Czy pracodawca musi wypłacić odprawę pracownikowi powołanemu do terytorialnej służby wojskowej?

Czym są Wojska Obrony Terytorialnej?

WOT stanowią piąty rodzaj Sił Zbrojnych. Żołnierze tej formacji pełnią służbę w dwóch formach – zawodowej oraz ochotniczej, określanej jako terytorialna służba wojskowa (TSW). Drugi wariant został zaprojektowany tak, by umożliwić łączenie obowiązków zawodowych z pełnieniem służby wojskowej.

Ze względu na terytorialny charakter formacji żołnierze służą w pobliżu miejsca zamieszkania, a struktury WOT obecne są w każdym województwie. Kluczowym założeniem TSW jest sprawne pogodzenie roli pracownika z rolą żołnierza – dlatego tak duże znaczenie mają regulacje związane ze stosunkiem pracy, nastawione również na pracodawców. Poniżej przedstawiamy aktualnie obowiązujące rozwiązania porządkujące wzajemne prawa i obowiązki pracodawców oraz pracowników - zatrudnionych Terytorialsów.

WOT a ochrona stosunku pracy

Od momentu doręczenia pracownikowi powołania do terytorialnej służby wojskowej, aż do jej zakończenia, pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać z nim umowy o pracę. Ochrona ta ma jednak granice. Nie obowiązuje, jeśli istnieją podstawy do rozwiązania umowy w trybie dyscyplinarnym, a także w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy.

Urlopy i dni wolne dla terytorialsa

Szkolenia żołnierzy WOT odbywają się zazwyczaj w weekendy – ma to ograniczyć niedogodności wynikające z nieobecności pracownika w miejscu pracy. Inaczej wygląda sytuacja w chwili powołania do TSW, gdy ochotnik przechodzi szkolenie w formie ciągłej.

W takim przypadku pracodawca udziela pracownikowi urlopu bezpłatnego na czas trwania szkolenia. Co istotne, żołnierz zachowuje wówczas wszystkie uprawnienia wynikające ze stosunku pracy – z wyjątkiem wynagrodzenia. Okres tego urlopu wlicza się jednak do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym prawo do urlopu.

WOT: świadczenia ze strony pracodawcy i zwrot kosztów

Żołnierz pełniący TSW może zostać skierowany przez dowódcę jednostki na kursy – w tym podoficerskie i oficerskie – oraz na szkolenia specjalistyczne. W czasie ich trwania przysługuje mu zwolnienie z pracy oraz wynagrodzenie wypłacane przez pracodawcę. Pracodawca nie ponosi jednak tych kosztów ostatecznie. Na swój wniosek może otrzymać ich zwrot. W tym celu przedstawia Komendantowi Wojskowego Centrum Rekrutacji kwotę poniesionych wydatków przeznaczonych na wynagrodzenie żołnierza, dołączając rozliczenie wypłaconych wynagrodzeń oraz kopię umowy o pracę. Komendant WCR dokonuje zwrotu w ciągu 14 dni od otrzymania dokumentów.

WOT a ubezpieczenie zdrowotne

Żołnierze pełniący terytorialną służbę wojskową rotacyjnie, zgodnie z przepisami ustawy o powszechnym obowiązku obrony, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach określonych w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Żołnierz ma obowiązek poinformować dowódcę jednostki, jeśli jest ubezpieczony poza wojskiem. W takiej sytuacji składkę zdrowotną opłacają dotychczasowi płatnicy.

Uposażenie i inne należności żołnierzy

Uposażenie żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi składa się z uposażenia zasadniczego oraz dodatków. Oprócz tego ustawa przewiduje szereg innych należności pieniężnych, m.in.:

• nagrody i zapomogi,
• należności za podróże służbowe,
• świadczenie początkowe dla żołnierzy OT,
• świadczenie motywacyjne,
• zasiłki pogrzebowe, odprawy pośmiertne oraz zwrot kosztów pogrzebu i przewozu zwłok.

Nagrody przyznawane są zwłaszcza za inicjatywę w służbie czy wykonywanie zadań wymagających dużego nakładu pracy – również poza standardowym czasem służby lub w trudnych warunkach. Zapomogi natomiast mają charakter wsparcia w razie zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych, długotrwałej choroby, śmierci członka rodziny lub innych okoliczności znacząco pogarszających sytuację materialną.

Czy pracodawca musi wypłacić odprawę pracownikowi powołanemu do terytorialnej służby wojskowej? Koniec odprawy od pracodawcy – kluczowa zmiana z 2024 roku

To najistotniejsza informacja dla pracowników jak i samych zatrudniających Terytorialsów. Wcześniej, zgodnie z art. 306 ust. 2 ustawy o Obronie Ojczyzny, pracownikowi powołanemu do TSW przysługiwała od pracodawcy odprawa w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia, liczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy.

WAŻNE: świadczenie początkowe zamiast odprawy

W miejsce dotychczasowej odprawy wprowadzono świadczenie początkowe wypłacane przez wojsko. Wynosi ono 50% przeciętnego wynagrodzenia z drugiego kwartału roku poprzedniego, ogłaszanego przez Prezesa GUS. Świadczenie przyznaje dowódca jednostki, w której żołnierz pełni służbę, a wypłaca je jednostka prowadząca jego zaopatrzenie finansowe. Wypłata następuje w terminie uposażenia zasadniczego przypadającego po zakończeniu szkolenia.

Art. 480a ustawa o obronie Ojczyzny z dnia 11 marca 2022 r. (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 825): świadczenie początkowe

1. Żołnierz OT otrzymuje świadczenie początkowe w wysokości 50 % przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

2. Żołnierzowi OT świadczenie początkowe przyznaje dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz OT pełni służbę, a wypłaca jednostka wojskowa, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje. Świadczenie początkowe wypłaca się w terminie wypłaty uposażenia zasadniczego przypadającego po zakończeniu szkolenia, o którym mowa odpowiednio w art. 173 ust. 1 i art. 173a ust. 1.

Źródło: PIP, WOT.