Usługi opiekuńcze po nowemu. Od 5 sierpnia nowe obowiązki dla opiekunów, szczegółowe zasady dopiero w rozporządzeniu

Od 5 sierpnia 2026 r. zmienią się zasady wykonywania usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania. Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej wprowadza nowe wymagania wobec osób, które pomagają seniorom, osobom chorym oraz osobom wymagającym wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.

Z kolei szczegółowy zakres i standard takiej pomocy określa rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt tego aktu prawnego znajduje się obecnie na etapie konsultacji publicznych i opiniowania. Zakłada on, że rozporządzenie wejdzie w życie 31 sierpnia 2026 r. Do tego czasu jego treść może jeszcze ulec zmianie. Ostateczne zasady będą znane po publikacji rozporządzenia w Dzienniku Ustaw. Oznacza to, że między wejściem w życie zmian ustawowych 5 sierpnia a publikacją rozporządzenia część szczegółowych zasad będzie dopiero oczekiwać na ostateczne uregulowanie.

Jakie usługi opiekuńcze dla seniorów w domu od 2026 r.? Lista pomocy, którą może zapewnić opiekun

Projekt wskazuje konkretne czynności, które będą mogły być wykonywane na rzecz osób potrzebujących wsparcia - od pomocy przy codziennych obowiązkach i higienie, przez wsparcie przy zaleconej pielęgnacji, aż po pomoc w utrzymywaniu kontaktów społecznych i przeciwdziałaniu samotności osób starszych. Usługi opiekuńcze mają być dostosowane do indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych osoby korzystającej z pomocy. Nie chodzi więc o jeden sztywny katalog czynności dla każdego seniora, ale o wsparcie dopasowane do jego sytuacji.

Jednym z podstawowych obszarów pomocy będzie zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych. Opiekun będzie mógł pomóc m.in. w:

• ubieraniu się i zmianie odzieży oraz bielizny,
• przygotowaniu prostych posiłków, w tym jednego gorącego posiłku z uwzględnieniem zaleconej diety,
• pomocy przy jedzeniu i piciu,
• słaniu łóżka i zmianie pościeli,
• pomocy w korzystaniu ze sprzętu rehabilitacyjnego, przedmiotów ortopedycznych, wyrobów medycznych i środków pomocniczych, jeżeli nie wymaga to specjalistycznej wiedzy i kwalifikacji.

Pomoc będzie obejmować również czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego:

• sprzątaniu w niezbędnym zakresie, w tym czyszczeniu urządzeń codziennego użytku i sanitarnych,
• wynoszeniu śmieci,
• przynoszeniu wody i opału,
• paleniu w piecu,
• robieniu niezbędnych zakupów albo towarzyszeniu podczas zakupów,
• pomocy w korzystaniu ze sklepów, aptek, punktów usługowych i gastronomicznych znajdujących się najbliżej miejsca zamieszkania seniora,
• dostarczaniu pomocy rzeczowej,
• utrzymywaniu w czystości i sprawności sprzętu ułatwiającego codzienne funkcjonowanie, np. wózka, balkonika, podnośnika czy kul,
• praniu odzieży i pościeli,
• niezbędnym prasowaniu,
• oddawaniu i odbiorze rzeczy z pralni,
• załatwianiu spraw związanych z leczeniem i profilaktyką zdrowotną lub towarzyszeniu seniorowi podczas ich załatwiania,
• załatwianiu spraw urzędowych lub towarzyszeniu przy takich czynnościach,
• pomocy przy opłacaniu rachunków.

Usługi opiekuńcze mają obejmować również wsparcie w zakresie higieny. Opiekun będzie mógł pomóc m.in. przy:

• toalecie porannej i wieczornej,
• goleniu,
• czesaniu,
• higienie jamy ustnej,
• wykonywaniu toalety w łóżku w przypadku osób leżących,
• kąpieli,
• pielęgnacji paznokci rąk i nóg, jeżeli nie są zmienione chorobowo,
• korzystaniu z toalety i naczyń sanitarnych,
• zmianie pieluchomajtek i wkładów higienicznych,
• wykonywaniu czynności zapobiegających powstawaniu odleżyn i odparzeń.

Zakres usług obejmie również określone czynności związane z pielęgnacją zaleconą przez lekarza, jeżeli nie wymagają one specjalistycznych kwalifikacji. Opiekun będzie mógł pomóc m.in. w:

• przygotowaniu i przyjmowaniu leków,
• pielęgnacji miejsc zmienionych chorobowo,
• smarowaniu takich miejsc,
• wykonywaniu i zmianie drobnych opatrunków,
• mierzeniu temperatury,
• mierzeniu tętna i ciśnienia,
• wykonywaniu oklepywania.

Usługi opiekuńcze mają obejmować nie tylko pomoc fizyczną, ale również wsparcie w utrzymywaniu kontaktów społecznych:

• umożliwienie wyjścia na świeże powietrze,
• towarzyszenie podczas spacerów,
• prowadzenie rozmów,
• wspieranie w nawiązywaniu i utrzymywaniu kontaktów z rodziną oraz lokalną społecznością,
• czytanie prasy i książek oraz pomoc w wymianie książek w bibliotece,
• towarzyszenie podczas drogi oraz pobytu w instytucjach kultury i miejscach rekreacji.

Kiedy opiekun przyjdzie do seniora? Projekt przewiduje pomoc także w weekendy

Projekt rozporządzenia zakłada, że usługi opiekuńcze powinny być świadczone w sposób ciągły. Jeżeli osoba wykonująca usługi będzie nieobecna, podmiot organizujący pomoc ma zapewnić zastępstwo. Osoba zastępująca będzie musiała spełniać wymagania określone w ustawie. Niektóre czynności będą mogły być wykonywane w różnych porach dnia, odpowiednio do potrzeb seniora, nawet przez 7 dni w tygodniu w godzinach od 6:00 do 21:00. Dotyczy to m.in. pomocy przy przygotowaniu i spożywaniu posiłków, zmianie pozycji ciała, higienie, zmianie pieluchomajtek, przyjmowaniu leków. W uzasadnionych przypadkach pomoc będzie mogła być świadczona również w dni świąteczne.

Dwóch opiekunów przy jednym seniorze. Kiedy będzie można zapewnić dodatkową pomoc?

Projekt rozporządzenia przewiduje również możliwość zapewnienia pomocy przez dwie osoby wykonujące usługi opiekuńcze w tym samym czasie. Takie rozwiązanie będzie możliwe w uzasadnionych przypadkach, gdy jedna osoba nie będzie w stanie samodzielnie wykonać określonych czynności. Dotyczy to m.in. pomocy przy zmianie pozycji ciała, np. przy przesiadaniu się z łóżka na wózek lub przy wykonywaniu czynności higienicznych, takich jak kąpiel.

Gmina sprawdzi, czy senior otrzymuje właściwą pomoc. Będą kontrole i ankiety

Nowe przepisy nakładają na gminy większy obowiązek kontroli jakości świadczonej pomocy. Ośrodki pomocy społecznej i centra usług społecznych będą musiały regularnie sprawdzać, czy usługi są realizowane prawidłowo. Kontrole oraz ankiety wśród osób korzystających z pomocy mają być przeprowadzane co najmniej raz na pół roku. Senior i jego rodzina będą mogli zgłaszać uwagi dotyczące opieki, także anonimowo.

Kto może zostać opiekunem seniora od 5 sierpnia 2026 r.? Nowe wymagania dla osób świadczących pomoc

Od 5 sierpnia 2026 r. będą obowiązywać nowe wymagania wobec osób wykonujących usługi opiekuńcze. Opiekun musi być osobą pełnoletnią, nie może być członkiem rodziny osoby korzystającej z pomocy, musi złożyć oświadczenie o zdolności psychofizycznej oraz ukończyć szkolenie z pierwszej pomocy. Więcej na ten temat przeczytasz w tym artykule »> Seniorzy dostaną opiekę według nowych zasad. Od 5 sierpnia zmieniają się wymagania dla opiekunów

Projekt rozporządzenia określi, jak będzie wyglądała pomoc seniorom w domu

Należy pamiętać, że opisane zasady dotyczą projektu rozporządzenia. Dokument jest obecnie na etapie konsultacji publicznych i opiniowania, dlatego jego treść może jeszcze ulec zmianie. Ostateczne przepisy będą znane po wydaniu rozporządzenia i publikacji w Dzienniku Ustaw. Dla seniorów i ich rodzin najważniejsza będzie praktyczna zmiana - projekt szczegółowo opisuje zakres czynności, które mogą obejmować usługi opiekuńcze świadczone w domu.