Przejazdy na żądanie i przełom w transporcie dla seniorów, OzN, pracowników i innych. Koniec z wykluczeniem społecznym i zawodowym przez białe plamy na mapie komunikacyjnej Polski. Rząd ogłasza zmiany prawa

• Projekt dotyczy poprawy dostępności transportu publicznego, szczególnie na obszarach wiejskich i w mniejszych miejscowościach oraz skuteczniejszego przeciwdziałania wykluczeniu transportowemu.
• Według stanu na 15 lipca 2026 r., odbyło się I czytanie na posiedzeniu Sejmu.
• Projekt skierowano do Komisji Infrastruktury oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej.

Przełom w transporcie publicznym: Rząd wprowadza minimalne standardy i likwiduje wykluczenie komunikacyjne

Projekt nakłada na samorządy obowiązek realnego zapewnienia dostępności usług przewozowych. Marszałek województwa stanie się kluczowym integratorem przewozów, koordynującym sieć na swoim obszarze. Nowe rozwiązania mają poprawić jakość życia, zwłaszcza na obszarach wiejskich i peryferyjnych. Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu:

Transport odgrywa ogromną rolę w promowaniu rozwoju gospodarczego, dobrostanu i sprawiedliwości społecznej, umożliwiając dostęp do wysokiej jakości miejsc pracy osobom zagrożonym ubóstwem i wykluczeniem społecznym oraz niektórym grupom społecznych znajdującym się w trudnej sytuacji. Może także przyczyniać się do zwiększenia sprawiedliwości i solidarności międzypokoleniowej ). Zgodnie z zasadą nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych ), każdy ma prawo dostępu do podstawowych usług, w tym transportu, zaś osoby potrzebujące powinny otrzymywać wsparcie w zakresie dostępu do tych usług. Transport umożliwia również dostęp do innych usług, które są bardzo ważne dla aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i w rynku pracy, takich jak opieka zdrowotna i edukacja. W tym kontekście ubóstwo transportowe staje się coraz większym problemem – w szczególności dla grup znajdujących się w trudnej sytuacji – ponieważ ogranicza dostęp do tych usług i w konsekwencji przyczynia się do wykluczenia społecznego.

W niektórych regionach Polski brak jest odpowiedniej dostępności do autobusowego transportu publicznego bądź nie funkcjonuje on w ogóle. Taka sytuacja ogranicza dostęp do podstawowych usług i miejsc pracy oraz stanowi również poważną barierę w dostępie do właściwej oferty edukacyjnej i kulturalnej dzieci i młodzieży. Taka sytuacja ma wpływ m.in. na wybór miejsca kształcenia osób młodych, powodując rezygnację z wybranej szkoły na rzecz placówki oświatowej znajdującej się bliżej miejsca zamieszkania. Z problemem wykluczenia transportowego zmagają się także seniorzy z obszarów wiejskich.

W obszarach oddalonych od aglomeracji miejskich transport publiczny dociera w ograniczonym zakresie, a oferta przewozowa jest często niedostosowana do potrzeb lokalnych społeczności, w tym także ze względu na kryterium częstotliwości i dni wykonywania kursów. Problemy z odpowiednią dostępnością do transportu publicznego wynikają z:

• występującego deficytu linii komunikacyjnych w transporcie autobusowym,
• braku stabilnego finansowania przewozów regionalnych i lokalnych oraz przeniesienia ciężaru organizacji transportu na samorządy, które często nie mają wystarczających środków,
• niskiego zainteresowania przewoźników działających na zasadach komercyjnych obsługą nierentownych tras, co prowadzi do rezygnacji z kursów szczególnie w mniej zaludnionych obszarach,
• wzrostu kosztów paliwa i pracy kierowców, co znacząco wpływa na opłacalność przewozów,
• ograniczonego dostęp do transportu autobusowego w wielu regionach kraju;
• wyboru transportu indywidualnego jak podstawowego środka przemieszczania się.

Przejazdy na żądanie i przełom w transporcie dla seniorów, OzN, pracowników i innych. Koniec z wykluczeniem społecznym i zawodowym przez białe plamy na mapie komunikacyjnej Polski. Rząd ogłasza zmiany prawa. Czym jest wykluczenie transportowe?

Projekt ustawy definiuje wykluczenie transportowe jako brak dostępu do minimalnych usług publicznego transportu zbiorowego lub brak zapewnienia przejazdu na żądanie. Zjawisko to dotyczy przede wszystkim obszarów wiejskich, peryferyjnych i mniejszych miejscowości, gdzie dostęp do transportu publicznego jest ograniczony. Projekt ustawy o zmianie ustawy o publicznym transporcie zbiorowym oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2700), przyjęty przez Radę Ministrów 9 czerwca 2026 roku i już po I. czytaniu w Sejmie, przewiduje wprowadzenie minimalnych standardów dostępności połączeń, przejazdów na żądanie oraz wojewódzkich schematów sieci komunikacyjnej. Nowelizacja wzmacnia obowiązki jednostek samorządu terytorialnego, które mają nie tylko planować transport, lecz także realnie zapewniać dostępność podstawowych usług przewozowych, eliminując tzw. wykluczenie transportowe. Samorządy będą zobowiązane do zapewnienia konkretnych połączeń o określonej częstotliwości, a także do organizowania przejazdów "door to door" w gminach o niskiej gęstości zaludnienia.

Minimalne standardy dostępności

Nowelizacja wprowadza minimalne standardy dostępności transportu publicznego:

• na poziomie wojewódzkim zapewnione mają być połączenia między stolicą województwa a siedzibami powiatów
• na poziomie powiatowym standard obejmuje połączenia między siedzibą powiatu a siedzibami gmin
• na poziomie gminnym – dojazd do miejscowości z obiektami użyteczności publicznej.

Przejazdy na żądanie – nowy instrument

Nowością są przejazdy na żądanie, organizowane przez gminy wiejskie lub miejsko-wiejskie. Przewozy te będą realizowane samochodami osobowymi i mają na celu ograniczenie wykluczenia transportowego w miejscach, gdzie regularne linie autobusowe byłyby nieefektywne ekonomicznie. Przejazdy będą mogły być zamawiane z wyprzedzeniem jednego dnia.

Czym są wojewódzkie przewozy pasażerskie?

Wojewódzkie przewozy pasażerskie, zgodnie z projektem są rozumiane jako przewóz osób w ramach publicznego transportu zbiorowego wykonywany w granicach administracyjnych co najmniej dwóch powiatów i niewykraczający poza granice jednego województwa, a w przypadku linii komunikacyjnych w transporcie:

1. kolejowym – także przewóz do najbliższej stacji w województwie sąsiednim, umożliwiający przesiadkę w celu odbycia dalszej podróży lub techniczne odwrócenie biegu pociągu, oraz przewóz powrotny lub przewóz do stacji w województwie sąsiednim położonej nie dalej niż 30 km od granicy województwa,
2. drogowym – także przewóz do miejscowości w innym województwie oraz przewóz powrotny po uprzednim poinformowaniu województwa, przez obszar którego będzie przebiegać linia komunikacyjna

– inne niż przewozy gminne, powiatowe, powiatowo-gminne, metropolitalne i międzywojewódzkie.

Marszałek województwa jako integrator przewozów

Istotną zmianą jest nadanie marszałkowi województwa roli integratora przewozów. Jego zadaniem będzie koordynowanie sieci komunikacyjnych na obszarze województwa, sporządzanie i aktualizowanie schematu sieci komunikacyjnej oraz dbanie o skomunikowanie różnych rodzajów transportu. Marszałek będzie także odpowiedzialny za zapewnienie przewozów na obszarach położonych na granicach województw.

Nowe obowiązki jednostek samorządu terytorialnego

Nowelizacja wzmacnia obowiązki samorządów w planowaniu transportu. Plany transportowe będą musiały obejmować nie tylko planowane połączenia, ale także miejscowości objęte przejazdami na żądanie, metodykę oceny potrzeb przewozowych oraz przewidywane źródła finansowania. Powiaty będą mogły wnioskować do gmin o składanie propozycji do planu transportowego.

Zmiany w Funduszu Przeciwdziałania Wykluczeniu Komunikacyjnemu

Fundusz Rozwoju Przewozów Autobusowych zmieni nazwę na Fundusz Przeciwdziałania Wykluczeniu Komunikacyjnemu. Marszałkowie województw przejmą od wojewodów zadania związane z obsługą Funduszu. Środki z Funduszu będą przyznawane wyłącznie liniom komunikacyjnym wskazanym w planie transportowym jako utworzone w celu walki z wykluczeniem komunikacyjnym. Dodatkowo, wprowadzone zostaną minimalne standardy jakości taboru, takie jak wiek autobusów (nie starsze niż 20 lat).

Wzmocnienie kontroli i standardów jakościowych

Projekt wprowadza obowiązek wyposażenia autobusów w geolokalizatory, co pozwoli na lepszą kontrolę wykonania przewozów. Inspekcja Transportu Drogowego będzie miała poszerzone uprawnienia kontroli wydatkowania środków Funduszu oraz przestrzegania standardów dostępności. Ponadto, przewoźnicy będą zobowiązani do publikacji rozkładów jazdy w formacie cyfrowym (GTFS lub NeTex).