Wystarczy jeden wniosek czy skarga. Chorzy, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, dzieci - tzw. osoby ze szczególnymi potrzebami mogą zyskać dostępność. Co to daje?

Wystarczy jeden wniosek czy skarga. Chorzy, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, dzieci - tzw. osoby ze szczególnymi potrzebami mogą zyskać dostępność. Co to daje?

Dostępność to nie tylko kwestia architektury. To filozofia projektowania przestrzeni, produktów i usług tak, by każdy – niezależnie od wieku, stanu zdrowia czy sytuacji życiowej – mógł z nich korzystać na równi z innymi. Dzięki niej osoby ze szczególnymi potrzebami mogą samodzielnie uczyć się, pracować, leczyć się, załatwiać sprawy w urzędzie, a nawet iść na wybory.

Brak dostępności to każda sytuacja, w której konkretna bariera – fizyczna, informacyjna czy cyfrowa – utrudnia lub uniemożliwia skorzystanie z usługi. Może to być brak windy, ale równie dobrze brak tłumacza języka migowego, nieczytelna strona internetowa albo instrukcja, której nie da się zrozumieć.

Kto odpowiada za zapewnienie dostępności?

Obowiązek zapewnienia dostępności spoczywa oczywiście w szczególności na podmiotach publicznych – bibliotekach, szkołach, uczelniach, przychodniach, urzędach gmin, spółkach komunalnych czy przedsiębiorstwach transportu zbiorowego. Muszą one usuwać bariery i zapobiegać ich powstawaniu, a także uwzględniać potrzeby osób ze szczególnymi potrzebami w bieżących i planowanych działaniach. W praktyce oznacza to trzy obszary wymagań:

• Dostępność architektoniczna – budynki wolne od barier poziomych i pionowych, urządzenia umożliwiające dotarcie do wszystkich pomieszczeń (z wyłączeniem technicznych), informacje o rozkładzie pomieszczeń w formie wizualnej, dotykowej lub głosowej, wstęp dla psów asystujących oraz możliwość ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami w razie zagrożenia.
• Dostępność informacyjno-komunikacyjna – obsługa z wykorzystaniem środków wspierających komunikację, w tym zdalny dostęp do tłumacza migowego przez strony internetowe i aplikacje, instalacja pętli indukcyjnych i systemów FM, zamieszczanie na stronie nagrań w polskim języku migowym oraz tekstów łatwych do czytania (ETR), a także zapewnienie komunikacji w formie wskazanej we wniosku.
• Dostępność cyfrowa – strony internetowe i aplikacje mobilne muszą spełniać wymagania standardu WCAG 2.1, czyli m.in. umożliwiać obsługę za pomocą klawiatury, dostosowywać multimedia do potrzeb osób niewidomych i głuchych oraz udostępniać dokumenty w formie komfortowej dla każdego użytkownika. Każdy podmiot publiczny powinien też opublikować deklarację dostępności.

Jedno pismo może odmienić codzienność tysięcy osób. sprawdź, jak skorzystać z prawa do dostępności: trzy narzędzia, które dajesz do ręki – informacja, wniosek, skarga

Informacja o braku dostępności – najprostszy pierwszy krok. Złożyć ją może dosłownie każdy, nie tylko osoba ze szczególnymi potrzebami. Wystarczy wskazać podmiotowi publicznemu, jakie bariery mogą utrudniać korzystanie z jego usług innym osobom. To forma sygnału – bez formalnego wymogu uzasadniania.

Wniosek o zapewnienie dostępności – gdy bariera dotyczy Ciebie. To podstawowe narzędzie osoby, która realnie chce skorzystać z usługi. Warunkiem jest tzw. interes faktyczny – potrzeba skorzystania z konkretnej usługi publicznej: wizyty lekarskiej, załatwienia sprawy w urzędzie, zebrania w szkole czy udziału w wydarzeniu kulturalnym. We wniosku należy podać:

• dane kontaktowe (imię, nazwisko, adres, ewentualnie telefon i e-mail),
• opis bariery, która utrudnia lub uniemożliwia dostęp,
• preferowany sposób kontaktu,
• propozycję sposobu usunięcia bariery.

Skarga do prezesa Zarządu PFRON – gdy podmiot nie reaguje. Gdy instytucja nie zapewni dostępności w terminie lub odmówi jej bez satysfakcjonującego uzasadnienia, kolejnym krokiem jest skarga do prezesa Zarządu PFRON. Na jej złożenie przysługuje 30 dni od upływu terminu na zapewnienie dostępności lub od otrzymania odmowy.

Skarga powinna zawierać dane osoby skarżącej, opis bariery, sposób kontaktu oraz propozycję rozwiązania. Co istotne – przy skardze nie trzeba wykazywać interesu faktycznego, a jeśli dołączony jest wcześniejszy wniosek, wystarczy uzupełnić ją jedynie o dane kontaktowe. Pismo trzeba podpisać.

Skarga do prezesa Zarządu PFRON – gdy podmiot nie reaguje. Jak wygląda postępowanie skargowe krok po kroku

Postępowanie przed prezesem Zarządu PFRON ma charakter jednoinstancyjny – oznacza to, że od wydanej decyzji nie przysługuje odwołanie. Obie strony – wnoszący skargę i podmiot publiczny – mają jednak równe prawa: mogą zapoznawać się z aktami sprawy, składać wyjaśnienia, dostarczać materiały, a nawet wspólnie szukać rozwiązania w drodze mediacji. Po przeprowadzeniu postępowania prezes PFRON może:

• wydać decyzję nakazującą zapewnienie dostępności (z określeniem terminu i sposobu),
• odmówić wydania takiej decyzji,
• umorzyć postępowanie, jeśli uzna je za bezprzedmiotowe.

Jeśli decyzja prezesa PFRON narusza prawo do dostępności, pozostaje jeszcze jedna droga – skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożona za pośrednictwem prezesa Zarządu PFRON w terminie 30 dni od otrzymania decyzji.

Prawo do dostępności - podstawa prawna

Zasadniczym aktem prawnym, który reguluje prawo do dostępności jest ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (Dz.U. z 2024 r. poz. 731). Ustawa określa:

• wymagania dostępności produktów i usług;
• obowiązki podmiotów gospodarczych w zakresie zapewniania spełniania wymagań dostępności produktów i usług;
• system, zasady i tryb sprawowania nadzoru rynku w zakresie zapewniania spełniania wymagań dostępności produktów i usług.

Zapewnianie spełniania wymagań dostępności produktów - jest obowiązkiem: producentów, upoważnionych przedstawicieli, importerów, dystrybutorów - a usług - jest obowiązkiem usługodawców. Zatem prawo do dostępności nie kończy się na urzędach. Obejmuje również produkty i usługi oferowane przez podmioty gospodarcze. Wśród objętych obowiązkiem produktów znajdują się m.in.: sprzęt komputerowy (laptopy, tablety, smartfony, terminale płatnicze), bankomaty, urządzenia do odprawy na lotniskach, biletomaty, routery, modemy, dekodery telewizyjne i czytniki e-booków.

Co zrobić, gdy produkt lub usługa są niedostępne?

Każdy konsument może w każdej chwili zwrócić się do prezesa Zarządu PFRON lub właściwego organu nadzoru rynku z prośbą o informację o zgodności konkretnego produktu lub usługi z wymaganiami dostępności. W piśmie należy wskazać dane podmiotu gospodarczego, dane produktu (nazwa, model, numer seryjny) oraz swoje dane kontaktowe. Odpowiedź powinna dotrzeć w ciągu 30 dni.

Skarga do podmiotu gospodarczego - bezpośrednio do producenta, importera, dystrybutora czy usługodawcy można złożyć skargę na brak dostępności – elektronicznie, telefonicznie, osobiście lub listownie. Wystarczy opisać produkt lub usługę, wskazać powód niedostępności i zostawić dane kontaktowe. Można też zaproponować preferowany sposób rozwiązania problemu. Podmiot ma 30 dni (w wyjątkowych sytuacjach 60 dni) na odpowiedź.