Zmiany w umowach zlecenia i B2B od 8 lipca 2026 r. Co zmieni się dla pracowników i pracodawców?

Od 8 lipca 2026 r. zaczną obowiązywać nowe przepisy, które znacząco zmienią sposób kontroli umów cywilnoprawnych. Państwowa Inspekcja Pracy otrzyma nowe narzędzia do weryfikacji przypadków, w których umowa zlecenia lub kontrakt B2B mogą zastępować umowę o pracę.

Zmiany obejmą zarówno pracowników, jak i przedsiębiorców. Pojawi się nowa procedura kontroli, możliwość wydawania interpretacji indywidualnych oraz szersza współpraca PIP z ZUS i Krajową Administracją Skarbową.

Umowa zlecenia zamiast etatu. Co zmieni się od 8 lipca 2026 r.?

Nowe przepisy wprowadzają dwuetapowy model działania inspekcji pracy. Jeżeli inspektor uzna, że dana osoba wykonuje pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, najpierw wyda przedsiębiorcy polecenie usunięcia naruszeń. Dopiero gdy firma nie zastosuje się do tego zalecenia, możliwe będzie uruchomienie dalszych procedur. Jak informuje PIP, kontrola będzie opierała się na ocenie rzeczywistych warunków wykonywania pracy, a nie wyłącznie na nazwie podpisanej umowy.

Art. 22 Kodeksu pracy. Kiedy PIP może zakwestionować umowę B2B lub zlecenie?

Podstawą oceny pozostanie art. 22 Kodeksu pracy. Na istnienie stosunku pracy mogą wskazywać między innymi wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy, praca w określonym miejscu i czasie, wykonywanie poleceń służbowych, stałe wynagrodzenie, osobiste wykonywanie obowiązków.

Jeżeli takie cechy występują, inspektor może uznać, że zawarta umowa cywilnoprawna nie odpowiada rzeczywistemu charakterowi zatrudnienia.

Polecenie inspektora pracy ma być pierwszym krokiem

Nowe rozwiązanie ma umożliwić szybkie usunięcie nieprawidłowości bez konieczności wszczynania długotrwałych postępowań. Jak podkreślał Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki, celem polecenia nie jest karanie przedsiębiorcy, lecz doprowadzenie relacji między stronami do zgodności z przepisami. Jeżeli strony dostosują warunki współpracy już podczas kontroli, sprawa może zakończyć się na tym etapie.

Przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę. Jak będzie wyglądała procedura?

Jeżeli przedsiębiorca nie wykona polecenia inspektora, sprawa może trafić do kolejnego etapu. Inspektor prowadzący kontrolę będzie mógł wystąpić do okręgowego inspektora pracy o wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę.

Możliwe będzie również skierowanie sprawy do sądu pracy z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy.

Od decyzji będą mogli odwołać się zarówno pracodawca, jak i pracownik. Wniesienie odwołania wstrzyma wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.

Zobacz także

Zachowek na nowych zasadach? Coraz więcej sporów w sądach. Sąd Najwyższy wyznacza granice stosowania art. 5 k.c.

Interpretacja indywidualna PIP 2026. Jak przedsiębiorca sprawdzi legalność umowy?

Od 8 lipca przedsiębiorcy będą mogli wystąpić do Państwowej Inspekcji Pracy o interpretację indywidualną dotyczącą formy zatrudnienia. Wniosek będzie mógł dotyczyć zarówno istniejącej współpracy, jak i planowanego modelu zatrudnienia. Opłata za złożenie wniosku wyniesie 40 zł. PIP ma wydać interpretację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku.

Ochrona przed sankcjami po zastosowaniu interpretacji PIP

Interpretacja nie będzie obowiązkowa dla przedsiębiorcy, jednak zastosowanie się do jej treści ma zapewnić ochronę przed sankcjami w zakresie objętym wydanym stanowiskiem. Jak wskazywał Marcin Stanecki, przedsiębiorca, który zastosuje się do interpretacji, nie będzie mógł zostać obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi ani karami w zakresie, którego dotyczy interpretacja.

Wydane interpretacje mają być publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej. Informacje o nich będą również przekazywane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajowej Administracji Skarbowej.

Mandaty PIP nawet 5 razy wyższe

Od 8 lipca 2026 r. zmienią się także kary nakładane przez Państwową Inspekcję Pracy. Jak wskazuje rząd, obecne stawki nie były zmieniane od 19 lat. Obecnie inspektor może wystawić mandat do 2 tys. zł. W przypadku ponownego naruszenia przepisów limit wynosi 5 tys. zł. Po zmianach, mandat będzie wynosił do 5 tys. zł, a przy kolejnych naruszeniach nawet 10 tys. zł.

Wyższe mandaty mają dotyczyć przede wszystkim sytuacji, w których dochodzi do obchodzenia przepisów prawa pracy. Chodzi m.in. o nielegalne zatrudnienie, pozorne samozatrudnienie czy wykorzystywanie umów cywilnoprawnych w miejsce etatu. Przepisy nie przewidują odrębnych stawek dla małych i dużych firm. Inspektorzy mają jednak brać pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy. Znaczenie będzie miała skala naruszenia, jego charakter oraz to, czy przedsiębiorca dopuścił się podobnych nieprawidłowości wcześniej.

Ponadto jeżeli PIP uzna, że umowa zlecenia lub B2B w rzeczywistości zastępuje etat, pracodawcy może grozić grzywna do 60 tys. zł.

Rok na dobrowolne uporządkowanie zatrudnienia

Ustawa przewiduje także okres ochronny dla przedsiębiorców. Pracodawca, który w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie nowych przepisów samodzielnie zamieni umowę cywilnoprawną na umowę o pracę, nie będzie ponosił odpowiedzialności za wcześniejsze zastąpienie etatu kontraktem cywilnoprawnym.

PIP, ZUS i KAS połączą siły w kontrolach rynku pracy

Reforma zakłada także bliższą współpracę pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową. Powstać ma międzyinstytucjonalny zespół zadaniowy odpowiedzialny za wymianę danych oraz analizę ryzyka. Na tej podstawie mają być typowane podmioty do kontroli. Szczególną uwagę mogą zwrócić firmy, których struktura zatrudnienia odbiega od standardów występujących w danej branży.

Większe uprawnienia kontrolne PIP od lipca 2026 r.

Nowe przepisy przewidują również dodatkowe rozwiązania zwiększające skuteczność nadzoru. Wśród nich znalazły się możliwość prowadzenia kontroli hybrydowych i zdalnych, podwyższenie maksymalnej wysokości mandatów, możliwość uzyskania wiążących interpretacji dotyczących form zatrudnienia.

Główny Inspektor Pracy apeluje o cierpliwość

Osoby, które chcą zgłosić do PIP podejrzenie nieprawidłowego stosowania umów cywilnoprawnych, mogą rozważyć poczekanie do wejścia w życie nowych przepisów. Obecnie inspektorzy nie mają jeszcze uprawnień przewidzianych w reformie. Skargi składane przed 8 lipca są rozpatrywane według dotychczasowych zasad, które nie przewidują możliwości wydania polecenia prowadzącego do zmiany formy zatrudnienia.