Alimenty na byłą żonę. Czy szykuje się koniec dożywotnich świadczeń?

Wina za rozkład pożycia a alimenty na byłą żonę

W polskim porządku prawnym istnieje możliwość przypisania winy za rozkład pożycia wyłącznie jednemu z małżonków. Zgodnie z art. 57 § 1 k.r.i.o. sąd orzeka o winie, orzekając rozwód. Takie rozstrzygnięcie nie pozostaje bez wpływu na dalsze życie obu stron. Jeżeli jeden z małżonków został bowiem uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, wówczas drugi może żądać od niego alimentów po rozwodzie po spełnieniu stosunkowo prostych przesłanek.

Kiedy żona może domagać się wsparcia od byłego męża, który został uznany za wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa? W razie winy podstawą takiego żądania jest wyłącznie „istotne pogorszenie się sytuacji materialnej żony”. Jeśli nie została ona uznana za współwinną rozkładu pożycia, to sąd może orzec, że były mąż zobowiązany jest przyczyniać się do zaspokojenia jej usprawiedliwionych potrzeb, nawet jeśli nie żyje ona w niedostatku.

Tzw. rozszerzony obowiązek alimentacyjny jest daleko idącym obowiązkiem strony winnej rozpadu małżeństwa (najczęściej męża). Wystarczy bowiem porównać obecną sytuację materialną z tą, w jakiej znajdowałaby się żona, gdyby do rozwodu nie doszło. Sąd analizuje zatem dochody przed i po rozwodzie, zmiany w standardzie życie, a następnie porównuje je do sytuacji drugiego małżonka. Nie bez znaczenia pozostaje także czas trwania małżeństwa i podział ról w nim panujących.

Jak długo żona ma prawo do alimentów od byłego męża?

Jak podkreśla Sąd Najwyższy, „obowiązek świadczeń alimentacyjnych między małżonkami po rozwodzie stanowi kontynuację obowiązku wzajemnej pomocy powstałego przez zawarcie związku małżeńskiego”. Zabezpieczenie małżonka, który potrzebuje pomocy, zwłaszcza gdy nie dał on powodu rozwiązaniu małżeństwa, jest niezbędne. Z drugiej jednak strony w orzecznictwie zauważa się, że nie ma ono charakteru bezwzględnego. Dlatego też przepisy jasno wskazują, że obowiązek alimentacyjny wygasa w razie zawarcia przez uprawnionego do świadczeń małżonka nowego małżeństwa.

A co jeśli żona nie wyjdzie ponownie za mąż? Jak długo może żądać alimentów od byłego męża, który został uznany za rozpad małżeństwa? Teoretycznie alimenty takie mogą mieć charakter dożywotni.

Alimenty na byłą żonę w 2026 roku

Trwające już od ponad roku prace nowelizacyjne nad Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym zakładają duże zmiany w orzekaniu rozwodów, a w konsekwencji także w alimentach od byłego małżonka. Zasadniczą zmianą jest uchylenie art. 57 k.r.i.o. i tym samym nieorzekanie o winie za rozkład pożycia.

Zniesienie orzekania o winie przy rozwodzie, skutkuje zmianą zasad zasądzania alimentów. Zgodnie ze znowelizowanym art. 60 k.r.i.o. żądać wsparcia finansowego będzie mógł każdy z małżonków pod warunkiem, że:
• nie jest w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb;
• były małżonek ma istotnie większe możliwości zarobkowe i majątkowe;
• żądanie odpowiada zasadom życia społecznego.

Ustawodawca określił także szczegółowo okoliczności warunkujące zasadność, czas i zakres obowiązku alimentacyjnego uzależniając go od:
• wieku i stanu zdrowia stron;
• sprawowania pieczy nad dziećmi;
• sposobu wykonywania obowiązków w czasie trwania małżeństwa;
• czasu trwania małżeństwa;
• innych obciążających strony obowiązków alimentacyjnych;
• pozostawania w pożyciu z inną osobą, czyli w nowym związku.

Istotną zmianą jest także ustalenie maksymalnego czasu, na który mogą zostać zasądzone alimenty, czyli pięć lat lub do czasu zawarcia małżeństwa przez uprawnionego. Przedłużenie tego okresu na więcej niż pięć lat lub na czas nieoznaczony możliwe będzie wyłącznie ze względu na wyjątkowe okoliczności.

Co z dożywotnimi alimentami po zmianach przepisów? Przede wszystkim zlikwidowanie orzekania o winie i zaostrzenie przesłanek warunkujących żądanie alimentów zmniejszy liczbę zasądzanych świadczeń. Zdaniem ustawodawcy będą one dzięki temu służyły uzasadnionym potrzebom byłych małżonków, a przestaną stanowić formę sankcji za ustanie małżeństwa.