Śmierć bliskiej osoby to nie tylko bardzo trudny moment w życiu, ale też konieczność zmierzenia się z formalnościami związanymi ze świadczeniami z ZUS. Jednym z nich jest renta rodzinna, o którą mogą ubiegać się wskazani członkowie rodziny po zmarłym. O przyznaniu świadczenia decydują konkretne warunki dotyczące zarówno zmarłego, jak i osoby ubiegającej się o rentę, a także zasady jej wyliczania, łączenia z emeryturą i dorabiania.
Jednym z najważniejszych świadczeń przyznawanych przez ZUS jest renta rodzinna, która może stanowić realne wsparcie finansowe, jednak nie jest przyznawana z urzędu w każdej sytuacji. Wiele osób zakłada, że skoro zmarły przez lata pracował i odprowadzał składki, renta rodzinna należy się automatycznie. Tymczasem rzeczywistość wygląda inaczej. Żeby ją otrzymać, trzeba spełnić określone wymogi, wiedzieć, kiedy można się odwołać od decyzji ZUS i jakie zasady obowiązują przy wyborze między rentą a własną emeryturą.
Co ma znaczenie w przyznaniu renty rodzinnej?
Znaczenie w przyznaniu renty rodzinnej ma zarówno sytuacja zmarłego w chwili śmierci, jak i wiek, stan zdrowia albo obowiązki opiekuńcze wdowy. W praktyce to właśnie te warunki najczęściej decydują o tym, czy ZUS przyzna świadczenie.
Renta rodzinna [WARUNKI]
Prawo do renty rodzinnej zależy od spełnienia dwóch grup warunków. Z jednej strony są przepisy, które odnoszą się do zmarłego, z drugiej strony są warunki, które musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie.
Zanim urząd sprawdzi sytuację wdowy, bada status zmarłego męża w chwili śmierci. Świadczenie może zostać przyznane, jeśli mąż w chwili śmierci miał ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury lub spełniał warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń, nawet jeśli ich nie pobierał. Renta rodzinna przysługuje wdowie również wtedy, gdy mąż w chwili śmierci pobierał zasiłek przedemerytalny, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne albo świadczenie przedemerytalne. Przy tym warto pamiętać, że przyjmuje się w tej sytuacji fikcję prawną, że zmarły był całkowicie niezdolny do pracy, co upraszcza spełnienie wymogów związanych ze stażem.
Przykład
Jakub zmarł w nieszczęśliwym wypadku w wieku zaledwie 45 lat. Monika została wdową. Był aktywny zawodowo, w związku z tym nigdy nie składał wniosku o rentę. ZUS odmówił Monice wypłaty renty. Zdecydowała się na odwołanie, po której przyznano jej rentę, ponieważ posiadał wymagany okres składkowy i nieskładkowy, czyli pięć lat w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Okazało się zatem, że Jakub spełniał warunki z tytułu niezdolności do pracy w dniu zgonu.
Jednocześnie wdowa musi spełnić określone warunki, żeby renta po mężu została przyznana. Renta należy się również, gdy warunki zostaną spełnione w ciągu 5 lat od daty śmierci męża lub zaprzestania wychowywania dzieci. Do wytycznych należą:
- ukończenie 50. roku życia przez żonę w chwili śmierci męża;
- niezdolność do pracy;
- wychowywanie dziecka całkowicie niezdolnego do pracy;
- wychowywanie co najmniej jednego z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty po zmarłym, pod warunkiem, że nie ukończyli 16 lat, a w przypadku trwania edukacji 18 lat.
Warto pamiętać o warunku mówiącym, że renta może zostać przyznana do 5 lat po śmierci męża. W związku z tym, jeśli w chwili śmierci męża żona ma 46 lat i nie wychowuje dzieci, renta jej się nie należy. Jednak jeśli skończy 50 lat (nie upłynęło 5 lat od śmierci męża) i stanie się niezdolna do praca, renta po mężu będzie przyznana.
Jaka kwota renty rodzinnej przysługuje bliskim zmarłego?
Renta rodzinna po zmarłym jest dzielona na wszystkich uprawnionych, a więc jej wysokość zależy od tego, ile jest tych osób. Zgodnie z przepisami ZUS świadczenie to procent emerytury lub renty, która przysługiwałaby zmarłemu:
- jeśli do renty uprawniona jest jedna osoba, otrzymuje ona 85 proc. świadczenia;
- jeśli uprawnione są dwie osoby, otrzymują 90 proc. świadczenia;
- jeśli uprawnione są trzy osoby lub więcej, otrzymują 95 proc. świadczenia.
Renta rodzinna okresowa. Kiedy ZUS może ją przyznać?
Istnieje również takie rozwiązanie, jak renta rodzinna okresowa. Wdowa może ją otrzymać w sytuacji, jeśli nie ukończyła 50 lat i jednocześnie nie ma dzieci na utrzymaniu, a po śmierci męża została bez środków do życia. Wówczas ZUS może przyznać rentę na okres roku lub do dwóch lat w przypadku uczestnictwa w szkoleniu kwalifikacyjnym.
Łączenie renty rodzinnej po mężu z własną emeryturą. Na jakich zasadach to możliwe?
Pobieranie dwóch pełnych świadczeń naraz nie jest możliwe, jednak możesz wybrać korzystniejszą dla siebie opcję. Jeśli renta po mężu jest wyższa niż twoja emerytura, wybierasz rentę.
W przypadku gdy wybierzesz rentę po mężu i tak warto ustalić prawo do własnej emerytury i złożyć wniosek w ZUS, aby wyliczył twoje świadczenie i je zawiesił. To istotne, bo twoje konto w ZUS może być waloryzowane, a przepisy mogą ulec zmianie.
Nie warto się poddawać, czyli odwołanie do ZUS
Warto pamiętać, że w razie odmowy masz prawo złożyć odwołanie od decyzji ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Często zdarza się, że ZUS kwestionuje przykładowo okresy składkowe zmarłego ze względu na brak świadectw pracy ze starych zakładów. Za odwołanie nie ponosi się żadnych opłat.
Renta rodzinna. Ile można do niej dorabiać?
Można dorabiać do renty rodzinnej, jednak trzeba pilnować limitów. ZUS zmniejszy rentę, jeśli przychód przekroczy 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, a w przypadku przekroczenia 100 proc., zawiesi ją.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu