Wieczne chemikalia PFAS. Dlaczego zagrożone są niektóre air fryery?

Część popularnych urządzeń kuchennych, w tym niektóre modele air fryerów, może w najbliższych latach zostać wycofana z rynku lub wymagać gruntownej zmiany technologii produkcji. Powodem są planowane przez Unię Europejską ograniczenia dotyczące PFAS, czyli grupy substancji określanych mianem „wiecznych chemikaliów”.

Skrót artykułu

Nowe regulacje nie oznaczają zakazu korzystania z frytkownic beztłuszczowych, ale mogą znacząco wpłynąć na ofertę producentów sprzętu AGD.

Air fryery pod presją nowych regulacji UE

Rosnąca popularność air fryerów sprawiła, że urządzenia te stały się jednym z największych hitów rynku AGD ostatnich lat. Konsumenci docenili możliwość przygotowywania potraw przy użyciu niewielkiej ilości tłuszczu, niższe zużycie energii oraz wygodę użytkowania.

Teraz producenci muszą jednak przygotować się na konsekwencje nowych regulacji środowiskowych. Unia Europejska od kilku lat prowadzi prace nad ograniczeniem wykorzystania PFAS w tysiącach produktów codziennego użytku. Dotyczy to również części powłok nieprzywierających wykorzystywanych w air fryerach.

Jesienne zmiany nie będą oznaczały automatycznego zniknięcia wszystkich frytkownic beztłuszczowych ze sklepów. Możliwe jest jednak, że część modeli wykorzystujących określone technologie produkcji zostanie zastąpiona nowymi konstrukcjami spełniającymi bardziej rygorystyczne normy.

PFAS i ich wpływ na zdrowie człowieka

PFAS, czyli per- i polifluorowane związki alkilowe, to ogromna grupa obejmująca kilka tysięcy syntetycznych substancji chemicznych wykorzystywanych od połowy XX wieku. Ich wyjątkowe właściwości sprawiły, że znalazły zastosowanie między innymi w powłokach nieprzywierających, opakowaniach żywności, tekstyliach technicznych, kosmetykach, elektronice oraz wielu gałęziach przemysłu.

Największym problemem jest ich niezwykła trwałość. Związki te praktycznie nie ulegają naturalnemu rozkładowi, dlatego określane są jako „wieczne chemikalia”. Europejska Agencja Chemikaliów oraz Europejska Agencja Środowiska wskazują, że PFAS są obecnie wykrywane w wodzie pitnej, glebie, żywności, organizmach zwierząt oraz ludzi.

Badania naukowe wykazały, że długotrwała ekspozycja na niektóre związki z grupy PFAS może być związana z zaburzeniami gospodarki hormonalnej, podwyższonym poziomem cholesterolu, osłabieniem układu odpornościowego, problemami z funkcjonowaniem wątroby oraz zwiększonym ryzykiem występowania niektórych nowotworów. Naukowcy podkreślają jednak, że poziom ryzyka zależy od rodzaju substancji, dawki oraz czasu narażenia.

Właśnie obawy dotyczące wpływu PFAS na zdrowie publiczne i środowisko są głównym powodem przygotowywanych przez Unię Europejską zmian legislacyjnych.

Nie będzie obowiązkowej wymiany urządzeń

Właściciele air fryerów nie mają powodów do niepokoju. Planowane regulacje nie przewidują obowiązkowej wymiany sprzętu znajdującego się już w gospodarstwach domowych. Nie ma również planów zakazania sprzedaży wszystkich urządzeń dostępnych obecnie na rynku.

Nowe przepisy mają dotyczyć przede wszystkim producentów. To oni będą musieli stopniowo ograniczać wykorzystanie PFAS i poszukiwać alternatywnych materiałów spełniających wymagania dotyczące trwałości, odporności na temperaturę oraz bezpieczeństwa użytkowania.

Eksperci branży AGD wskazują, że proces ten może wymagać wielomilionowych inwestycji w badania i rozwój. Nie wiadomo jeszcze, czy koszty te przełożą się na wzrost cen urządzeń dla konsumentów.

Część producentów może stanąć przed trudnym wyborem

Październik 2026 r. będzie jednym z kolejnych etapów unijnej strategii ograniczania PFAS. Dla producentów oznacza to konieczność podejmowania decyzji dotyczących przyszłości poszczególnych linii produktowych.

Firmy, które wcześniej wdrożą alternatywne technologie, mogą uniknąć kosztownych zmian w przyszłości. Przedsiębiorstwa pozostające przy obecnych rozwiązaniach będą natomiast musiały dostosować swoje produkty do nowych wymogów lub całkowicie zrezygnować z części oferowanych modeli.

W praktyce może to oznaczać, że niektóre air fryery znane dziś konsumentom znikną z rynku, ustępując miejsca urządzeniom wyposażonym w nowe rodzaje powłok nieprzywierających.

Stan powłoki nadal ma znaczenie

Niezależnie od planowanych regulacji eksperci zalecają regularne sprawdzanie stanu kosza oraz wszystkich elementów mających kontakt z żywnością. Jeżeli na powierzchni pojawiają się głębokie rysy, odpryski lub łuszczenie się powłoki, warto rozważyć wymianę uszkodzonej części lub całego urządzenia.

Zasada ta dotyczy nie tylko air fryerów, lecz także patelni, garnków i innych naczyń wykorzystujących powłoki nieprzywierające.

Q&A. Czy air fryery znikną z rynku? Czym są wieczne chemikalia?

Czy Unia Europejska zakaże air fryerów?

Nie. Obecnie nie ma planów całkowitego zakazu sprzedaży frytkownic beztłuszczowych.

Czy niektóre modele mogą zniknąć z rynku?

Tak. Jeżeli producenci nie dostosują technologii do nowych wymagań dotyczących PFAS, część urządzeń może zostać wycofana lub zastąpiona nowymi modelami.

Czy trzeba wymienić posiadanego air fryera?

Nie. Planowane regulacje nie nakładają takiego obowiązku na konsumentów.

Czym są PFAS?

To grupa kilku tysięcy syntetycznych substancji chemicznych wykorzystywanych między innymi w powłokach nieprzywierających, tekstyliach technicznych i opakowaniach żywności.

Dlaczego PFAS budzą niepokój?

Ponieważ bardzo długo utrzymują się w środowisku i mogą gromadzić się w organizmach ludzi oraz zwierząt.

Jakie skutki zdrowotne wiąże się z PFAS?

Badania wskazują między innymi na możliwy związek z zaburzeniami hormonalnymi, osłabieniem odporności, podwyższonym poziomem cholesterolu oraz zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów.