Komisarze wykluczają zawieszenie ETS. „Nasza strategia się obroniła”

Bruksela ogłasza nowe strategie. Czy przyniosą niższe ceny energii?

Wiceszefowa KE Teresa Ribera i komisarz ds. energii Dan Jørgensen poinformowali we wtorek, 10 marca, o przyjęciu kolejnych elementów transformacyjnej strategii UE. Chodzi m.in. o tzw. pakiet energetyczny dla obywateli, który koncentruje się na dostępności energii dla Europejczyków – w tym w kontekście jej ceny.

Komisja przyjęła też strategię w sprawie inwestycji w czystą energię, która ma pomóc zmobilizować prywatny kapitał na ich sfinansowanie, oraz strategię na rzecz rozwoju technologii małych modułowych reaktorów jądrowych (SMR), zmierzającą do przyjęcia wspólnych standardów i wspólnego licencjonowania technologii. Wszystkie te inicjatywy – jak podkreśla Komisja – łączą wspólne cele: rozwój lokalnych źródeł energii, zwiększenie odporności i niezależności od wahań cenowych na rynkach paliw kopalnych, wreszcie: obniżenie rachunków.

Zawieszenie ETS? Komisja mówi „no pasarán“

Na konferencji urzędnicy byli pytani o obecną sytuację na rynkach energii i jej nośników, a także o plany Brukseli w zakresie złagodzenia skutków wywindowanych cen paliw. Wśród pytań, które padły, było i to o możliwość zawieszenia opłat za emisje CO2. Za takim krokiem opowiedział się w ostatnich tygodniach m.in. rząd Giorgii Meloni oraz część energochłonnego przemysłu, a sygnały, że są co najmniej otwarci na rewizję systemu dali też m.in. kanclerz Niemiec Friedrich Merz i prezydent Francji Emmanuel Macron. Argumenty te nabrały dodatkowej wagi na skutek skoków cen, jakie pociągnęły za sobą izraelsko-amerykańska interwencja w Iranie oraz blokada przez Teheran strategicznej z punktu widzenia dostaw ropy i skroplonego gazu z Zatoki Perskiej cieśniny Ormuz.

Zobacz także

Unijni przywódcy szukają sposobu na ożywienie. Dzień przed szczytem spotkali się z przedstawicielami przemysłu

Oboje przedstawiciele Komisji – i zarazem drugiej co do wielkości siły politycznej w Europie, czyli eurosocjalistów – stwierdzili jednak we wtorek, że zawieszenie ETS nie wchodzi w rachubę. – Nie ma mowy o fundamentalnych zmianach w strukturze wyznaczania ceny, które dotykałyby np. opłat za emisje – powiedział Jørgensen.

Jego zdaniem Unia jest dziś lepiej przygotowana na kryzys niż w 2022 r. i zawdzięcza to m.in. dywersyfikacji oraz postępom transformacji energetycznej. – Nasza długoterminowa strategia się obroniła – podkreślił komisarz ds. energii. – Wszelkie środki zaradcze, po jakie sięgniemy w obecnym czy nawet poważniejszym jeszcze kryzysie, muszą być ograniczone w czasie i precyzyjnie celowane i nie mogą znosić zachęt do odchodzenia od paliw kopalnych – przekonywał. W grę w dalszym ciągu wchodzi jednak zastosowanie innych nadzwyczajnych mechanizmów, w tym uwolnienie części rezerw naftowych, które to posunięcie jest przedmiotem dyskusji na forum Międzynarodowej Agencji Energii.

– Nie uważam, żeby eliminacja opłat za emisje mogła stanowić pozytywny sygnał dla kogokolwiek. Wprost przeciwnie: może wykoleić dotychczasowe wysiłki (…) i zaszkodzić naszej konkurencyjności – powiedziała Teresa Ribera. – Konkurencyjność wymaga kontynuacji naszego kursu, a próby budowania konkurencyjności na czymś, czego sami nie produkujemy (…), nie mają sensu – podkreśliła.

Alternatywa? Warunkowe dopłaty i obniżka podatków

Według wiceprzewodniczącej KE nowa odsłona kryzysu energetycznego uwypukla, jak ważne jest, by UE jak najszybciej ograniczała swoją zależność od paliw kopalnych. – Lokalne, czyste technologie są jedynym sposobem, żeby uniknąć wahań cenowych na rynkach surowców – przekonywała. Jak dodała Ribera, wszelkie rozwiązania kryzysowe muszą uwzględniać te długoterminowe cele, realizowane m.in. dzięki „sygnałom cenowym”, czyli właśnie zachęcającym do dekarbonizacji opłatom CO2. Zamiast dążyć do ich zawieszenia, kraje powinny – jej zdaniem – skorzystać z istniejących rozwiązań w postaci poluzowanych zasad pomocy publicznej dla czystego przemysłu (CISAF), które na określonych warunkach dopuszcza subsydiowanie cen energii dla energochłonnych firm.

Dodatkowo w ramach przyjętych we wtorek dokumentów KE zachęca i deklaruje wsparcie dla państw członkowskich w kolejnych działaniach związanych z obniżaniem podatków i opłat, które stanowią obecnie ok. 25 proc. przeciętnego rachunku gospodarstw domowych i 15 proc. kosztów energii ponoszonych przez firmy. Według szacunków Komisji rekomendowane rozwiązania mogą obniżyć ceny energii dla gospodarstw o ok. 14 proc. – średnio 200 euro rocznie. Bruksela zaleca też działania zmierzające do obniżenia taryf sieciowych, w tym poprzez zapewnienie, że obciążenia, które operatorzy narzucają odbiorcom, ściśle odzwierciedlają faktycznie ponoszone przez nich koszty.

Zobacz także

Rządzie, przetestuj konstruktywną kohabitację. Prezydencki projekt w sprawie cen energii jest wart uczciwego rozpatrzenia [OPINIA]

Dodatkowo Komisja chce też jednak, by system taryfowy zachęcał odbiorców do lokalnej konsumpcji energii, co, według niej, obniży koszty utrzymywania i rozbudowy sieci. Pakiet ma też poprawić pozycję konsumenta na unijnym rynku, w tym poprzez ułatwienie zmian dostawcy (według szacunków KE – w wyrównaniu konkurencji i wzmocnieniu konsumentów tkwi potencjał obniżenia typowego rachunku o ponad 150 euro rocznie) oraz ustanawiając nowe zachęty do tworzenia społeczności energetycznych, które wspólnie mogłyby inwestować we własne źródła czystej i taniej energii.

Jednym z filarów propozycji ma być wsparcie dla potrzebujących gospodarstw domowych. Akcent postawiono na dofinansowania inwestycji w renowację budynków, które – wedle zamierzeń Brukseli – obniży poziom strukturalnego ubóstwa energetycznego. KE chce też rozprawić się z problemem zadłużenia ubogich gospodarstw u dostawców energii. W dokumencie nie uwzględniono natomiast bezpośrednich świadczeń pieniężnych, zalecanych m.in. przez polski Instytut Badań Strukturalnych jako najskuteczniejsza metoda łagodzenia społecznych kosztów transformacji.