Od 2025 roku możesz mieć nawet 35 dni wolnego rocznie zamiast standardowych 20-26 dni urlopu wypoczynkowego. Nowe przepisy wprowadziły 2 dni zwolnienia z powodu siły wyższej oraz 5 dni urlopu opiekuńczego – ale niewykorzystane przepadają z końcem roku. Od 2026 możesz też wydłużyć swój urlop o 6 dni, doliczając do stażu umowy zlecenia i działalność gospodarczą. Jak to zrobić i jak to działa?
Co się zmieniło w urlopach od 2025 roku?
Nowelizacja Kodeksu pracy wdrażająca unijną dyrektywę work-life balance (w życie weszła 12 stycznia 2025) wprowadziła nowe rodzaje wolnego – niezależne od stażu pracy. Dlatego pakiet "urlopów" w 2026 roku to:
- 20 lub 26 dni urlopu wypoczynkowego (zależy od stażu pracy);
- 5 dni urlopu opiekuńczego (dla każdego, bez znaczenia staż - nie mylić z zasiłkiem opiekuńczym!);
- 2 dni lub 16 godzin zwolnienia z powodu siły wyższej (dla każdego);
- 2 dni lub 16 godzin opieki nad dzieckiem do 14 lat (dla rodziców i opiekunów - ale to też coś innego niż zasiłek opiekuńczy!)
Ważne
Razem to daje maksymalnie 35 dni wolnego w skali roku. Ale uwaga: część nowych urlopów przepada, jeśli ich nie wykorzystasz. Część jest też niepłatna, a część płatna w 50%.
ZOBACZ TAKŻE: Wykaz zawodów deficytowych trafił do kosza
Urlop z powodu siły wyższej – 2 dni lub 16 godzin, ale przepada na koniec roku i jest tylko częściowo płatne
Co to jest siła wyższa? W kodeksie pracy to pilne sprawy rodzinne wymagające Twojej obecności – wypadek, choroba bliskiej osoby, awaria w domu wymagająca natychmiastowego działania (np. zalanie).
Zasady w skrócie to:
- 2 dni lub 16 godzin w roku kalendarzowym (ale jak weźmiesz 1 dzień, to potem nie możesz już korzystać z godzin);
- Płatne 50%;
- Nie trzeba dokumentować przyczyny (ale pracodawca może weryfikować Cię, jeżeli ma wątpliwości);
- Pracodawca nie może odmówić, jeżeli spełniasz przesłanki (ale jak masz coś zaplanowanego wcześniej, to nie będzie "nagłości" - więc uważaj, na co się powołujesz);
- Wniosek składasz najpóźniej w dniu korzystania z wolnego.
Pamiętaj, że niewykorzystane dni NIE przechodzą na kolejny rok – przepadają 31 grudnia. Nie wykorzystasz 2 dni z siły wyższej w 2026? 1 stycznia 2027 stracisz te dni bezpowrotnie – nie możesz przenieść ich na przyszły rok. Będziesz miał wtedy nowe 2 dni przysługujące w 2027, ale bez dodania niewykorzystanych z 2026 roku.
ZOBACZ TAKŻE: PIP musi dostać realne narzędzia do walki z mobbingiem
Urlop opiekuńczy – 5 dni, również może przepaść
Dla kogo? Dla każdego pracownika (nie tylko rodziców), który musi zaopiekować się członkiem rodziny z poważnych względów medycznych. Członek rodziny na potrzeby tego przepisu jest definiowany jako:
- Dziecko (syn, córka),
- Rodzice (matka, ojciec),
- Małżonek,
- Osoba zamieszkująca w tym samym gospodarstwie domowym.
Zasady przyznawania urlopu opiekuńczego:
- 5 dni w roku kalendarzowym,
- Bezpłatny (brak wynagrodzenia), ale wliczany do stażu pracy,
- Wniosek składasz min. 1 dzień przed rozpoczęciem,
- Pracodawca nie może odmówić,
- Nie trzeba przedstawiać dokumentacji medycznej osoby chorej.
Ważne
Niewykorzystany urlop opiekuńczy przepada z końcem roku – nie przechodzi na następny rok (analogicznie jak urlop z siły wyższej). Nie myl z zasiłkiem opiekuńczym!
2 dni zwolnienia na opiekę nad dzieckiem - to nie nowość, ale nie zapominaj o tym uprawnieniu. Jest płatne.
Trzeba jeszcze pamiętać o 2 dniach zwolnienia na opiekę nad dzieckiem w wieku do 14 lat. Potocznie nazywa się to uprawnienie "urlopem na dziecko". Co ważne, jest to pełnopłatne prawo pracownika wychowującego przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat. Przysługuje ono w każdym roku kalendarzowym. Nie mylić z zasiłkiem opiekuńczym! Kluczowe zasady to:
- Możesz wybrać 2 pełne dni lub 16 godzin - w tym drugim przypadku możesz np. 4 razy wyjść z pracy po 4 godziny wcześniej;
- Limit jest niezmienny i wynosi 2 dni rocznie, niezależnie od liczby dzieci;
- To ważne - jest płatne 100%;
- Każde z rodziców może skorzystać z tego prawa, ale łączny limit na obydwoje rodziców to 2 dni. Oznacza to, że jeśli matka wykorzysta 1 dzień, to ojcu przysługuje już tylko 1 dzień.
- Zwolnienie przysługuje dokładnie do dnia ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
Jak korzystać z dodatkowych dni wolnych poza urlopem wypoczynkowym (oraz na żądanie), aby nie stracić?
Załóżmy, że jesteś rodzicem, jest poniedziałek rano, Twoje dziecko w wieku 13. lat miało iść do szkoły, ale okazało się, że budzi się z poważną gorączką prawie 40 stopni Celsjusza i wymaga Twojej opieki. Nie masz też dzisiaj nikogo innego, z kim mógłbyś je zostawić. Jakie masz opcje?
- Zasiłek opiekuńczy/wynagrodzenie za czas sprawowania opieki - zwolnienie na opiekę: możesz jechać z dzieckiem do lekarza, a on zapewne wypisze Ci zwolnienie od pracy, ale nie L4 ze względu na Twoją chorobę, tylko zwolnienie na opiekę nad dzieckiem. Za czas zwolnienia dostaniesz jednak 80% wynagrodzenia. Limit to 60 dni w roku na dziecko do 14 lat, a powyżej lub innego chorego członka rodziny - 14 dni, do podziału z drugim rodzicem.
- Urlop opiekuńczy - dzwonisz do pracy i wnioskujesz o natychmiastowy urlop opiekuńczy (limit 5 dni w roku). Wyjaśniasz powód (wysoka gorączka dziecka), a pracodawca Ci go udziela. Ale uwaga - ten urlop jest niepłatny - zostaniesz w domu 1 dzień, a Twoje wynagrodzenie będzie niższe o pełną jedną dniówkę.
- Siła wyższa - dzwonisz do pracy, ale prosisz pracodawcę o urlop z tytułu siły wyższej na 1 dzień (z limitu 2 dni w roku), bo masz nagłą niespodziewaną sytuację. Pracodawca go udziela, a Ty za ten jeden dzień dostaniesz tylko 50% wynagrodzenia.
- Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem do 14 roku życia - opcja najkorzystniejsza! Jest 100 procent płatna, wynagrodzenie nie będzie obniżone. Ale przysługują tylko 2 dni w roku.
Zalecana kolejność korzystania (oczywiście jeżeli spełnione są przesłanki w każdym przypadku i masz limit dni) pod względem wpływu na wynagrodzenie to:
- Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem do 14 roku życia - płatne 100%;
- Zasiłek opiekuńczy - płatny 80%;
- Siła wyższa - płatne 50%;
- Urlop opiekuńczy - niepłatne.
Nowe zasady stażu pracy od 2026 – nawet 6 dni więcej urlopu wypoczynkowego
To prawdziwie wielka zmiana w 2026 - od teraz możesz doliczyć do stażu pracy:
- Umowy zlecenia;
- Działalność gospodarczą.
Co to oznacza? Jeśli pracowałeś wcześniej na zleceniu lub miałeś własną firmę, te lata mogą zostać doliczone do stażu, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego. Efekt to przejście z 20 do 26 dni urlopu, co daje 6 dodatkowych dni wolnego.
Jak to zrobić? Instrukcja krok po kroku:
- Krok 1: Złóż wniosek do ZUS przez platformę eZUS).
- Krok 2: ZUS ma 7 dni na wydanie zaświadczenia potwierdzającego okresy pracy.
- Krok 3: Dostarcz zaświadczenie do pracodawcy.
- Krok 4: Pracodawca przeliczy staż i przyzna dodatkowe dni urlopu.
Przykład
Masz 8 lat pracy na etacie + 3 lata na zleceniu (wcześniej nie wliczone). To da razem po doliczeniu okresu zlecenia 11 lat stażu. A to oznacza prawo do 26 dni urlopu zamiast 20. Efekt? Zyskałeś dodatkowe 6 dni urlopu.
Jak liczy się staż pracy do urlopu wypoczynkowego?
Wymiar urlopu wypoczynkowego z kodeksu pracy to standardowo według zasadach ogólnych:
- 20 dni – staż pracy poniżej 10 lat;
- 26 dni – staż pracy 10 lat i więcej.
Co wlicza się do stażu?
- Zatrudnienie na umowie o pracę;
- Od 2026: umowy zlecenia, działalność gospodarcza;
- Ukończona szkoła/studia (uwaga - liczby poniżej się nie sumują):
- Liceum: 4 lata
- Szkoła policealna: 6 lat
- Studia wyższe: 8 lat
Przykład
Ukończyłeś studia, co daje 8 lat stażu, oraz pracujesz już 2 lata na etacie. To daje 10 lat stażu. A to oznacza, że mimo faktycznego przepracowania 2 lat na etacie, masz już 26 dni urlopu zamiast 20 dni - w dużej mierze dzięki studiom.
Podsumowanie artykułu - co zapamiętać? Skrót
W 2026 roku masz dostęp do nawet 35 dni wolnego rocznie (20-26 dni urlopu wypoczynkowego + 5 dni opiekuńczych + 2 dni siły wyższej + 2 dni opieki nad dzieckiem do 14 lat). Urlop opiekuńczy jest bezpłatny, siła wyższa płatna 50%, opieka nad dzieckiem do 14 lat płatna 100%. Niewykorzystane przepadają - nie przechodzą na kolejny rok. Od 2026 możesz wydłużyć urlop o 6 dni (jeżeli przysługuje Ci 20 dni), doliczając do stażu umowy zlecenia i działalność gospodarczą – potrzebny wniosek do ZUS i zaświadczenie, które przekazujesz pracodawcy.
Urlopy na nowych zasadach w 2026 roku - pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czy urlop z siły wyższej przechodzi na następny rok?
Nie. Niewykorzystane 2 dni lub 16 godzin przepada 31 grudnia.
Czy muszę dokumentować siłę wyższą?
Nie. Wystarczy wniosek – nie trzeba zaświadczeń lekarskich ani innych dokumentów. Ale pracodawca może weryfikować przesłanki do wniosku. Jeżeli więc uzasadniasz wniosek czymś zaplanowanym (a nie ma nagłego zdarzenia) - to możesz spotkać się z odmową.
Czy urlop opiekuńczy jest płatny?
Nie. To wolne jest bezpłatne.
Czy mogę wziąć urlop opiekuńczy na opiekę nad moimi rodzicami, a nie dzieckiem?
Tak, jeśli mieszkają w tym samym gospodarstwie domowym.
Czy doliczenie umów zleceń do stażu jest automatyczne?
Nie. Musisz złożyć wniosek do ZUS i dostarczyć zaświadczenie pracodawcy.
Ile mam czasu na wykorzystanie urlopu wypoczynkowego?
Pracodawca powinien umożliwić jego wykorzystanie w naturze najpóźniej do końca września następnego roku.
Co jeśli pracodawca odmówi urlopu z siły wyższej?
Nie może. Chyba że tak jak w poprzednim pytaniu - przyłapie Cię na tym, że nie ma tak naprawdę przesłanek do tego urlopu (bo nie wystąpiła siła wyższa). Wtedy możesz spróbować urlopu na żądanie.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu