Przez Polskę przetacza się fala upałów. Agnieszka Dziemianowicz-Bąk zwróciła się do Państwowej Inspekcji Pracy o wzmożone kontrole w zakładach pracy. W tle pozostaje projekt nowych przepisów, który po raz pierwszy w historii ma wprowadzić maksymalne temperatury pracy i możliwość czasowego wstrzymania pracy przy 35°C. Choć rozporządzenie nie weszło jeszcze w życie, już teraz pracodawcy mają konkretne obowiązki wobec pracowników podczas ekstremalnych upałów.
Polska mierzy się z jedną z najgorętszych fal upałów tego lata, a synoptycy nie wykluczają, że w wielu regionach temperatura zbliży się do 40°C. Minister rodziny Agnieszka Dziemianowicz-Bąk zwróciła się do Państwowej Inspekcji Pracy o wzmożone kontrole podczas nadchodzącej fali upałów. Inspektorzy mają sprawdzać m.in. dostęp do wody, warunki odpoczynku i zabezpieczenia przed nagrzewaniem pomieszczeń.
Zakaz pracy w upale. Projekt rozporządzenia wprowadza maksymalną temperaturę w pracy
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt rozporządzenia, który po raz pierwszy wprowadzałby maksymalne temperatury pracy. W najnowszej wersji przewidziano, że jeżeli mimo zastosowania rozwiązań technicznych temperatura w pomieszczeniu przekroczy 35°C, praca ma zostać wstrzymana. Projekt stanowi, że w takim pomieszczeniu żadna praca nie mogłaby być wykonywana. Równolegle przewidziano ograniczenia dla osób wykonujących ciężką pracę fizyczną na zewnątrz. Jeżeli temperatura przekroczyłaby 32°C, takie zajęcia również miałyby zostać czasowo wstrzymane. To rozwiązanie wywołało najwięcej sporów podczas konsultacji.
Projekt budzi obawy części pracodawców, zwłaszcza z branży budowlanej i infrastrukturalnej. Przedstawiciele firm podkreślają, że ochrona pracowników podczas upałów jest konieczna, ale wskazują, że sztywne limity temperatur mogą utrudnić prowadzenie robót w sezonie letnim. Ich zdaniem przepisy powinny uwzględniać specyfikę poszczególnych inwestycji oraz pozostawiać większą elastyczność w organizacji pracy, np. poprzez zmianę godzin rozpoczęcia robót, rotację pracowników czy wydłużenie przerw zamiast automatycznego wstrzymywania prac.
Praca w upały już od 28°C. Kiedy pracodawca musi obniżyć temperaturę?
Próg 35°C jest tylko końcem całego systemu ochrony. Projekt przewiduje, że już po przekroczeniu 28°C w pomieszczeniach pracy pracodawca będzie musiał reagować. Najpierw powinien zastosować rozwiązania techniczne obniżające temperaturę. Jeżeli okaże się to niemożliwe, będzie zobowiązany wprowadzić rozwiązania organizacyjne. Przy pracach związanych z większym wysiłkiem fizycznym próg ten wynosi 25°C. Także na otwartej przestrzeni po przekroczeniu 25°C pracodawca miałby obowiązek podjąć działania chroniące pracowników. Ministerstwo powołuje się na badania wskazujące, że wydajność pracy umysłowej spada o około 2 proc. na każdy dodatkowy stopień temperatury powyżej 25°C.
Praca zdalna, krótszy czas pracy i dodatkowe przerwy podczas upałów. Co może zrobić pracodawca?
Projekt zawiera specjalny katalog działań, które pracodawca mógłby zastosować podczas upałów. Wśród nich znalazły się:
- praca zdalna,
- skrócony czas pracy,
- dodatkowe przerwy,
- praca zmianowa,
- odpoczynek w klimatyzowanych pomieszczeniach,
- odpoczynek w zacienionych miejscach,
- stosowanie środków ochronnych, w tym kamizelek chłodzących.
Dla wielu pracowników może to być największa zmiana, ponieważ obecnie skracanie czasu pracy pozostaje wyłącznie dobrą wolą pracodawcy.
Praca w upały 2027. Kiedy nowe przepisy BHP wejdą w życie?
Pierwsze zapowiedzi pojawiły się w 2024 r. Projekt przeszedł kilka etapów zmian, a jego założenia były modyfikowane pod wpływem uwag przedsiębiorców. Najnowsza wersja przewiduje, że rozporządzenie miałoby zacząć obowiązywać 1 stycznia 2027 r. Ministerstwo odrzuciło postulaty całkowitego wycofania się z reformy, ale zgodziło się dać pracodawcom więcej czasu na przygotowanie się do zmian. Na razie projekt pozostaje na etapie prac rządowych i nie został jeszcze przyjęty.
Nowe przepisy o pracy w upały. Jak zmieniał się projekt rozporządzenia?
Pierwsza wersja projektu z końca 2024 r. przewidywała bardziej rozbudowany podział zależny od tempa metabolizmu pracownika. W pomieszczeniach biurowych granica miała wynosić 28°C, przy pracy cięższej 25°C, a przy bardzo ciężkiej nawet 22°C. W kolejnych wersjach ministerstwo uprościło część rozwiązań i zastąpiło część wcześniejszych parametrów pojęciem efektywnego wydatku energetycznego organizmu. Resort argumentował, że podobne kryteria funkcjonują już przy przepisach dotyczących profilaktycznych posiłków i napojów.
Maksymalna temperatura w pracy 2026. Jakie przepisy obowiązują teraz?
Na razie w polskim prawie nie istnieje przepis określający maksymalną temperaturę, w której można pracować. Kodeks pracy nakłada jednak na pracodawcę obowiązek ochrony zdrowia i życia pracowników oraz zapewnienia bezpiecznych warunków pracy. Art. 207 Kodeksu pracy zobowiązuje pracodawcę do reagowania na zagrożenia i dostosowywania organizacji pracy do zmieniających się warunków. Obecnie pracodawca może:
- skrócić czas pracy,
- wprowadzić dodatkowe przerwy,
- zmienić organizację dnia pracy,
- przesunąć część obowiązków na chłodniejsze godziny.
Pracownik zachowuje wtedy prawo do wynagrodzenia. Ministerstwo Rodziny i Państwowa Inspekcja Pracy przypominają, że podczas fal upałów takie rozwiązania nie są wyłącznie dobrą praktyką. Resort pracy właśnie zwrócił się do PIP o wzmożone kontrole warunków pracy, zwłaszcza w firmach, których pracownicy wykonują obowiązki na otwartej przestrzeni.
Upały 2026. Ministerstwo chce wzmożonych kontroli PIP w zakładach pracy
Wraz z zapowiedziami kolejnej fali upałów Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwróciło się do Państwowej Inspekcji Pracy o przeprowadzenie wzmożonych kontroli w firmach. Minister rodziny Agnieszka Dziemianowicz-Bąk w piśmie skierowanym do głównego inspektora pracy Marcina Staneckiego poprosiła o sprawdzenie, czy pracodawcy przestrzegają obowiązków związanych z ochroną pracowników przed wysokimi temperaturami.
Resort przypomina, że już obecnie pracodawcy mają obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Inspektorzy mają zwracać szczególną uwagę na dostęp do napojów, organizację pracy podczas upałów oraz warunki odpoczynku osób wykonujących obowiązki na otwartej przestrzeni.
W przypadku pracowników zatrudnionych na zewnątrz kontrole mają obejmować również sprawdzenie, czy zapewniono im zacienione i zadaszone miejsca odpoczynku. W biurach i halach produkcyjnych inspektorzy mają weryfikować, czy pracodawcy stosują rozwiązania ograniczające nagrzewanie pomieszczeń, takie jak rolety lub żaluzje.
Ministerstwo przypomina także, że pracodawcy mogą reagować na ekstremalne temperatury poprzez skrócenie czasu pracy lub wprowadzenie dodatkowych przerw. Jeśli zdecydują się na takie rozwiązania, pracownicy zachowują prawo do pełnego wynagrodzenia.
Woda dla pracowników podczas upałów. Od ilu stopni pracodawca musi zapewnić napoje?
Choć nie ma maksymalnej temperatury pracy, przepisy przewidują obowiązek zapewnienia napojów. Pracodawca musi udostępnić je:
- przy temperaturze powyżej 28°C w pomieszczeniach,
- przy temperaturze powyżej 25°C podczas pracy na otwartej przestrzeni.
Obowiązek wynika z rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.
Odmowa pracy w upał. Kiedy pracownik może powstrzymać się od pracy?
Taką możliwość przewiduje art. 210 Kodeksu pracy. Jeżeli warunki pracy stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia, pracownik może powstrzymać się od wykonywania obowiązków po zawiadomieniu przełożonego. Przepisy nie wskazują jednak konkretnej temperatury. Każda sytuacja jest oceniana indywidualnie. Sam fakt, że termometr pokazuje 32 czy 34 stopnie, nie oznacza automatycznie prawa do opuszczenia stanowiska pracy. Właśnie dlatego ministerstwo uznało, że obecne regulacje są niewystarczające i zdecydowało się przygotować nowe przepisy. W uzasadnieniu projektu podkreślono, że wraz ze zmianami klimatu dni upalnych jest coraz więcej, a fale gorąca stają się dłuższe i bardziej intensywne.
Podstawa prawna
- Kodeks pracy – art. 207 oraz art. 210.
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
- Rozporządzenie Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.
- Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmieniającego rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z 27 czerwca 2025 r.
Kiedy projekt Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przewiduje wstrzymanie pracy w pomieszczeniu?
Jaki próg projekt rozporządzenia przewiduje dla ciężkiej pracy fizycznej na zewnątrz?
Od jakiej temperatury projekt nakłada reakcję pracodawcy w pomieszczeniach pracy?
Kiedy projekt nowych przepisów BHP o pracy w upały ma zacząć obowiązywać?
Od ilu stopni obecnie pracodawca musi zapewnić napoje pracownikom podczas upałów?
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu