Prawie dwa lata po głośnym wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym wcześniejszych emerytur do sądów nadal trafiają kolejne spory z ZUS. Część emerytów próbuje udowodnić, że państwo zmieniło zasady już po tym, gdy podjęli decyzję o przejściu na wcześniejsze świadczenie. W jednej z takich spraw były górnik wygrał prawomocnie z ZUS i dostał ok. 18 tys. zł wyrównania oraz wyższą emeryturę.
Problem dotyczy mechanizmu, który przez lata pomniejszał kapitał emerytalny osobom pobierającym wcześniejsze emerytury. Dla wielu seniorów skutki okazywały się widoczne dopiero po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
Wyrok TK SK 140/20 a wcześniejsze emerytury. Dlaczego ZUS nadal przegrywa część spraw
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 zapadł w czerwcu 2024 r., ale jego konsekwencje nadal są widoczne w sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Trybunał uznał wtedy, że art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS narusza konstytucję wobec osób, które zdecydowały się na wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r.
Chodzi o mechanizm stosowany przez ZUS od 2013 r. Przy wyliczaniu emerytury powszechnej Zakład odejmował od kapitału emerytalnego kwoty wcześniej wypłaconych świadczeń. W efekcie część seniorów dostawała później znacznie niższe emerytury. Trybunał zwrócił uwagę, że osoby przechodzące wcześniej na emeryturę nie mogły przewidzieć skutków późniejszej zmiany prawa. W uzasadnieniu mocno wybrzmiewa argument dotyczący zaufania obywatela do państwa i stabilności zasad emerytalnych.
Senior wygrał z ZUS o przeliczenie emerytury. Dostał 18 tys. zł wyrównania
Jedną z osób, które zdecydowały się walczyć o ponowne przeliczenie emerytury, jest pan Andrzej — były górnik pracujący w Polsce i na Węgrzech. Mężczyzna przez lata pobierał wcześniejszą emeryturę górniczą, a później ZUS pomniejszył jego kapitał emerytalny o wcześniej wypłacone świadczenia.
Według relacji seniora skutki okazały się bardzo dotkliwe. Kapitał emerytalny miał zostać pomniejszony o ok. 125 tys. zł, a wyliczona przez ZUS emerytura wynosiła ok. 1230 zł miesięcznie. Emeryt przekonywał przed sądem, że świadczenie powinno być wyższe o ok. 870 zł. Po kilkuletnim sporze sądy obu instancji przyznały mu rację. Mężczyzna dostał:
- ok. 18 tys. zł wyrównania,
- wyższą emeryturę,
- prawomocny wyrok przeciwko ZUS.
To właśnie takie sprawy sprawiają, że część wcześniejszych emerytów zaczęła ponownie analizować swoje decyzje i wyliczenia ZUS.
Kto może mieć zaniżoną emeryturę z ZUS po wcześniejszej emeryturze
Najczęściej mówi się o:
- kobietach z roczników 1949–1959,
- mężczyznach z lat 1949–1952 i 1954,
- osobach pobierających wcześniejsze emerytury przed 2013 r.
Chodzi m.in. o:
- górników,
- nauczycieli,
- kolejarzy,
- pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach.
Trybunał w uzasadnieniu podkreślił, że problem nie dotyczy wyłącznie jednej grupy zawodowej czy pojedynczego rocznika. Sędziowie zwrócili uwagę, że sam mechanizm pomniejszania świadczeń miał charakter systemowy.
Dlaczego wyrok TK pomaga wcześniejszym emerytom w sporach z ZUS
W uzasadnieniu TK pojawia się argument, który dziś bardzo często wraca w sądach. Trybunał zauważył, że osoby przechodzące na wcześniejszą emeryturę podejmowały decyzję według zasad obowiązujących w tamtym czasie. Późniejsza zmiana przepisów sprawiła jednak, że skutki tej decyzji okazały się zupełnie inne od oczekiwanych.
Sędziowie zwrócili też uwagę na problem nieodwracalności takich decyzji. Wielu emerytów było już poza rynkiem pracy i pobierało świadczenia od kilku lat, gdy nowe przepisy weszły w życie. To właśnie ten element stał się jednym z najmocniejszych argumentów wykorzystywanych dziś przez pełnomocników seniorów.
Rząd szykuje zmiany dla wcześniejszych emerytów. Problemem są koszty wyrównań
Choć od wyroku TK minęły już prawie dwa lata, problem nadal nie został kompleksowo rozwiązany ustawowo. Rząd przygotował projekt zmian dotyczących wcześniejszych emerytów, ale propozycje przewidują głównie ponowne przeliczenie świadczeń bez szerokich wyrównań za poprzednie lata. Powód pozostaje przede wszystkim finansowy. Według szacunków pełne wyrównania mogłyby kosztować budżet nawet 8–9 mld zł rocznie. Także sam Trybunał odnotował w uzasadnieniu, że skutki finansowe orzeczenia nie były przewidziane w ustawie budżetowej.
Dlaczego wyrok TK o emeryturach nadal nie został opublikowany
Wyrok SK 140/20 do dziś nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Powodem jest udział w składzie orzekającym Justyna Piskorskiego, uznawanego przez obecny rząd za tzw. sędziego dublera. To właśnie dlatego ZUS w wielu sprawach nadal odmawia automatycznego przeliczania emerytur. Coraz częściej oznacza to konieczność prowadzenia kilkuletnich sporów sądowych. Mimo tego sądy pracy i ubezpieczeń społecznych coraz częściej analizują argumentację TK i w części spraw przyznają rację seniorom.
Jak walczyć z ZUS o wyższą emeryturę i przeliczenie świadczenia
W wielu przypadkach droga sądowa nadal pozostaje jedynym sposobem na próbę odzyskania pieniędzy lub podwyższenia świadczenia. Najczęściej wygląda to tak:
- Emeryt składa wniosek o ponowne przeliczenie emerytury.
- ZUS wydaje decyzję odmowną.
- Senior odwołuje się do sądu.
- Sąd bada indywidualną sytuację oraz daty przejścia na wcześniejszą i powszechną emeryturę.
Znaczenie mają przede wszystkim:
- moment złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę,
- rodzaj świadczenia,
- data osiągnięcia wieku emerytalnego,
- sposób wyliczenia świadczenia przez ZUS.
Polecamy też: mObywatel przejmuje zadania Centralnej Informacji Emerytalnej
Podstawa prawna i dokumenty
- art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20
- Wyrok TK P 20/16 z 6 marca 2019 r.
- Uchwała Sądu Najwyższego III UZP 5/19
- Ustawa z 11 maja 2012 r. zmieniająca zasady obliczania emerytur z FUS
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu