Od 10 tys. do 200 mln zł – tyle będą wynosić kary, jakie sądy będą mogły nakładać na podmioty zbiorowe popełniające przestępstwa przeciwko środowisku. Ministerstwo Sprawiedliwości właśnie opublikowało założenia do projektu ustawy, która ma zwiększyć poziom ochrony środowiska naturalnego.
Projektowane rozwiązania mają na celu wdrożenie unijnej dyrektywy w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne, zastępującej dyrektywy 2008/99/WE i 2009/123/WE. Ich autor, a więc resort sprawiedliwości, podkreśla, że zaostrzenie polityki karnej w tym zakresie jest konieczne. A to dlatego, że w świetle kryzysu klimatycznego i bioróżnorodności przestępstwa przeciwko środowisku stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń globalnych. „Degradacja środowiska stanowi nie tylko zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego, ale również stworzyła przestrzeń do nadużyć i działań przestępczych związanych m. in. z nieodpowiednim gospodarowaniem odpadami” – zauważa ministerstwo. Dodaje, że w ostatnim czasie obserwowany jest wzrost liczby przestępstw przeciwko środowisku, także tych o charakterze transgranicznym, wykraczających poza granice państw członkowskich, w których są popełniane. „Takie przestępstwa stanowią zagrożenie dla środowiska i w związku z tym wymagają stosownej i skutecznej reakcji, wiążącej się często z koniecznością skutecznej współpracy transgranicznej” – tłumaczy resort sprawiedliwości.
Aby osiągnąć te cele MS proponuje m.in. wpisanie do kodeksu karnego nowego typu przestępstwa polegającego na wprowadzaniu do obrotu produktów, których użycie na dużą skalę zagraża życiu, zdrowiu lub środowisku. Penalizowane będą również działania bezpośrednio ingerujące w gatunki objęte ochroną w ich środowisku naturalnym, takie jak m.in. zabijanie, niszczenie oraz czyny dokonywane już po usunięciu okazów chronionych ze środowiska, polegające na wchodzeniu w ich posiadanie czy handlu nimi. Te ostatnie zostaną spenalizowane w ustawie o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 13 ze zm.).
Nowe typy przestępstw środowiskowych. Odpowiedzialność karna w k.k. i ustawach szczególnych
Zmiany szykują się również w ustawie o zapobieganiu zanieczyszczeniu morza przez statki (Dz.U. z 2024 r. poz. 1786). Penalizowane ma być recyklingowanie statków w sposób niezgodny z unijnymi wymogami. Dziś jest to delikt administracyjny, niekarany na gruncie prawa karnego. Jak podkreśla resort, zmiana ma być odpowiedzią na narastający problem nielegalnego złomowania jednostek, które odbywa się z rażącym naruszeniem norm bezpieczeństwa i ochrony środowiska.
Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych: kara do 200 mln zł lub 5 proc. przychodu
Resort proponuje również nowelizację ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1822), a konkretnie jej art. 7a. Przepis ten mówi o tym, jaką karę pieniężną może nałożyć sąd, uznając przedsiębiorstwo za winne popełnienia przestępstwa przeciwko środowisku. Dziś kara taka może wynieść od 10 tys. zł do 5 mln złotych. Autorzy opisywanego projektu chcą, aby w przyszłości kara ta mogła wynieść od 10 tys. zł do aż 200 mln zł (lub do 5 proc. przychodu osiągniętego w roku obrotowym, w którym popełniony został czyn).
Sankcje za nielegalne środki ochrony roślin i pobór wód. Kara do 3 lat więzienia
Z zapowiedzi wynika również, że zostaną wprowadzone sankcje za obrót i stosowanie środków ochrony roślin nieposiadających unijnych zezwoleń, a także ich podróbek i imitacji. Zakres karalności nie będzie jednak obejmował działań związanych z opracowywaniem nowych preparatów ani procedur przemieszczania i przechowywania takich środków w celu ich późniejszego unieszkodliwienia. Projektodawcy zapowiadają ponadto wprowadzenie podstawowego typu czynu zabronionego polegającego na poborze wód powierzchniowych lub podziemnych z naruszeniem przepisów, o ile może to wyrządzić znaczną szkodę ich stanowi ekologicznemu lub ilościowemu. Grozić za to będzie kara do 3 lat pozbawienia wolności, która to kara będzie, jak podkreśla ministerstwo, proporcjonalna do wagi czynu i spójna z systemem kar przyjętym w prawie wodnym oraz kodeksie karnym.
Implementacja dyrektywy UE: ujednolicone definicje i współpraca transgraniczna organów ścigania
Resort sprawiedliwości liczy, że implementacja do polskiego porządku prawnego unijnej dyrektywy, która wprowadziła i ujednoliciła nowe definicje przestępstw, przyczyni się do skutecznej walki z przestępczością środowiskową na terenie całej Unii Europejskiej. Ma to ułatwić również polskim organom ścigania współpracę z innymi organami ścigania w krajach UE. „Ponadto wspólne unijne standardy co do wysokości kar za przestępstwa środowiskowe sprawią, że przestępcy nie będą mogli uciekać z działalnością do krajów o łagodniejszych karach” – pisze resort i przyznaje, że dotychczasowe sankcje w polskim prawie nie były wystarczająco odstraszające ani proporcjonalne do skali szkód i zysków osiąganych przez sprawców.
Etap legislacyjny
Projekt wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu