W grudniu 2023 r. minęło 15 lat od przyjęcia przez Parlament Europejski i Radę dyrektywy 2008/115/WE w sprawie wspólnych norm i procedur w państwach członkowskich dotyczących powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (dyrektywa powrotowa).
Zgodnie z jej art. 13 ust. 4 państwa członkowskie miały obowiązek zapewnić, by niezbędna pomoc prawna lub reprezentacja (cudzoziemców w procedurach powrotu) była udzielana na wniosek bezpłatnie. Piętnasta rocznica przyjęcia dyrektywy powrotowej stała się inspiracją dla Instytutu na rzecz Państwa Prawa do zorganizowania 14 grudnia 2023 r. wraz z Przedstawicielstwem UNHCR w Polsce seminarium poświęconego dostępowi do finansowanej przez państwo pomocy prawnej w procedurach uchodźczych i powrotowych. Tezy zaprezentowane przez IPP są wynikiem dwuletnich badań prowadzonych dzięki wsparciu z funduszy EOG.
Prawo do pomocy prawnej
W 2016 r. w Polsce weszły w życie przepisy (rozdział 4a ustawy o udzielaniu cudzo ziemcom ochrony na terytorium RP), na podstawie których cudzoziemcy mają prawo skorzystania z finansowanej przez państwo pomocy prawnej w postępowaniu odwoławczym przed Radą do Spraw Uchodźców (RdU). W ten sposób implementowano dyrektywę proceduralną 2013/32/UE. W rezultacie liczba cudzoziemców reprezentowanych w postępowaniach II instancji wzrosła z 10 proc. (2015) do nawet 61 proc. (2018). Ze sprawozdań RdU dowiadujemy się jednak, że kilkukrotne zwiększenie dostępu do pomocy prawnej nie przełożyło się na zwiększenie uznawalności wniosków uchodźczych. Między latami 2015 a 2022 Rada ds. Uchodźców rozpoznawała średnio ponad 900 odwołań od decyzji szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (UDSC), a stopień uznawalności wniosków uchodźczych spadł z 2,9 do 0,4 proc. W 2022 r. RdU na ok. 800 wydanych decyzji zaledwie w trzech z nich uznała aplikantów za uchodźców. Wyniki działalności orzeczniczej RdU odbiegały w tym okresie radykalnie od średnich dla wszystkich państw UE, w których w 2022 r. organy II instancji udzieliły ochrony w 21 proc. przypadków, a nawet 34 proc., jeśli się uwzględni przyznane pobyty humanitarne. Tymczasem RdU w latach 2016–2023 nie udzielała – poza sporadycznymi przypadkami – w II instancji ochrony międzynarodowej, ograniczając się do uchylenia ok. 5 proc. decyzji pierwszoinstancyjnych. Oznacza to, iż zwiększenie dostępności nieodpłatnej pomocy prawnej nie poprawiło dostępu do skutecznego środka prawnego (art. 47 k.p.p.).
Załóż konto lub zaloguj się
i zyskaj dostęp na 14 dni za darmo.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.