Pracownicy stracili, a zleceniobiorcy zyskali. Nieprzewidziane konsekwencje zmian w przepisach

Problemy ze stosowanie znowelizowanych przepisów

Temat zmian w przepisach regulujących zasady naliczania pracowniczego stażu pracy „odżył” po tym, jak pracodawcy z sektora prywatnego rozpoczęli od 1 maja 2026 r. stosowanie znowelizowanych regulacji do zatrudnianych przez siebie pracowników. Bez wątpienia jednak emocji jest znacznie mniej niż w styczniu, gdy stosowanie nowych zasad rozpoczęli pracodawcy z sektora budżetowego. Z jednej strony, bez wątpienia pracodawcy budżetowi nieco przetarli szlak i w pierwszych miesiącach stosowania regulacji udało się wyjaśnić sporo wątpliwości, które powstały w praktyce. Z drugiej, wprowadzone zmiany w sektorze prywatnym budzą znacznie mniej emocji, bo rzadko mają wymiar finansowy. Uzależnione od stażu pracy świadczenia takie jak dodatek stażowy czy nagroda jubileuszowa są charakterystyczne dla sfery budżetowej i to tam najistotniejsze było wyjaśnienie, jak prawidłowo stosować np. przepisy przejściowe wskazujące za jaki okres wstecz należy wypłacać te świadczenia. Było to istotne nie tylko z punktu widzenia prawidłowego stosowania przepisów prawa pracy, ale również z punktu widzenia przestrzegania dyscypliny finansów publicznych. Te kilka miesięcy analiz przeprowadzanych przez specjalistów w oparciu m.in. o obowiązujące przepisy, uzasadnienie do projektu ustawy i wyjaśnienia resortu pracy dało zaskakujący obraz konsekwencji, jakie wynikają z przeprowadzonej nowelizacji.

POLECAMY: Budżetówka chce miliardowych nakładów na wzrost wynagrodzeń

Nowe okresy aktywności zawodowej zaliczane do stażu pracy

Przypomnijmy, że istotą zmian jest uwzględnienie na potrzeby obliczania pracowniczego stażu pracy szeregu okresów aktywności zawodowej pracowników, które odbywały się na podstawie innych tytułów niż stosunek pracy i inne równoważne z nim okresy, a wcześniej przepisy nie pozwalały na ich uwzględnienie. Z punktu widzenia pracowników najistotniejsza jest możliwość uwzględnienia okresów wykonywania pracy na podstawie umów zlecenia i w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, bo bez wątpienia te formy współpracy należą na rynku pracy do najbardziej popularnych. Celem zmian było też poprawienie sytuacji osób, które choć zdobyły już istotne doświadczenie zawodowe, to z punktu widzenia prawa pracy były traktowane jak początkujących pracownicy i pozbawione wszelkich uprawnień skorelowanych ze stażem pracy. I choć takie działanie można bez wątpienia ocenić jako właściwe, to jednak szybko okazało się, że podczas tego wyrównywania sytuacji doszło do przysłowiowego wylania dziecka z kąpielą. Dlaczego?

Uzasadnienie było jasne, ale wyjaśnienia resortu sporo zmieniły

Jak wskazywano w projekcie ustawy zmieniającej Projekt nie będzie ingerował w obowiązujące obecnie na gruncie poszczególnych pragmatyk pracowniczych zasady dotyczące wymogu zakończenia lub niezakończenia innego niż stosunek pracy okresu zatrudnienia (jak np. okres pracy w gospodarstwie rolnym) dla jego zaliczania do stażu, od którego zależy nabycie określonych uprawnień. Co do zasady do okresu zatrudnienia będą wliczane także niezakończone okresy zatrudnienia, chyba że z przepisu szczególnego (pragmatyk) wynika, iż ma to być zakończony okres zatrudnienia, to wówczas tylko taki okres będzie zaliczony do okresu pracy. W przypadku gdy przepis szczególny nie reguluje tej kwestii, to wówczas do okresu zatrudnienia zaliczony zostanie okres zakończony, jak i niezakończony.
Wynikało z tego, że choć zaliczane do stażu pracy okresy mogą być nowe, to ich zaliczalność będzie poddawana dotychczasowym regułom odnoszącym się do zasad korzystania z poszczególnych uprawnień. Mimo takich założeń, na początkowym etapie stosowania znowelizowanych regulacji resort pracy zaskoczył pracodawców i w odpowiedzi z 10 stycznia 2026 r. na pytanie dotyczące zasad zaliczania stażu na potrzeby nagrody jubileuszowej wskazał, że nie ma wymogu zakończenia okresów, które mają zostać zaliczone do stażu pracy uprawniającego do nagrody jubileuszowej i pracodawcy powinni wliczać również okresy niezakończone.

Pracownicy stracili, a zleceniobiorcy zyskali

Taka interpretacja robi bardzo istotną różnicę w stosunku do tego, czego można było spodziewać się na podstawie wspomnianego uzasadnienia. Jest tak nie tylko dlatego, że ma ona określony wymiar finansowy, ale również dlatego, że zmienia nieco „układ sił”. Nie mamy już do czynienia z wyrównaniem sytuacji pracowników posiadających zróżnicowane okresy aktywności zawodowej, a z wyraźnym przechyleniem szali na jedną stronę. Dlaczego? Bo reguła odnosząca się do zaliczania do stażu pracy niezakończonych okresów aktywności dotyczy jedynie nowych okresów podlegających zaliczeniu. W przypadku „starych” okresów stażowych obowiązują wcześniejsze reguły. Oznacza to, że osoby, które wypracowały swój staż np. w ramach stosunku pracy, znajdą się w gorszej sytuacji niż osoby zarobkujące na zleceniach czy w ramach prowadzenia działalności gospodarczej. Dla przykładu, jeżeli pracownik zatrudniony u pracodawcy budżetowego miałby staż pracy wynoszący 5 lat, ale równolegle od 10 lat dorabiałby sobie w ramach drugiego stosunku pracy w wymiarze ¼ etatu, to ten okres 10 lat byłby w tej sytuacji „stracony” w takim rozumieniu, że nie można by zaliczyć go do stażu pracy tego pracownika uprawniającego do nagrody jubileuszowej. Jednocześnie w przypadku pracownika prowadzącego równolegle działalność gospodarczą w niewielkim rozmiarze, okres jej prowadzenia przypadający przed zatrudnieniem pracodawca powinien już do tego stażu zaliczyć.