Niepełnosprawność ruchowa: symbol niepełnosprawności 05-R - co przysługuje?

Czym jest niepełnosprawność ruchowa?

Niepełnosprawność ruchowa obejmuje ograniczenia dotyczące kończyn górnych lub dolnych, kręgosłupa, układu kostnego, mięśniowego albo nerwowego. Może być następstwem wad wrodzonych, chorób, urazów, operacji, zmian zwyrodnieniowych, amputacji czy uszkodzeń układu nerwowego.

Do dysfunkcji narządu ruchu zalicza się między innymi niedowłady, porażenia, ograniczenia ruchomości stawów, deformacje kręgosłupa oraz utratę lub niesprawność kończyn.

Co oznacza symbol niepełnosprawności 05-R?

Symbol 05-R to ustawowe oznaczenie „upośledzenia narządu ruchu”. Informuje, jaka choroba lub dysfunkcja jest przyczyną ograniczeń, ale sam w sobie nie określa ich nasilenia. W jednym orzeczeniu mogą znaleźć się maksymalnie trzy symbole, jeżeli kilka schorzeń w porównywalnym stopniu wpływa na funkcjonowanie danej osoby. Przykładowo problemy z poruszaniem się wynikające ze schorzenia neurologicznego mogą zostać oznaczone symbolami 05-R i 10-N.

Jak niepełnosprawność ruchowa wpływa na rodzinę?

Poważne ograniczenia ruchowe jednego z domowników często zwiększają koszty leczenia, rehabilitacji, transportu i dostosowania mieszkania. Członkowie rodziny mogą być zmuszeni do ograniczenia pracy zawodowej, przejęcia obowiązków opiekuńczych i reorganizacji codziennego życia. Wpływ na relacje rodzinne nie zawsze jest negatywny. W niektórych rodzinach wspólne mierzenie się z trudnościami wzmacnia więzi, w innych przeciążenie opieką prowadzi do zmęczenia, izolacji i konfliktów. Z tego powodu ważna jest nie tylko pomoc finansowa, lecz także rehabilitacja, asystencja osobista, opieka wytchnieniowa oraz wsparcie psychologiczne.

Czy 05-R oznacza umiarkowany stopień niepełnosprawności?

Nie, symbol 05-R może występować przy lekkim, umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku dzieci do ukończenia 16. roku życia orzeka się natomiast niepełnosprawność bez wskazywania stopnia.

Stopień ustala zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności na podstawie dokumentacji medycznej, badania oraz oceny codziennego funkcjonowania. Dwie osoby z takim samym rozpoznaniem mogą więc otrzymać inne rozstrzygnięcia. Istotne są także wskazania zapisane w orzeczeniu, dotyczące między innymi konieczności zaopatrzenia w sprzęt, korzystania z usług opiekuńczych, stałej pomocy innej osoby czy spełnienia warunków do otrzymania karty parkingowej.

Niepełnosprawność ruchowa: symbol niepełnosprawności 05-R - co przysługuje?

Osoby z dysfunkcją narządu ruchu mogą korzystać z różnych świadczeń, ale każde z nich ma odrębne warunki. Sam symbol 05-R nie wystarczy do ich przyznania. W zależności od sytuacji możliwe jest ubieganie się między innymi o:

• rentę z tytułu niezdolności do pracy;
• rentę socjalną;
• świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji;
• dodatek pielęgnacyjny;
• świadczenie wspierające;
• zasiłek pielęgnacyjny;
• zasiłek stały, okresowy lub celowy z pomocy społecznej.

Niepełnosprawność ruchowa: symbol niepełnosprawności 05-R - co przysługuje?Renta i świadczenie wspierające

Renta z tytułu niezdolności do pracy oraz renta socjalna są przyznawane na podstawie odrębnego orzecznictwa ZUS. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z symbolem 05-R nie jest równoznaczne z uznaniem niezdolności do pracy.

Świadczenie wspierające wymaga natomiast uzyskania decyzji wojewódzkiego zespołu ustalającej poziom potrzeby wsparcia, a następnie złożenia wniosku do ZUS. Prawo do wypłaty zależy od liczby punktów i progu obowiązującego w danym roku.

Kiedy przysługuje zasiłek pielęgnacyjny?

Zasiłek pielęgnacyjny może otrzymać między innymi osoba powyżej 16. roku życia ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Przy stopniu umiarkowanym konieczne jest dodatkowo ustalenie, że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 lat.

Jeżeli w orzeczeniu zapisano, że daty powstania niepełnosprawności „nie da się ustalić”, organ rozpatrujący wniosek o zasiłek nie może samodzielnie określić tej daty na podstawie dokumentacji medycznej. Sądy administracyjne podkreślają, że urząd jest związany treścią orzeczenia wydanego przez właściwy zespół. W takiej sytuacji warto zakwestionować niekorzystny zapis w trybie odwoławczym przewidzianym dla orzeczeń o niepełnosprawności.

Pomoc dla opiekuna osoby z niepełnosprawnością

Rodzina sprawująca opiekę może korzystać z usług opiekuńczych, specjalistycznych usług opiekuńczych oraz lokalnych programów, takich jak „Opieka wytchnieniowa” czy „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”. Programy te nie są jednak dostępne w każdej gminie w takim samym zakresie.

Zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekunów zmieniły się od 2024 roku. W nowych sprawach jest ono przeznaczone przede wszystkim dla opiekunów osób z niepełnosprawnością do ukończenia 18 lat, natomiast część dotychczasowych świadczeniobiorców może korzystać z praw nabytych. Specjalny zasiłek opiekuńczy został wygaszony dla nowych wnioskodawców.

Niepełnosprawność ruchowa: symbol niepełnosprawności 05-R - co przysługuje? Jaką pomoc oferują OPS i MOPS?

Ośrodek pomocy społecznej może przyznać zarówno wsparcie pieniężne, jak i niepieniężne. Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej mogą ubiegać się o zasiłek stały, okresowy lub celowy, na przykład na zakup leków, żywności, opału albo pokrycie innych niezbędnych wydatków. MOPS może również zorganizować:

• usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania;
• pomoc w przygotowywaniu posiłków i utrzymaniu higieny;
• specjalistyczne usługi opiekuńcze;
• pracę socjalną i poradnictwo;
• pomoc żywnościową lub rzeczową.

Przy świadczeniach z pomocy społecznej zazwyczaj brane są pod uwagę dochody osoby samotnej albo całej rodziny. Szczegółowe informacje można uzyskać w, MOPS lub GOPS właściwym dla miejsca zamieszkania.

Niepełnosprawność ruchowa: symbol niepełnosprawności 05-R - co przysługuje? Dofinansowania PFRON dla osób z niepełnosprawnością ruchową

Środki PFRON są najczęściej rozdzielane przez powiatowe centra pomocy rodzinie oraz miejskie ośrodki pomocy rodzinie. Wnioski można również składać elektronicznie przez System Obsługi Wsparcia, czyli SOW. Dofinansowanie może obejmować między innymi:

• likwidację barier architektonicznych, np. dostosowanie łazienki, montaż podjazdu lub poszerzenie drzwi;
• likwidację barier technicznych i w komunikowaniu się;
• zakup sprzętu rehabilitacyjnego;
• udział w turnusie rehabilitacyjnym;
• dopłatę do przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych;
• zakup lub naprawę wózka elektrycznego;
• zakup skutera elektrycznego albo napędu do wózka ręcznego;
• dostosowanie samochodu;
• zakup nowoczesnej protezy;
• dofinansowanie kursu prawa jazdy;
• zakup wybranego sprzętu elektronicznego i oprogramowania.

Część tych form pomocy jest dostępna w ramach programu „Aktywny samorząd”. Kryteria, terminy naborów i wysokość dofinansowania mogą zmieniać się w kolejnych latach. Ważne, aby nie kupować sprzętu ani nie rozpoczynać remontu przed złożeniem wniosku i otrzymaniem decyzji, jeśli regulamin programu tego wymaga. Wydatek poniesiony zbyt wcześnie może nie zostać zrefundowany.

Pomoc NFZ dla osoby leżącej lub mającej trudności z poruszaniem się

Osoba po operacji kręgosłupa, poruszająca się z dużym trudem albo pozostająca w pozycji leżącej może zapytać lekarza o rehabilitację prowadzoną w domu. W zależności od stanu zdrowia możliwa jest również długoterminowa pielęgniarska opieka domowa, wizyty domowe oraz transport sanitarny.

NFZ refunduje także wybrane wyroby medyczne, takie jak wózki, balkoniki, kule, materace przeciwodleżynowe czy sprzęt stomijny. Jeżeli refundacja nie pokrywa całej ceny, w określonych przypadkach można starać się o dofinansowanie brakującej części ze środków PFRON.

Pierwszym krokiem powinna być rozmowa z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistą lub pielęgniarką środowiskową.

Karta parkingowa – czy symbol 05-R wystarczy?

Karta parkingowa nie jest przyznawana automatycznie każdej osobie z symbolem 05-R. Konieczne jest stwierdzenie znacznie ograniczonych możliwości samodzielnego poruszania się oraz umieszczenie w orzeczeniu wskazania do wydania karty. W przypadku umiarkowanego stopnia niepełnosprawności prawo do karty może być związane z jednym z określonych symboli, w tym: (04-O – choroby narządu wzroku; 05-R – upośledzenie narządu ruchu; 07-S – choroby układu oddechowego i krążenia; 10-N – choroby neurologiczne).

Nawet przy jednym z tych symboli zespół musi jednak stwierdzić poważne ograniczenia w samodzielnym poruszaniu się. Kluczowy jest więc odpowiedni zapis w orzeczeniu, a nie sam kod schorzenia.

Ulgi w komunikacji i pomoc na dworcu

Nie ma jednej ogólnopolskiej ulgi w komunikacji miejskiej przyznawanej wyłącznie na podstawie symbolu 05-R. Zasady bezpłatnych lub ulgowych przejazdów ustalają samorządy, dlatego mogą się one różnić w zależności od miasta lub gminy. Także ulgi w autobusach dalekobieżnych i pociągach zależą od dodatkowych warunków, takich jak stopień niepełnosprawności, niezdolność do samodzielnej egzystencji, wiek lub cel podróży.

Osoba o ograniczonej mobilności może zamówić pomoc przy wejściu do pociągu, opuszczeniu go oraz poruszaniu się po dworcu. Potrzebę asysty należy zgłosić z wyprzedzeniem wskazanym przez danego przewoźnika.

Niepełnosprawność ruchowa: symbol niepełnosprawności 05-R - co przysługuje? Uprawnienia osoby z niepełnosprawnością w pracy

Osoby posiadające umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności mogą korzystać między innymi ze skróconego czasu pracy, dodatkowej przerwy oraz dodatkowego urlopu wypoczynkowego. Możliwe są również zwolnienia od pracy na badania, zabiegi lub turnus rehabilitacyjny, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Pracodawca może otrzymać wsparcie na dostosowanie stanowiska pracy, a pracownik może korzystać z racjonalnych usprawnień. Także w tym przypadku decydujący jest stopień i treść orzeczenia, a nie wyłącznie symbol 05-R.

Symbol 05-R potwierdza dysfunkcję narządu ruchu, ale nie przesądza ani o stopniu niepełnosprawności, ani o przyznaniu konkretnego świadczenia. Zakres pomocy wynika z treści orzeczenia i dodatkowych warunków, dlatego wnioski mogą trafić równolegle do ZUS, OPS, PCPR lub MOPR, PFRON i NFZ. Najlepiej rozpocząć od sprawdzenia wszystkich wskazań w orzeczeniu oraz konsultacji w lokalnym centrum pomocy rodzinie, zanim poniesie się koszty zakupu sprzętu lub dostosowania mieszkania.