Czy zmiany w przepisach wpłyną na częstsze orzekanie opieki naprzemiennej?

Co to jest opieka naprzemienna?

Opieka naprzemienna to sposób sprawowania opieki nad małoletnim dzieckiem po rozstaniu rodziców, który polega na tym, że dziecko przebywa okresowo u jednego z nich, a następnie u drugiego. Najczęściej stosowanym modelem jest system dwa tygodnie u matki, dwa tygodnie u ojca.

Opieka naprzemienna ma zapewnić dziecku taki sam kontakt z obojgiem rodziców, a im z kolei zagwarantować równy udział w wychowaniu i opiece nad małoletnim. Choć obecnie obowiązujące przepisy pozwalają na taki model sprawowania opieki, to jednak w żaden sposób nie doprecyzowują zasad, w oparciu o które opieka taka ma się odbywać. Ustawodawca nie określa także jakimi przesłankami powinien kierować się sąd, orzekając opiekę naprzemienną. Naczelna zasada dobra dziecka, która rządzi prawem rodzinnym, jest zaś niezwykle ogólna i pozwala na swobodę interpretacji.

W konsekwencji opieka naprzemienna orzekana jest najczęściej wtedy, gdy rodzice osiągną porozumienie, co w sprawach rozwodowych nie jest częstą sytuacją.

Opieka naprzemienna w świetle nowych przepisów

Inicjatywy uregulowania pojęcia i zasad orzekania opieki naprzemiennej podejmowane były m.in. przez Rzecznika Praw Obywatelskich już wiele lat temu. Podkreślał on, że sądy nie korzystają z możliwości powierzania opieki nad małoletnim dzieckiem matce i ojcu tak często, jak byłoby to możliwe. Dodatkowo adwokaci zajmujący się sprawami z zakresu prawa rodzinnego zwracali uwagę, że sądy mają bardzo różne stanowiska w sprawach orzekania opieki naprzemiennej i często ten sam stan faktyczny traktowany jest przez sędziów zgoła odmiennie.

Odpowiedzią na te zastrzeżenia i wątpliwości jest projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który zakłada zdefiniowanie pojęcia pieczy współdzielonej. Jako uzasadnienie ustawodawca wskazał, że ma ona na celu przyczynić się do zwiększenia liczby spraw, w których reguła równości w zakresie praw i obowiązków rodziców po rozstaniu będzie stosowana. Ma to także zmniejszyć negatywne skutki rozstania rodziców, które niewątpliwie odczuwa dziecko. Zwiększenie stabilności emocjonalnej, ciągłość relacji z obojgiem rodziców i równo podzielony czas spędzany z matką i ojcem ma być priorytetem w sprawach o ustalenie zasad opieki nad dziećmi po rozstaniu.

Zasady orzekania pieczy współdzielonej

Nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakłada wprowadzanie pojęcia tzw. pieczy współdzielonej i definiuje ją jako formę sprawowania opieki nad dzieckiem po rozwodzie lub rozstaniu rodziców. To zupełnie nowe rozwiązanie, albowiem obecny porządek prawny wprawdzie dopuszcza opiekę sprawowaną naprzemiennie przez oboje rodziców jako sposób zajmowania się małoletnim dzieckiem, jednak możliwość ta wynika z ogólnej zasady wyrażonej w art. 58 k.r.i.o. w związku z art. 107 § 2 k.r.i.o., a nie ustawowo doprecyzowanej reguły.

Jakie zasady będą rządzić pieczą współdzieloną? Zgodnie z nowelizacją są to:
• dobro dziecka;
• wiek dziecka;
• stan zdrowia dziecka;
• zdolność rodziców do komunikacji i współpracy w sprawach dotyczących dziecka;
• sytuacja osobista rodziców;
• odległość pomiędzy miejscami zamieszkania rodziców;
• dotychczasowy podział obowiązków rodzicielskich.

Sąd nadal będzie miał prawo do powierzenia władzy rodzicielskiej wyłącznie jednemu z rodziców i ograniczenia tym samo władzę drugiego. Zapisy dotyczące pozbawienia władzy także pozostają bez zmian.