AI Act a prawo pracy. To muszą wiedzieć pracownicy, pracodawcy, kadry i księgowość na 2026 i 2027 r.

O co chodzi w AI Act?

W Internecie możemy znaleźć wiele pytań typu: o co chodzi w AI Act? Generalne chodzi o Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (Tekst mający znaczenie dla EOG). Jak czytamy w preambule rozporządzenia:

Celem niniejszego rozporządzenia jest poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego przez ustanowienie jednolitych ram prawnych, w szczególności w zakresie rozwoju, wprowadzania do obrotu, oddawania do użytku i wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji (zwanych dalej „systemami AI”) w Unii, zgodnie z wartościami Unii, w celu promowania upowszechniania zorientowanej na człowieka i godnej zaufania sztucznej inteligencji (AI) przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia, bezpieczeństwa, praw podstawowych zapisanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej „Kartą”), w tym demokracji, praworządności i ochrony środowiska, ochrony przed szkodliwymi skutkami systemów AI w Unii, a także wspierania innowacji. Niniejsze rozporządzenie zapewnia swobodny transgraniczny przepływ towarów i usług opartych na AI, uniemożliwiając tym samym państwom członkowskim nakładanie ograniczeń na rozwój, wprowadzanie do obrotu i wykorzystywanie systemów AI, chyba że jest to wyraźnie dozwolone w niniejszym rozporządzeniu.

W dniu 24 lipca 2026 r. została podpisana przez Prezydenta ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003, dalej jako: ustawa).

Czy AI Act już obowiązuje?

Tak, AI Act już obowiązuje, ale nie w całości. AI Act obowiązuje od sierpnia 2024 r., jednak jego przepisy są stosowane stopniowo. Od 2 sierpnia 2026 r. wchodzą w życie m.in. obowiązki dotyczące przejrzystości działania systemów AI, wymóg zapewnienia odpowiedniego poziomu kompetencji osób korzystających ze sztucznej inteligencji, regulacje dotyczące modeli AI ogólnego przeznaczenia oraz przepisy związane z nadzorem nad stosowaniem rozporządzenia. Tak więc, przepisy unijnego rozporządzenia AI Act zaczynają obowiązywać etapami. Od 2 sierpnia 2026 r. podmioty stosujące systemy generujące treści mają obowiązek poinformowania odbiorców o tym, że dany materiał został wygenerowany lub zmodyfikowany przy użyciu AI. Natomiast przesunął się termin stosowania przepisów dotyczących systemów AI wysokiego ryzyka. Powodem jest czas potrzebny na dostosowanie tych systemów do nowych wymogów.

Trzeba jednak wiedzieć, że zmiany terminów przyjęte w ramach unijnego pakietu upraszczającego, określanego jako AI Omnibus, przewidują okres przejściowy dla niektórych systemów generatywnych wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku przed 2 sierpnia 2026 r. Dostawcy takich systemów otrzymali czas do 2 grudnia 2026 r. na dostosowanie ich do technicznych obowiązków dotyczących oznaczania treści. Materiały wygenerowane i udostępnione przed 2 sierpnia 2026 r. nie muszą być oznaczane wstecznie - czytamy w komunikacie na stronie rządowej.

W odniesieniu do systemów AI wysokiego ryzyka, które są elementami produktów objętych unijnymi przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa, termin rozpoczęcia stosowania odpowiednich wymagań został przesunięty na 2 sierpnia 2028 r. Przesunięcie terminów ma umożliwić przygotowanie norm, narzędzi i procedur potrzebnych do jednolitego stosowania wymagań w całej Unii. Nie oznacza jednak, że organizacje powinny wstrzymać przygotowania. Dostosowanie systemów wysokiego ryzyka może wymagać zmian technicznych, organizacyjnych i umownych, których wdrożenie będzie czasochłonne.

Czy ustawa o systemach sztucznej inteligencji weszła w życie?

Na gruncie prawa polskiego w dniu 24 lipca 2026 r. została podpisana przez Prezydenta ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003). Ustawa wejdzie w życie jeszcze w 2026 r., bo generalnie w 3 miesiące po jej ogłoszeniu w Dz.U. Uszczegóławiając art. 125 ust. 4 wchodzi w życie z dniem 28 lipca 2026 r. a art. 8-18 oraz rozdziały 3-5, 8 i 9 wchodzą w życie 28 października 2026 r.

Jakie są obowiązki z AI Act?

Głównym celem i de facto obowiązkiem podmiotów stosujących rozporządzenie jest poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego i promowanie upowszechniania zorientowanej na człowieka i godnej zaufania sztucznej inteligencji (AI), przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia, bezpieczeństwa, praw podstawowych zapisanych w Karcie, w tym demokracji, praworządności i ochrony środowiska, przed szkodliwymi skutkami systemów AI w Unii oraz wspieraniu innowacji.

AI Act - co się zmieniło 2 sierpnia 2026 roku?

Od 2 sierpnia 2026 r. podmioty udostępniające tzw. deepfake w rozumieniu art. 3 pkt 60 AI Act (realistyczne obrazy oraz treści audio lub wideo przedstawiające osoby, przedmioty, miejsca lub wydarzenia, które zostały sztucznie wygenerowane albo zmienione i mogą zostać błędnie uznane za autentyczne) mają obowiązek poinformować odbiorcę, że materiał został wygenerowany lub zmodyfikowany przy użyciu AI. Jeżeli treści stanowią część utworu lub programu o wyraźnie artystycznym, twórczym, satyrycznym, fikcyjnym lub analogicznym charakterze, obowiązek ogranicza się do odpowiedniego ujawnienia korzystania z systemu AI w produkcji w sposób, który nie utrudnia wyświetlania lub korzystania z utworu - jak podaje Ministerstwo Cyfryzacji.

AI Act: obowiązek informacyjny o stosowaniu AI dotyczący publikowanych tekstów

W informacji rządowej czytamy, że obowiązek informacyjny dotyczy również tekstów publikowanych w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym, jeżeli zostały one wygenerowane lub zmodyfikowane przez sztuczną inteligencję. Obowiązek nie ma zastosowania, jeśli treści wygenerowane przez AI zostały poddane przeglądowi przez człowieka lub kontroli redakcyjnej, a odpowiedzialność redakcyjną za publikację tekstu ponosi osoba fizyczna lub prawna.

Obowiązek poinformowania o rozmowie z maszyną

Jedną z najważniejszych zmian obowiązujących od 2 sierpnia 2026 r. są wymagania dotyczące przejrzystości. Osoba korzystająca z systemu AI powinna zostać w sposób jasny poinformowana, że prowadzi interakcję z maszyną, jeżeli nie jest to oczywiste. Dotyczy to m.in. chatbotów, wirtualnych asystentów i automatycznych systemów obsługi użytkowników. Informacja powinna zostać przekazana najpóźniej przy pierwszym kontakcie oraz w sposób jasny, zrozumiały i dostępny, również dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Obowiązek poinformowania osób, których dotyczy działanie systemu, obejmie także wykorzystywanie systemów rozpoznawania emocji oraz systemów kategoryzacji biometrycznej. Organizacje korzystające z takich rozwiązań powinny zadbać nie tylko o przekazanie odpowiedniej informacji, lecz także o zgodność przetwarzania danych osobowych z przepisami o ochronie danych. AI Act nie zastępuje ogólnego rozporządzenia o ochronie danych ani innych regulacji chroniących prywatność. Przepisy te należy stosować równolegle.

AI Act: sposób egzekwowania przepisów

Od 2 sierpnia 2026 r. Komisja Europejska może korzystać z pełnych uprawnień w zakresie egzekwowania obowiązków dotyczących modeli AI ogólnego przeznaczenia. Komisja będzie mogła żądać informacji i dokumentacji, przeprowadzać oceny modeli, wymagać działań ograniczających ryzyko oraz nakładać sankcje.

AI Act a prawo pracy. To muszą wiedzieć pracownicy, pracodawcy, kadry i księgowość na 2026 i 2027 r.

Można powiedzieć więc, że sztuczna inteligencja w europejskich firmach wkracza w nowy etap. AI Act – pierwsze na świecie kompleksowe przepisy regulujące wykorzystanie sztucznej inteligencji – jest wdrażany etapami, ale co ważne, 2 sierpnia 2026 r. zaczynają obowiązywać kolejne istotne regulacje. Choć przedsiębiorcy wykorzystujący systemy wysokiego ryzyka, w tym rozwiązania stosowane w rekrutacji i zarządzaniu pracownikami, mają czas do 2 grudnia 2027 roku na spełnienie wszystkich wymogów, byłoby błędem uznać, że zmiany można odłożyć na później. To właśnie teraz firmy powinny uporządkować sposób korzystania z AI, podnieść kompetencje pracowników i przygotować się na kolejne etapy wdrażania rozporządzenia.

– To ważny krok w rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce. To nie tylko wsparcie nowych technologii, ale także lepsze zrozumienie i kontrolowanie systemów AI – ocenia minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. – Dzięki temu przepisy te z jednej strony tworzą dobre warunki rozwoju sztucznej inteligencji, a z drugiej – zwiększają bezpieczeństwo jej użytkowników – podkreśla wicepremier.

Wadliwa decyzja AI? Nowa Komisja rozpatrzy skargi użytkowników

Nowa ustawa powołuje również instytucje, które mają nadzorować stosowanie przepisów oraz tworzy rozwiązania ułatwiające rozwój technologii AI. Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji będzie mogła przyjmować skargi dotyczące działania systemów sztucznej inteligencji. Chodzi m.in. o sytuacje, w których algorytm podejmie błędną lub dyskryminującą decyzję, np. przy ocenie zdolności kredytowej, albo gdy narzędzie wykorzystujące sztuczną inteligencję nie działa zgodnie z deklarowanymi możliwościami. W przypadku systemów stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia Komisja może nakazać ich wycofanie z rynku. Do zadań KRiBSI należy również wydawanie indywidualnych opinii dla przedsiębiorców. Dzięki temu firmy jeszcze przed wdrożeniem danego rozwiązania uzyskają ocenę jego zgodności z przepisami.

– Pierwsze miesiące działania KRiBSI będą miały ogromne znaczenie dla zaufania przedsiębiorców do nowego systemu. Komisja powinna od początku działać sprawnie, przewidywalnie i pozostawać otwarta na dialog. Ważne będzie również pozyskanie ekspertów, którzy rozumieją zarówno przepisy, jak i sposób wykorzystywania systemów AI – podkreśla Eliza Turkiewicz, dyrektorka departamentu rynku cyfrowego Konfederacji Lewiatan.

AI Act w rekrutacji czy w CV

Rekrutacja pod szczególną kontrolą. 68% organizacji doświadczyło wycieku danych przez AI.

Według raportu Metomic z 2025 roku, cytowanego przez Security Magazine, 68 % firm zetknęło się z incydentami bezpieczeństwa, w których pracownicy udostępniali wrażliwe informacje narzędziom AI (np. ChatGPT). Z analiz przywoływanych z kolei przez hcamag.com, branżowy serwis internetowy poświęcony tematyce zarządzania zasobami ludzkimi wynika, że dane HR znaleziono w 82% sprawdzonych wycieków danych, czyniąc je idealnym celem dla ataków wspomaganych AI.

Nie bez przyczyny Komisja Europejska w sekcji pytań i odpowiedzi dotyczących AI Act „Navigating the AI Act” wskazała, że rozwiązania bazujące na AI wykorzystywane do określonych zadań w obszarze HR, takich jak zarządzanie pracownikami i dostępu do samozatrudnienia mogą być uznawane za systemy wysokiego ryzyka. Dotyczy to m.in. narzędzi służących do targetowania ogłoszeń rekrutacyjnych, analizowania i filtrowania aplikacji oraz oceny kandydatów. Organizacje korzystające z takich rozwiązań muszą spełnić obowiązki wynikające z AI Act, odnoszące się do przejrzystości, nadzoru człowieka, jakości danych, cyberbezpieczeństwa i możliwości wyjaśnienia, jak doszło do danej rekomendacji lub decyzji.

W HR zawsze decydujemy o ludziach

– HR to nie jest marketing, tylko specyficzny obszar w działaniu każdego przedsiębiorstwa, który pracuje głównie na materiale ludzkim – komentuje Grzegorz Sadziak, Cloud Solution Architect i ekspert ds. cyberbezpieczeństwa z Supremo. I tłumaczy: – Sztuczna inteligencja w HR nie analizuje tylko procesów czy wyników, ale wpływa bezpośrednio na ludzi – ich karierę, dochody, poczucie własnej wartości i dalsze życie. Właśnie dlatego wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa i ochrony danych, muszą być tutaj wyjątkowo wysokie.

W tym kontekście ważny jest też wymiar informacyjny. Komisja Europejska w opracowaniu „Navigating the AI Act” podkreśla, że jeżeli system wysokiego ryzyka jest wykorzystywany w miejscu pracy, organizacja musi wcześniej poinformować o tym pracowników i ich przedstawicieli. Jeżeli natomiast system ma służyć do podejmowania lub wspierania decyzji dotyczących osoby fizycznej, należy powiadomić także osobę, której taka decyzja dotyczy. AI Act przewiduje również prawo do uzyskania wyjaśnienia, gdy wynik systemu wysokiego ryzyka został wykorzystany przy decyzji wywołującej skutki prawne.

AI może rekomendować, ale nie powinna decydować

Dlatego unijny AI Act wzmacnia zasadę nadzoru człowieka nad działaniem technologii. Komisja Europejska wyjaśnia, że firma korzystająca z systemu wysokiego ryzyka musi wyznaczyć osobę lub osoby zdolne do sprawowania kontroli, monitorowania działania systemu oraz reagowania na zidentyfikowane ryzyka.

– AI Act to dla firm moment porównywalny z wejściem RODO – kończy się etap eksperymentów z AI bez jasnych zasad. Dla działów HR to szczególnie istotne, bo AI coraz częściej wspiera rekrutację, ocenę kandydatów czy zarządzanie personelem. Firmy, które przygotują się odpowiednio wcześnie, zyskają przewagę nie tylko regulacyjną, ale również reputacyjną – dodaje Kamil Jankowski, Dyrektor Marketingu i Komunikacji Gi Group Holding

Sztuczna inteligencja może wspierać rekrutera w porządkowaniu informacji, analizie kompetencji czy przygotowaniu rekomendacji, ale nie powinna przejmować roli osoby odpowiedzialnej za ostateczne rozstrzygnięcie.

Jaka kara za naruszenie AI Act?

Za naruszenie zapisów aktu o AI, w tym dotyczących przejrzystości, dostawcom grożą kary do 15 mln euro lub 3 proc. światowego rocznego obrotu przedsiębiorstwa, w zależności od tego która kwota jest wyższa.