Zakaz telefonów, nowe lekcje i plany zajęć. Od września szkoły czeka organizacyjna rewolucja

Najważniejsza zmiana rozpoczynającego się roku szkolnego nie obejmie od razu wszystkich uczniów. Zgodnie z rozporządzeniami podpisanymi przez minister edukacji Barbarę Nowacką nowa podstawa programowa zacznie obowiązywać 1 września 2026 r. we wszystkich przedszkolach oraz w klasach I i IV szkół podstawowych. W następnych latach reforma będzie obejmowała kolejne roczniki. Pozostałe klasy będą nadal pracowały według dotychczasowych podstaw programowych i ramowych planów nauczania. Oznacza to, że w jednej szkole równolegle funkcjonować będą dwa porządki programowe.

W przedszkolach ograniczone ma zostać korzystanie z urządzeń ekranowych. Nauczyciel będzie mógł sięgać po nie w celach dydaktycznych, ale pierwszeństwo otrzymają bezpośrednie doświadczenia, ruch, współpraca i higiena cyfrowa. Ministerstwo Edukacji Narodowej zapowiada również większy nacisk na praktyczne działania rozwijające samodzielność dziecka, komunikację oraz poczucie sprawczości.

W klasach I–III edukacja pozostanie zintegrowana, lecz zostanie wyraźniej skoncentrowana na kompetencjach językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych. W podstawie programowej wskazano również myślenie krytyczne i kreatywne, rozwiązywanie problemów, współpracę, dbanie o innych oraz umiejętność kierowania własnym rozwojem. W klasach IV–VIII treści różnych przedmiotów mają łączyć moduły dotyczące bezpieczeństwa i obrony, mediów, filozofii, ekonomii i finansów, klimatu oraz kultury.

Nowy plan lekcji w czwartej klasie

Najbardziej widoczna zmiana w planach lekcji dotknie od września uczniów klasy IV. Właśnie od tego rocznika rozpocznie się wprowadzanie nowej przyrody oraz zajęć praktyczno-technicznych. Dopiero w kolejnych latach nowe przedmioty obejmą klasy V i VI. Nie należy zatem interpretować przepisów w taki sposób, że już we wrześniu 2026 r. wszystkie klasy IV–VI jednocześnie przejdą na nowy plan.

Przyroda ma docelowo zajmować po trzy godziny tygodniowo w klasach IV–VI i łączyć zagadnienia biologiczne, geograficzne, chemiczne oraz fizyczne. Zajęcia powinny być układane przynajmniej w dwugodzinnych blokach, co ma umożliwić prowadzenie obserwacji, doświadczeń i prac terenowych. Zajęcia praktyczno-techniczne zastąpią technikę i będą realizowane po dwie godziny tygodniowo, również w jednym bloku.

Nowe rozwiązanie wymusi przebudowanie szkolnych rozkładów. Dwie godziny tego samego przedmiotu następujące bezpośrednio po sobie trudniej zmieścić w planie dużej szkoły, w której nauczyciel prowadzi zajęcia w wielu oddziałach. Dodatkowym problemem może być wyposażenie pracowni. Rząd uruchomił program „Pracownie Kompas Jutra”, na który w latach 2026–2029 przeznaczono 200 mln zł. Pieniądze mają zostać wykorzystane na pracownie przyrodnicze i sale do zajęć praktyczno-technicznych.

Docelowo liczba godzin pozostających w dyspozycji dyrektora wzrośnie w klasach IV–VIII z czterech do sześciu. Będzie można je przeznaczyć między innymi na rozwijanie kompetencji językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych. W klasach IV–VIII przynajmniej jedna godzina wychowawcza w miesiącu ma zostać poświęcona zasadom bezpiecznego zachowania w sytuacjach zagrożenia w czasie pokoju i wojny.

Edukacja zdrowotna jako przedmiot obowiązkowy

Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna ma być obowiązkowa w klasach IV–VIII szkoły podstawowej. Zajęcia będą prowadzone przez jedną godzinę tygodniowo w każdej z tych klas. W liceach, technikach i branżowych szkołach I stopnia przewidziano łącznie dwie godziny w cyklu kształcenia, realizowane przez dwa lata. Dyrektor zdecyduje, czy przedmiot znajdzie się w klasach I i II, II i III czy I i III.

Obowiązkowa część programu obejmie między innymi zdrowie fizyczne, psychiczne, społeczne i środowiskowe, aktywność ruchową, odżywianie, bezpieczeństwo, pierwszą pomoc, dojrzewanie, profilaktykę uzależnień i higienę cyfrową. W szkołach ponadpodstawowych pojawią się również treści dotyczące funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Zajęcia będą mogli prowadzić między innymi nauczyciele biologii, przyrody i wychowania fizycznego, nauczyciele posiadający kwalifikacje do prowadzenia wychowania do życia w rodzinie oraz psycholodzy szkolni. Kwalifikacyjne studia podyplomowe w tym zakresie prowadzi 11 uczelni.

Treści związane ze zdrowiem seksualnym zostały wyodrębnione jako zajęcia nieobowiązkowe. W klasach IV–VI przewidziano jedną godzinę takich zajęć w całym roku szkolnym, a w klasach VII i VIII – po dwie godziny. W szkołach ponadpodstawowych mają to być po trzy godziny rocznie w dwóch wybranych klasach. Rozporządzenie regulujące sposób ich organizowania zostało ogłoszone 20 lipca 2026 r. w Dzienniku Ustaw pod pozycją 966.

Tydzień projektowy. Czy to powszechny obowiązek?

We wrześniu 2026 r. szkoły podstawowe będą mogły zorganizować tydzień projektowy w klasach IV–VIII, ale nie będzie to jeszcze rozwiązanie obowiązkowe w każdej placówce. Powszechny obowiązek zostanie wprowadzony etapami: w roku szkolnym 2027/2028 obejmie klasy IV i V, rok później klasy IV–VI, w roku 2029/2030 klasy IV–VII, a od roku 2030/2031 wszystkie klasy IV–VIII.

Tydzień projektowy ma obejmować pięć dni nauki. Zamiast tradycyjnych lekcji uczniowie będą realizowali zespołowe projekty łączące wiadomości i umiejętności z kilku przedmiotów. Przepisy zakładają wybór problemu, ustalenie celu, przygotowanie planu pracy, wykonanie zadania oraz publiczną prezentację rezultatów. W standardowej formie będą mogły pozostać zajęcia wychowania fizycznego, edukacji zdrowotnej, religii lub etyki, zajęcia rewalidacyjne oraz pomoc psychologiczno-pedagogiczna.

Dobrowolność w pierwszym roku daje dyrektorom możliwość przeprowadzenia pilotażu, ale jednocześnie powoduje, że sytuacja uczniów będzie zależała od decyzji konkretnej szkoły. Jedne placówki mogą wykorzystać cały pięciodniowy cykl już w roku szkolnym 2026/2027, inne rozpoczną przygotowania dopiero przed wprowadzeniem obowiązku.

Zakaz telefonów w szkołach będzie obowiązywać?

Od 1 września 2026 r. w przedszkolach oraz publicznych i niepublicznych szkołach podstawowych zacznie obowiązywać ustawowy zakaz korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń umożliwiających porozumiewanie się na odległość albo rejestrowanie obrazu lub dźwięku. Prezydent Karol Nawrocki podpisał nowelizację Prawa oświatowego 30 lipca 2026 r.

Zakaz obejmie lekcje, przerwy, pobyt na terenie placówki oraz zajęcia edukacyjne organizowane poza szkołą. Uczniowie nadal będą mogli przynosić telefony, ale nie będą mogli z nich korzystać poza wyjątkami określonymi w ustawie. Dotyczą one między innymi sytuacji zdrowotnych, szczególnych potrzeb ucznia, zagrożenia życia lub zdrowia oraz wykorzystania urządzenia na polecenie nauczyciela w celach dydaktycznych.

Szczegółowe zasady przechowywania telefonów określi szkoła. Może w tym celu przygotować zamykane szafki, organizery, depozyty w salach lub inne rozwiązania uzgodnione ze społecznością szkolną. Statuty mają również regulować zasady używania urządzeń podczas wycieczek i pobytu w internacie. Za naruszenie zakazu szkoła będzie mogła stosować działania wychowawcze, kary statutowe oraz obniżenie oceny zachowania.

W szkołach ponadpodstawowych nie wprowadzono automatycznego ogólnopolskiego zakazu. Warunki korzystania z telefonów albo całkowity zakaz będą mogły zostać określone w statucie danej placówki.

Nowe podręczniki i równoległe programy nauczania

Uczniowie klas I i IV będą od września korzystali z podręczników opracowanych do nowej podstawy programowej. Ministerstwo Edukacji Narodowej przewidziało w 2026 r. dotację celową na podręczniki i materiały edukacyjne dla wszystkich uczniów klas I, IV i VII oraz na materiały ćwiczeniowe dla klas I–VIII.

Największe obciążenie organizacyjne pojawi się w szkolnych bibliotekach. Placówki będą musiały równolegle obsługiwać nowe komplety dla klas rozpoczynających reformę oraz dotychczasowe podręczniki dla starszych roczników. Nauczyciele klas IV będą też pracowali według innego układu przedmiotów niż nauczyciele prowadzący klasy V–VIII.

Nowa formuła egzaminu ósmoklasisty nie zostanie jednak wprowadzona w 2027 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej zakłada pierwszy egzamin ósmoklasisty i pierwszą maturę w nowej formule w 2031 r., natomiast w przypadku absolwentów techników – w 2032 r. Wymagania do wyboru, które nauczyciele będą mogli realizować w ramach nowej podstawy, nie mają być sprawdzane na egzaminie ósmoklasisty.

Zmiany w kształceniu uczniów z niepełnosprawnościami

Nowa podstawa programowa dla uczniów szkół podstawowych z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym zacznie obowiązywać od 1 września 2026 r. we wszystkich klasach, a nie tylko w klasach I i IV. Ministerstwo Edukacji Narodowej przyjęło w tym przypadku funkcjonalne podejście do kształcenia, uwzględniające codzienne możliwości i potrzeby ucznia.

W ramowym planie wyodrębniono sześć rodzajów zajęć: porozumiewanie się, edukację środowiskową, edukację społeczną, edukację osobistą i zdrowotną, edukację artystyczną oraz wychowanie fizyczne. Dotychczas plan obejmował cztery główne obszary. Rozszerzone zostaną również treści językowe, matematyczne, społeczne, zdrowotne i cyfrowe.

Jedenaście nowych zawodów szkolnictwa branżowego

Od 1 września szkoły będą mogły uruchamiać kształcenie w nowych zawodach odpowiadających zmianom na rynku pracy. W klasyfikacji szkolnictwa branżowego znalazło się 11 nowych profesji: monter optoelektroniki, technik optoelektroniki, technik optyki okularowej, agroogrodnik, asystent florystyczny, asystent ogrodniczy, ogrodnik terenów zieleni, technik aranżacji florystycznych, technik agroogrodnictwa, technik architektury krajobrazu i arborystyki oraz technik cyberbezpieczeństwa.

Możliwość uruchomienia kierunku nie oznacza jednak, że każdy z nich pojawi się od razu w ofercie szkół. Decyzje będą zależały od organów prowadzących, zapotrzebowania pracodawców, liczby kandydatów, dostępności nauczycieli i wyposażenia pracowni. Podstawa programowa dla technika aranżacji florystycznych ma wejść w życie dopiero 1 września 2029 r.

Zmiany obejmują również wygaszanie lub modyfikowanie części dotychczasowych zawodów, między innymi mechanika precyzyjnego, optyka-mechanika, technika optyka, ogrodnika, technika ogrodnika i technika architektury krajobrazu. Nabór do zawodu mechanika precyzyjnego będzie można prowadzić jeszcze w latach szkolnych 2026/2027 i 2027/2028.

Trzy terminy ferii zimowych

Rok szkolny 2026/2027 rozpocznie się we wtorek 1 września 2026 r., a zajęcia zakończą się 25 czerwca 2027 r. Zimowa przerwa świąteczna potrwa od 23 do 31 grudnia, natomiast wiosenna – od 25 do 30 marca. Ferie letnie rozpoczną się 26 czerwca.

Ferie zimowe zostaną przeprowadzone w trzech terminach. Od 18 do 31 stycznia 2027 r. wypoczywać będą uczniowie z województw podkarpackiego, podlaskiego, dolnośląskiego, łódzkiego, śląskiego i opolskiego. Od 1 do 14 lutego ferie obejmą województwa mazowieckie, pomorskie, świętokrzyskie i lubelskie. Od 15 do 28 lutego przerwę będą mieli uczniowie z województw lubuskiego, kujawsko-pomorskiego, warmińsko-mazurskiego, wielkopolskiego, zachodniopomorskiego i małopolskiego.

Priorytety szkół i nadzoru pedagogicznego

Ministerstwo Edukacji Narodowej określiło pięć podstawowych kierunków polityki oświatowej na rok szkolny 2026/2027. Obejmują one wdrażanie reformy „Kompas Jutra”, budowanie odporności społecznej i postaw obywatelskich, rozwijanie edukacji zdrowotnej i umiejętności udzielania pierwszej pomocy, promowanie higieny cyfrowej i aktywności poza internetem oraz rozpoznawanie potrzeb uczniów z wykorzystaniem oceny ich funkcjonowania w środowisku szkolnym.

W praktyce wskazane obszary będą wpływały na plany pracy szkół, tematykę zajęć wychowawczych, szkolenia nauczycieli i działania kuratoriów. Szczególne miejsce zajmą bezpieczeństwo w internecie, krytyczna ocena informacji i odpowiedzialne wykorzystywanie sztucznej inteligencji. Są to kierunki nadzoru i organizacji pracy, a nie nowe samodzielne przedmioty.

Reforma praw ucznia zatrzymana przed wrześniem

We wrześniu nie wejdzie natomiast przygotowywana wcześniej szeroka reforma praw uczniowskich. Prezydent zawetował ustawę, która przewidywała między innymi ustawowy katalog praw i obowiązków ucznia oraz nowy system ich ochrony. Oznacza to, że szkoły nie będą musiały od początku roku dostosowywać statutów do rozwiązań zawartych w zawetowanej ustawie. Obowiązujące mechanizmy ochrony praw ucznia pozostają oparte przede wszystkim na Prawie oświatowym, statutach szkół i kompetencjach organów nadzoru.