Od dawna podnosi się argument, że koszty polityki demograficznej nie powinny spoczywać na pracodawcach. Przerzucenie obowiązku wypłaty zasiłków na system ubezpieczeń społecznych może poprawić sytuację kobiet na rynku pracy i w długiej perspektywie zwiększyć dzietność w Polsce. Analizujemy druk nr 2416: poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W dniu 9 czerwca 2026 r. odbyło się I. czytanie na posiedzeniu Sejmu.
Projekt dotyczy wprowadzenia przepisów, aby od pierwszego dnia niezdolności do pracy w okresie ciąży pracownica otrzymywała zasiłek chorobowy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (100% podstawy wymiaru) zamiast wynagrodzenia chorobowego od pracodawcy.
Projekt realizuje konstytucyjny obowiązek wspierania rodziny (art. 71 Konstytucji) i zobowiązania międzynarodowe - Polska ratyfikowała Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, zobowiązując się do likwidacji systemowej dyskryminacji, w tym w przedsiębiorstwach, oraz zagwarantowania ochrony zdrowia i bezpiecznych warunków pracy kobietom.
Ciąża bez kosztu dla pracodawcy - projekt reformy zasiłków chorobowych jako odpowiedź na kryzys demograficzny
Polska zmaga się z poważnym kryzysem demograficznym. Populacja kraju systematycznie maleje - z 37,65 mln w listopadzie 2023 r. do 37,51 mln rok później, a następnie do 37,332 mln pod koniec 2025 r. Liczba urodzeń dramatycznie spada: w 2024 r. przyszło na świat 250,8 tys. dzieci (o 21,9 tys. mniej niż rok wcześniej), a w 2025 r. już tylko około 238 tys. W 2025 r. zgonów było o 168 tys. więcej niż urodzeń.
GUS ostrzega, że trend się utrzyma z powodu niskiej dzietności, malejącej liczby kobiet w wieku rozrodczym oraz wysokiej emigracji młodych Polaków.
Jakie są przyczyny niskiej dzietności w Polsce?
Badacze, wskazują na kluczową rolę stabilności zawodowej w zakresie przyczyn niskiej dzietności. Młodzi ludzie przed decyzją o dziecku potrzebują pewnego zatrudnienia, które pozwoli godzić pracę z rodzicielstwem. Stabilna praca przekłada się również na możliwość uregulowania sytuacji mieszkaniowej - brak własnego mieszkania to istotna bariera przed powiększeniem rodziny.
Problem umów zlecenia i umowy o pracę
Tylko umowa o pracę zapewnia pełną ochronę przed rozwiązaniem stosunku pracy i wyższe standardy. Dla kobiet w ciąży różnica jest szczególnie istotna. Przy umowie zlecenia zasiłek chorobowy wymaga opłacania dobrowolnej składki chorobowej, a prawo do niego powstaje dopiero po 90 dniach ubezpieczenia - czyli przez pierwsze trzy miesiące chora ciężarna zostaje bez wsparcia. Mimo to rośnie liczba zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych. Na koniec września 2025 r. wyłącznie na zleceniach pracowało ponad 1,5 mln osób (wzrost o 5,4% rok do roku). W grudniu 2024 r. zleceniobiorców było 2,46 mln, przy czym 51,3% stanowiły kobiety.
Dyskryminacja kobiet przy zatrudnieniu - tak, bo jest 100% kosztów dla pracodawcy przez pierwsze 33 dni na L4 ciężarnej
Raport Hays pokazuje, że potencjalne macierzyństwo wciąż wpływa na decyzje o zatrudnieniu lub awansie kobiet. Pracodawcy, zwłaszcza mali przedsiębiorcy, obawiają się kosztów związanych z ciążą pracownicy. Głównym problemem jest obowiązek płacenia przez pierwsze 33 dni zwolnienia 100% wynagrodzenia z własnej kieszeni, plus konieczność zatrudnienia zastępstwa - czyli podwójny wydatek.
Ważne
Kodeks pracy przewiduje, że przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w ciąży kobieta otrzymuje od pracodawcy 100% wynagrodzenia. Dopiero od 34. dnia płaci ZUS w formie zasiłku chorobowego (również 100%, maksymalnie przez 270 dni). Zasiłek z ZUS przysługuje po 30 dniach ubezpieczenia.
Ciąża bez kosztu dla pracodawcy - projekt reformy zasiłków chorobowych jako odpowiedź na kryzys demograficzny. Proponowane zmiany
Analizowany druk nr 2416 - poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zakłada, że od pierwszego dnia niezdolności do pracy w ciąży kobieta będzie otrzymywać zasiłek chorobowy bezpośrednio z ZUS, a nie wynagrodzenie od pracodawcy. Wymaga to zmian w Kodeksie pracy oraz ustawie o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego.
Ustawa ma wejść w życie po 30 dniach od ogłoszenia. Dla trwających zwolnień przewidziano przepisy przejściowe - pracodawca przestaje płacić od dnia wejścia ustawy, a ZUS przejmuje wypłaty. Projektodawca zakłada, że:
- Zmniejszą się obawy pracodawców przed zatrudnianiem młodych kobiet.
- Wzrośnie liczba umów o pracę kosztem umów zlecenia.
- Poprawi się stabilność zawodowa i mieszkaniowa młodych ludzi.
- Długofalowo wzrośnie dzietność lub przynajmniej spowolni spadek urodzeń.
- Zmniejszy się dyskryminacja kobiet na rynku pracy
Według danych ZUS z 2023 r. pracodawcy wydali około 11 mld zł na wynagrodzenia chorobowe. Kategoria "ciąża, poród i połóg" stanowiła 14,2% wszystkich dni absencji. Szacunkowy dodatkowy koszt dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to około 1,5 mld zł rocznie. Koszty te będą częściowo pokryte wzrostem liczby ubezpieczonych obowiązkową składką chorobową (więcej umów o pracę).
Przewidywane efekty w danych obszarach
- Rynek pracy kobiet: zmniejszenie dyskryminacji przy zatrudnieniu i awansie
- Przedsiębiorcy: obniżenie kosztów zatrudnienia pracownic w ciąży
- Dzietność: poprawa lub spowolnienie negatywnego trendu spadku
- Forma zatrudnienia: wzrost liczby umów o pracę kosztem umów zlecenia
Źródło: druk nr 2416 - poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu