Rząd chce przedłużenia strefy buforowej przy granicy z Białorusią. „Zagrożenia są cały czas realne”

Strefa buforowa przy granicy z Białorusią przedłużona od 1 września 2026 r.?

MSWiA przygotowało projekt rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi. Przedłuża on obowiązywanie strefy buforowej od 1 września 2026 r. o kolejne 90 dni.

Przedłużenie obowiązywania dotychczasowych zasad wpłynie pozytywnie na efektywność ochrony polsko-białoruskiej granicy państwowej oraz na podniesienie poziomu bezpieczeństwa, zarówno funkcjonariuszy i żołnierzy pełniących służbę w ochronie granicy państwowej, jak i osób postronnych – podkreśliło MSWiA.

W ocenie resortu, takie rozwiązanie ułatwia służbom prowadzenie działań związanych z ochroną granicy państwowej, zapewniając tzw. bufor o odpowiedniej szerokości, na obszarze którego nie mogą przebywać osoby nieuprawnione. Oprócz tego ministerstwo zwróciło uwagę na aktualnie prowadzone prace związane z budową i modernizacją Zintegrowanej Zapory Inżynieryjnej, stanowiącej II linię ochrony fizycznej lądowego odcinka granicy państwowej z Białorusią, a także planowane rozpoczęcie prac związanych z realizacją przedsięwzięć w ramach programu „Tarcza Wschód”.

Na jakim obszarze obowiązuje strefa buforowa?

Obszar strefy objętej zakazem nie ulegnie zmianie w stosunku do obszaru obecnie obowiązującego. W projekcie rozporządzenia zaproponowano, aby strefa objęta zakazem przebywania obejmowała długość granicy na odcinku 78,29 km, położonym w zasięgu terytorialnym placówek Straży Granicznej w Michałowie, Narewce, Białowieży, Dubiczach Cerkiewnych oraz Czeremsze.

Na odcinku 59,24 km obszar objęty zakazem obejmie 200 m od linii granicy państwowej. Natomiast na odcinku 15,26 km położonym w rejonie rezerwatów przyrody strefa będzie szersza i wyniesie ok. 2 km, a na odcinku ok. 3,79 km jej szerokość w głąb kraju wyniesie ok. 4 km.

Proponowany obszar strefy objętej zakazem nie będzie obejmował co do zasady miejscowości i szlaków turystycznych, tak aby skutki wprowadzonych ograniczeń były jak najmniej uciążliwe dla mieszkańców, turystów czy innych podmiotów prowadzących działalność zawodową.

Presja migracyjna na granicy polsko-białoruskiej

Jak wyjaśnia resort, przedłużenie obowiązywania strefy buforowej jest związane z wciąż aktualnymi zagrożeniami na polsko-białoruskim odcinku granicy państwowej. Pomimo spodku o 98 proc. prób nielegalnego przekroczenia granicy, zagrożenia cały czas nie ustały.

Od 1 stycznia do 27 lipca 2026 r. na całym odcinku granicy polsko-białoruskiej odnotowano 287 prób jej nielegalnego przekroczenia. W analogicznym okresie 2025 r. było to 19 007 prób.

W ocenie MSWIA, spadek prób pokazuje jedynie „zmianę wektorów i metod działania strony białoruskiej (przesunięcie aktywności na odcinek granicy litewsko- i łotewsko-białoruskiej), co wymaga zachowania najwyższej czujności operacyjnej oraz stałego monitorowania szczelności systemu ochrony granicy państwowej”. - Ponadto Białoruś w swoich działaniach i retoryce nadal pozostaje państwem agresywnym wobec państw członkowskich UE i NATO, wspierającym Federację Rosyjską – dodaje.

Resort zwrócił także uwagę, iż w ostatnim czasie po stronie białoruskiej, na wysokości obszaru objętego zakazem przebywania, obserwowane są kilkunastoosobowe grupy cudzoziemców, które przemieszczają się wzdłuż polsko-białoruskiej granicy państwowej.

Kolejnym niepokojącym zjawiskiem są przeloty przez granicę bezzałogowych statków powietrznych oraz balonów meteorologicznych z terytorium Białorusi. Przeloty te służą zarówno przemytowi wyrobów tytoniowych, jak i rozpoznaniu polskiej infrastruktury granicznej przez służby białoruskie.

Kto może przebywać w strefie buforowej?

Przepisy ustawy z 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej wskazują katalog osób, których zakaz nie dotyczy. Są to osoby, które:

• stale zamieszkują, prowadzą działalność gospodarczą, wykonują pracę zarobkową, wykonują pracę w gospodarstwach rolnych znajdujących się na obszarze objętym zakazem, uczą się lub są opiekunami uczniów na obszarze objętym zakazem;
• będąc małżonkiem, wstępnym, zstępnym lub rodzeństwem, sprawują opiekę albo udzielają pomocy w załatwianiu bieżących spraw życia codziennego osobie stale zamieszkującej na obszarze objętym zakazem;
• są objęte wychowaniem przedszkolnym lub formami opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 na obszarze objętym zakazem, oraz ich opiekunów;
• przebywają na obszarze objętym zakazem w celu załatwienia sprawy w urzędzie administracji publicznej lub w celu sprawowania lub udziału w kulcie religijnym;
• są właścicielami lub posiadaczami nieruchomości zlokalizowanych na obszarze objętym zakazem;
• są osobami z niepełnosprawnością albo opiekunami przebywającymi na obszarze objętym zakazem w związku z korzystaniem z ośrodka dla osób niepełnosprawnych;
• przebywają na obszarze objętym zakazem w związku z bezpośrednim przemieszczaniem się w celu zgodnego z przepisami przekroczenia granicy państwowej lub bezpośrednio po jej przekroczeniu zgodnie z przepisami w celu opuszczenia obszaru objętego zakazem, lub w związku z przemieszczaniem się przez ten obszar drogą publiczną - bezpośrednio w celu jego niezwłocznego opuszczenia.

W uzasadnionych przypadkach komendant placówki Straży Granicznej może zezwolić na przebywanie, na czas określony i na określonych zasadach, w strefie buforowej. O takie zezwolenie starać się mogą m.in. dziennikarze czy członkowie organizacji zajmujących się prawami człowieka.

Zakaz przebywania w strefie buforowej nie dotyczy ratowników medycznych i innych służb interwencyjnych, osób przemieszczających się bezpośrednio do podmiotów wykonujących działalność leczniczą w celu skorzystania ze świadczeń zdrowotnych, a także funkcjonariuszy i pracowników służb państwowych oraz żołnierzy i pracowników Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wykonujących zadania służbowe.

Strefa buforowa a organizacje pozarządowe

Organizacje pozarządowe, które zajmują się prawami człowieka, wielokrotnie krytykowały zarówno wprowadzenie jak i przedłużanie strefy buforowej. Swoje wątpliwości wyrażała m.in. Helsińska Fundacja Praw Człowieka.

Obowiązywanie zakazu przebywania utrudnia niesienie pomocy humanitarnej osobom potrzebującym, zwiększa ryzyko śmierci czy zaginięcia, a także ogranicza możliwość monitorowania przestrzegania prawa przez funkcjonariuszy Straży Granicznej i innych formacji działających w rejonie granicy, czy też dokumentowania nadużyć i naruszeń praw człowieka - wymienia.

W swoim raporcie „Raport o stanie praw człowieka na świecie” Amnesty International w odniesieniu do Polski także zwraca uwagę na ustanowienie i przedłużanie strefy buforowej.