Zasiłek remontowo-budowlany z MOPS. Jest ważny wyrok NSA, bo nie ma znaczenia sytuacja majątkowa czy dochód

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego to niezwykle ważna wskazówka dla samorządów, organów pomocowych jak i samych obywateli znajdujących się w potrzebie. W obliczu klęski żywiołowej, takiej jak np. powódź, to poniesiona strata majątkowa, a nie wysokość zarobków czy bieżąca sytuacja finansowa, powinna determinować przyznanie pomocy na odbudowę czy zakup lokalu. Sąd definitywnie odciął się od traktowania ofiar katastrof przez pryzmat klasycznej pomocy społecznej, stawiając na sprawiedliwą rekompensatę poniesionych strat. Dla tysięcy poszkodowanych oznacza to, że urzędy nie mogą już odmawać wsparcia, zasłaniając się kryterium dochodowym lub faktem podjęcia przez ofiarę własnych kroków w celu ratowania swojego dachu nad głową. Wyjaśniamy o co chodzi w tzw. zasiłku remontowo-budowlanym.

Skrót artykułu

Zasiłek remontowo-budowlany z MOPS. Jest ważny wyrok NSA, bo nie ma znaczenia sytuacja majątkowa czy dochód

Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął, czy sytuacja majątkowa poszkodowanych może przesądzać o przyznaniu pomocy powodziowej, okazało się, że:

Zasiłek celowy dla ofiar powodzi przysługuje niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej.
O prawie do wsparcia decyduje sama strata, a nie stan niedostatku poszkodowanych.
Pomoc przysługuje także najemcom, a nie wyłącznie właścicielom zniszczonych mieszkań.

Zasiłek z MOPS: zasiłek remontowo-budowlany

Zacznijmy jednak od początku i prawie do zasiłku celowego z MOPS, z pomocy społecznej. Przesłanki przyznania specjalnego zasiłku celowego które omówiono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2026 r., I OSK 526/25 są takie zgodnie z tezą:

Podkreślenia wymaga, iż ustawodawca nie zdefiniował określenia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Szczególnie uzasadniony przypadek występuje, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.
Specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Takie zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom - przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie - wymaga zaistnienia zdarzeń absolutnie wyjątkowych.

Zasiłek celowy niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej tej osoby albo rodziny?

Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639) z przeznaczeniem na remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego, jest przyznawany osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej tej osoby albo rodziny (tak uznał w wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu z dnia 19 marca 2026 r., IV SA/Wr 594/25).

Zasiłek remontowo-budowlany z MOPS. Jest ważny wyrok NSA. Jak wyglądała sprawa?

A.D. i R.D. złożyli wniosek o przyznanie zasiłku celowego na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej w związku ze szkodami poniesionymi wskutek powodzi. W 2024 r. wynajmowany przez nich od Gminy N. lokal mieszkalny został zalany. Zniszczeniu uległy m.in. ściany, posadzki, meble, sprzęt AGD, drzwi i panele, co potwierdził pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego. Gmina N., będąca właścicielem uszkodzonego lokalu, wyraziła zgodę na wystąpienie przez najemców z wnioskiem o pomoc i przeprowadzenie remontu. Po złożeniu wniosku wnioskodawcy uznali jednak, że lokalu nie da się przywrócić do stanu sprzed powodzi. Zakres niezbędnych prac przekraczał ich możliwości zdrowotne i finansowe. W efekcie A.D. i R.D. zwrócili mieszkanie gminie i kupili inny lokal.

Organ I instancji za stronę postępowania uznał wyłącznie A.D. i odmówił jej wsparcia. W jego ocenie do skorzystania z możliwości zakupu innej nieruchomości pod warunkiem zbycia zniszczonej uprawnieni są jedynie właściciele, a nie najemcy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uchyliło tę decyzję z powodu pominięcia R.D., ale również odmówiło przyznania zasiłku – tyle że z inną argumentacją. SKO wyjaśniło, że wbrew stanowisku organu I instancji pomoc na zakup lokalu przysługuje także najemcom, a nie wyłącznie właścicielom. Zdaniem kolegium jednak zakup mieszkania – równoznaczny z zabezpieczeniem potrzeb mieszkaniowych rodziny – wykluczał udzielenie pomocy. SKO uznało, że dofinansowanie zakupu lokalu dla rodziny, która wcześniej jedynie wynajmowała mieszkanie, prowadziłoby do przysporzenia majątkowego. Celem pomocy mogłoby być, według organu, jedynie przywrócenie możliwości korzystania z wynajmowanego lokalu.

Sąd wojewódzki: to decyzja związana, a nie uznaniowa

Po skardze A.D. i R.D. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzje obu instancji. Za zasadny uznał zarzut naruszenia praw R.D. jako strony postępowania – nie skierowano do niego decyzji I instancji, przez co pozbawiono go możliwości udziału w postępowaniu i prawa do odwołania. Sąd stwierdził też, że decyzja wydawana na podstawie przepisów o pomocy społecznej w związku z przepisami ustawy o usuwaniu skutków powodzi nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną. Przyznanie pomocy jest obligatoryjne, jeśli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria. Zasiłek przeznaczony jest m.in. na remont, odbudowę, odtworzenie lokalu w innym miejscu, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego, zakup działki budowlanej albo najem – i przysługuje osobie lub rodzinie, które poniosły stratę wskutek powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej.

Ważne

Sąd podkreślił, że przepis szczególny dotyczący pomocy powodziowej wyłącza stosowanie sprzecznych z nim reguł ogólnych z ustawy o pomocy społecznej. Oznacza to, że przesłanek pomocy nie można uzupełniać regulacjami uniemożliwiającymi jej przyznanie z uwagi na inne kryteria niż wskazane w przepisie szczególnym. Za błędne uznano zatem odwoływanie się przez SKO do zasady subsydiarności. Ustawodawca uznał, że wyjątkowo dotkliwa klęska żywiołowa uzasadnia udzielenie pomocy obligatoryjnie, niezależnie od dochodu i majątku poszkodowanych.

Sąd zaznaczył także, że nie ma podstaw do różnicowania sytuacji poszkodowanych w zależności od tego, czy w trakcie postępowania – jeszcze przed wydaniem decyzji – sami zabezpieczą swoje potrzeby mieszkaniowe, np. kupując mieszkanie. Za bezzasadne uznano twierdzenia o wzbogaceniu wnioskodawców kosztem Skarbu Państwa. SKO nie wykazało, że ryczałtowa kwota zasiłku wynikająca z szacowania szkód, czyli 70 tys. zł, jest wyższa niż realne straty skarżących.

Zasiłek remontowo-budowlany z MOPS. Jest ważny wyrok NSA z 15 kwietnia2026 r., sygnatura akt I OSK 1855/25. NSA: decyduje strata, nie niedostatek

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu. W uzasadnieniu wskazał, że spór koncentruje się wokół charakteru przepisu szczególnego dotyczącego pomocy powodziowej oraz jego relacji do przepisów o pomocy społecznej.

Celem ustawy o pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin. Natomiast szczególne rozwiązania wprowadzone w związku z powodzią wynikały z nadzwyczajnej skali klęski żywiołowej i mają służyć usuwaniu jej skutków. Ustawodawca świadomie i celowo zmodyfikował standardowe przesłanki przyznawania zasiłku celowego.

Według NSA wykładnia systemowa, celowościowa i językowa prowadzi do wniosku, że ustawodawca oderwał to świadczenie od klasycznego modelu pomocy społecznej opartego na subsydiarności i badaniu niedostatku. Zasadniczym punktem odniesienia uczyniono „stratę". Status poszkodowanego jest nierozerwalnie powiązany z wystąpieniem obiektywnego uszczerbku majątkowego lub definitywną utratą możliwości korzystania z nieruchomości. Sąd uznał za nieuzasadnione utożsamianie tej przesłanki – jak zrobiło to SKO – ze stanem niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Wsparcie ma na celu rekompensatę strat o charakterze majątkowym, a nie realizację doraźnych zadań pomocy społecznej. Mimo że przepis szczególny odwołuje się do ustawy o pomocy społecznej, w istocie ustanawia nową formę świadczenia.

Podsumowując, rozstrzygnięcie NSA jednoznacznie wskazuje, że pomoc dla ofiar powodzi z września 2024 r. ma charakter szczególny i nie podlega regułom klasycznej pomocy społecznej. O prawie do zasiłku celowego decyduje sam fakt poniesienia straty, a nie dochód czy sytuacja majątkowa poszkodowanych. Nie ma również znaczenia, że wnioskodawcy w trakcie postępowania samodzielnie zabezpieczyli swoje potrzeby mieszkaniowe, kupując nowe mieszkanie. Wsparcie tego rodzaju stanowi rekompensatę realnych strat majątkowych i przysługuje zarówno właścicielom, jak i najemcom zniszczonych lokali.

POLECAMY: Quiet quitting nie zawsze uzasadnia wypowiedzenie umowy o pracę