumentu tożsamości,
• podanie danych osobowych,
• wskazanie numeru PESEL, jeśli będzie wykorzystywany do identyfikacji zgodnie z polskimi przepisami,
• informacje pozwalające ustalić, czy działa we własnym imieniu, czy reprezentuje inny podmiot.

Nie chodzi więc o stworzenie nowego rejestru klientów, lecz o spełnienie obowiązków wynikających z przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Płatność przelewem nie wystarczy. Nowe przepisy AML obejmą także transakcje bezgotówkowe

Jedną z najważniejszych zmian jest odejście od przekonania, że przelew bankowy automatycznie wystarcza do potwierdzenia legalności transakcji. Od 2027 r. sama forma płatności nie będzie decydowała o obowiązku identyfikacji klienta. Jeżeli transakcja przekroczy ustawowy próg, przedsiębiorca objęty przepisami AML będzie musiał przeprowadzić procedurę weryfikacji niezależnie od tego, czy klient zapłaci gotówką, kartą czy przelewem.

Płatność gotówką od 3 tys. euro. Kiedy pojawi się obowiązek identyfikacji klienta

Unijne przepisy przewidują również szczególne zasady dla płatności gotówkowych. W przypadku okazjonalnych transakcji gotówkowych o wartości co najmniej 3 tys. euro przedsiębiorca będzie zobowiązany do identyfikacji i weryfikacji klienta, nawet jeśli nie zostanie przekroczony próg 10 tys. euro. To rozwiązanie ma utrudnić wykorzystywanie gotówki do ukrywania pochodzenia środków. Jednocześnie rozporządzenie ustanawia ogólnounijny limit płatności gotówkowych wynoszący 10 tys. euro w relacjach z przedsiębiorcami. Państwa członkowskie będą mogły utrzymać lub wprowadzić niższe limity krajowe.

Nowe przepisy AML. Dlaczego Unia Europejska zaostrza zasady przy dużych zakupach

Komisja Europejska i państwa członkowskie od lat wskazywały, że przestępcy wykorzystywali różnice pomiędzy krajowymi systemami przeciwdziałania praniu pieniędzy. Jedne państwa wymagały szczegółowej identyfikacji klientów, inne stosowały znacznie łagodniejsze procedury. Pakiet AML ma ujednolicić zasady w całej Unii Europejskiej. Dzięki temu przedsiębiorcy będą działać według tych samych reguł, a organom ścigania łatwiej będzie wykrywać przepływy pieniędzy pochodzących z przestępstw.

Podstawa prawna i źródła

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z 31 maja 2024 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do celów prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (AMLR).
2. Pakiet AML przyjęty przez Radę UE – komunikat z 30 maja 2024 r.
3. Wyjaśnienia Komisji Europejskiej dotyczące nowych obowiązków AML dla przedsiębiorców.