Ile naprawdę zarabia sołtys w Polsce? Pieniądze, dodatek do emerytury i ukryte przywileje

Od wiejskiego wójta do lidera lokalnej społeczności. Krótki rys historyczny

Funkcja sołtysa ma w Polsce wyjątkowo bogatą, wielowiekową tradycję, sięgającą czasów średniowiecza i lokacji wsi na prawie niemieckim. Pierwotnie sołtys był reprezentantem pana wsi, posiadającym szerokie uprawnienia sądownicze i zarządcze. Z biegiem stuleci i ewolucją ustroju rolnego rola ta ulegała znacznym przekształceniom. W XXI wieku – na mocy przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym – sołtys stał się organem wykonawczym jednostki pomocniczej gminy (sołectwa), łącząc funkcję reprezentanta mieszkańców z pośrednictwem między społecznością wiejską a władzami gminy.

Czy sołtys ma stałą pensję? Diety, zwrot kosztów i świadczenie emerytalne

Wbrew powszechnemu przekonaniu, sołtys nie otrzymuje z tytułu pełnienia swojej funkcji stałego wynagrodzenia na podstawie umowy o pracę. Pełnienie tej roli ma charakter społeczny, jednak ustawodawca oraz samorządy przewidziały konkretne formy rekompensaty finansowej:

• Dieta oraz zwrot kosztów podróży: Zgodnie z art. 37b ustawy o samorządzie gminnym, rada gminy może (choć nie ma takiego bezwzględnego obowiązku) ustanowić zasady, na jakich sołtysowi będzie przysługiwać dieta lub zwrot kosztów podróży służbowej. Wysokość diety jest mocno zróżnicowana i zależy od uchwały danej rady gminy – w jednych gminach przybiera formę stałego ryczałtu miesięczno-kwartalnego, w innych wypłacana jest za udział w sesjach rady gminy lub posiedzeniach organów.
• Świadczenie pieniężne (tzw. dodatek sołecki): Osoby, które pełniły funkcję sołtysa przez co najmniej dwie kadencje (nie krócej niż 8 lat) oraz osiągnęły wiek emerytalny (60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn), mogą ubiegać się o specjalny dodatek do emerytury wypłacany przez Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Świadczenie to podlega corocznej waloryzacji.

Pobór podatków w drodze inkasa. To decyzja rady gminy, a nie ustawowy przywilej sołtysa

Jedną z najbardziej rozpowszechnionych nieścisłości jest traktowanie poboru podatków lokalnych (nieruchomościowego, rolnego i leśnego) jako bezwzględnego przywileju przypisanego automatycznie do stanowiska sołtysa. Jak przypominają eksperci prawni oraz regionalne izby obrachunkowe, pobór podatków w drodze inkasa nie jest prawnie przypisany do funkcji sołtysa.

Sołtys staje się inkasentem wyłącznie wtedy, gdy rada gminy podejmie w tej sprawie stosowną uchwałę. W praktyce, zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej oraz ustaw o podatkach lokalnych, rada gminy posiada w tym zakresie pełną autonomię i może:

1. Wyznaczyć wszystkich sołtysów na terenie gminy jako inkasentów i ustalić dla nich wynagrodzenie prowizyjne;
2. Wyznaczyć jako inkasentów tylko niektórych sołtysów;
3. Wskazać w uchwale całkowicie inne osoby fizyczne lub prawne do pełnienia roli inkasentów;
4. W ogóle nie wprowadzać na terenie gminy poboru podatków w drodze inkasa (wymuszając płatności wyłącznie przelewem lub w kasie urzędu).

Dopiero w sytuacji, gdy rada gminy w drodze uchwały wyznaczy danego sołtysa na inkasenta i określi wysokość prowizji od zebranych kwot, pobór podatków staje się dla niego dodatkowym źródłem dochodu.

Ponad 40 tysięcy sołectw w Polsce. Kto i w jaki sposób dokładnie wybiera sołtysa?

Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) oraz Biuletynu Informacji Publicznej (BIP), w Polsce funkcjonuje obecnie ponad 40 tysięcy sołectw. Wybory lokalnego gospodarza są procedurą ściśle sformalizowaną, w której wojewodowie w ramach nadzoru oraz Wojewódzkie Sądy Administracyjne (WSA) skrupulatnie eliminują wszelkie uchybienia proceduralne.

W praktyce orzeczniczej niezwykle istotne jest rozróżnienie pojęcia zebrania wiejskiego od kręgu osób uprawnionych do wyboru:

• Kto wybiera: Posiadaczami czynnego prawa wyborczego są wyłącznie stali mieszkańcy sołectwa uprawnieni do głosowania (posiadający czynne prawo wyborcze w wyborach do rady gminy).
• Rola zebrania wiejskiego: Wybór sołtysa może nastąpić podczas zebrania wiejskiego, jeżeli tak precyzyjnie przewiduje statut danego sołectwa. Należy jednak pamiętać, że udział w samym zebraniu wiejskim jako organie uchwałodawczym sołectwa może być szerzy (np. mogą w nim uczestniczyć wszyscy mieszkańcy lub goście bez prawa głosu). Ponadto statut sołectwa może przewidywać przeprowadzenie głosowania w inny sposób (np. w wyznaczonym lokalu wyborczym w godzinach od 8:00 do 18:00).
• Wymogi formalne: Sam wybór musi bezwzględnie odbywać się w głosowaniu tajnym i bezpośrednim, a kandydatem może być każdy, kto posiada prawo głosowania w danym sołectwie. Kadencja sołtysa i rady sołeckiej trwa 5 lat i jest powiązana z kadencją rady gminy.

Sołtys reprezentuje sołectwo na zewnątrz, zwołuje zebrania wiejskie, zarządza mieniem komunalnym przekazanym sołectwu oraz pośredniczy w składaniu wniosków o środki z funduszu sołeckiego.