Miasto Długowieczności. Jak mądrze i bez lęku rozbroić demograficzną bombę

Podczas panelu dyskusyjnego „Era srebrnych miast”, który odbył się w ramach X kongresu Perły Samorządu w Toruniu, eksperci zgodnie podkreślali, że pierwszym i najważniejszym krokiem dla polskich miast musi być głęboka zmiana mentalna. Starzenie się populacji zbyt często postrzegane jest wyłącznie w kategoriach problemu budżetowego i socjalnego, co paraliżuje działania prorozwojowe.

Głos w tej sprawie zabrała dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak, prof. SGH, prorektorka ds. nauki oraz dyrektorka Instytutu Statystyki i Demografii. Jej zdaniem kluczem do sukcesu jest całkowite przeformułowanie dotychczasowej perspektywy.

– Powinniśmy popatrzeć na osoby 60 plus jako na pewien zasób i wartość, która buduje Srebrne Miasto. Traktowanie seniorów jako potencjału, a nie balastu, decyduje o tym, czy miasto stanie się realnie przyjazne dla swoich obywateli – zaznaczyła prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak, dodając, że kluczowe staje się stworzenie przestrzeni dla zróżnicowanej aktywności starszych mieszkańców oraz wyjście z jasną strategią działania.

Inwentaryzacja i holistyczne zarządzanie zasobami

Przystosowanie samorządów do nowej rzeczywistości wymaga podjęcia konkretnych działań administracyjnych. Marzena Rudnicka, założycielka Krajowego Instytutu Gospodarki Senioralnej postulowała odejście od tworzenia zamkniętych, dedykowanych wyłącznie jednej grupie wiekowej enklaw. Przyszłością, według niej, są miasta elastyczne, potrafiące maksymalnie wykorzystać istniejącą już infrastrukturę.

– Pozwolę sobie kontynuować wątek inwentaryzacji istniejących zasobów, które są w postaci miejsc lokalowych, transportu, usług, infrastruktury i odejścia od myślenia przekształcania ich na specjalne potrzeby osób starszych bądź dzielenia ich na poszczególne funkcje. To nie zbuduje miasta długowieczności – mówiła Marzena Rudnicka.

Przekonywała do wdrażania rozwiązań łączonych, takich jak integracja domów dziennego pobytu z przedszkolami czy wykorzystywanie budynków szkół podstawowych na inne cele po zakończeniu lekcji przez dzieci. Podkreślała, że przy ograniczonych budżetach samorządy dysponują olbrzymimi zasobami i wiedzą, a myślenie holistyczne pozwala zatrzymać uciekający potencjał i gwarantuje wysoką społeczno-ekonomiczną stopę zwrotu.

Aktywizacja, sport i profilaktyka od najmłodszych lat

Wyzwania ery srebrnych miast to także konieczność aktywizacji ruchowej i społecznej. Justyna Rysiak, prezes Fundacji Multisport (Benefit), zwróciła uwagę na alarmujące dane dotyczące bierności fizycznej Polaków, zwłaszcza w grupie 60 plus, gdzie brak jakiejkolwiek aktywności deklaruje aż 55 proc. badanych. Samorządy muszą aktywnie współpracować z sektorem organizacji pozarządowych, by skutecznie docierać do mieszkańców.

– Zmapowałabym to, co robimy na rzecz tego, jak będzie wyglądała przyszłość naszych miast, naszych gmin, współpraca między samorządami, a wszystkimi podmiotami, które mogą mieć wpływ na to, by lepiej przygotować się na erę srebrnych miast – proponowała Justyna Rysiak.

Prezes Fundacji Multisport wskazywała na barierę informacyjną oraz psychologiczną, z którą mierzą się starsze pokolenia. Zauważyła, że co piąty senior nie wie o organizowanych zajęciach sportowych. Według niej aktywność fizyczna to najtańsza forma profilaktyki, a samorządy powinny zachęcać do ruchu całe społeczeństwo od najmłodszych lat, aby w przyszłości obywatele jak najdłużej pozostawali samodzielni.

Sopot jako miejskie laboratorium

Z perspektywy praktyka i reprezentanta samorządu, który z problemami demograficznymi mierzy się od kilkunastu lat, wypowiedział się dr Maciej Kisała, dyrektor Wydziału Polityki Społecznej Urzędu Miasta Sopotu. Kurczenie się liczby mieszkańców zmusiło Sopot do przeprowadzenia rzetelnego audytu i wdrożenia pionierskich programów wsparcia.

– Sopot jest pewnego rodzaju laboratorium. Na pewno inwestycja w aktywność mieszkańców, to jest bonus dla wszystkich. My wydajemy, chociażby na współpracę z organizacjami pozarządowymi per capita, najwięcej w Polsce. A duża część z tego budżetu jest właśnie przeznaczona na różne aktywności senioralne. Tylko tu jest jedno zastrzeżenie. Otóż mówimy osoby starsze, seniorzy, ale to jest bardzo zróżnicowana grupa osób – tłumaczył dr Maciej Kisała.

Podkreślił, że obok grupy sprawnych i wykształconych seniorów dynamicznie rośnie liczba osób niesamodzielnych, sędziwych, wymagających kosztownej opieki długoterminowej, która stanowi najsłabszy punkt systemu w całym kraju. Przekazał, że w Sopocie seniorzy stanowią już 33 proc. populacji, a miasto stara się łatać luki systemowe m.in. przez deinstytucjonalizację usług, likwidację zjawiska „więźniów trzeciego piętra” oraz rozwój budownictwa komunalnego, mającego na celu zatrzymanie młodych rodzin.

Jak pokazała dyskusja, samorząd terytorialny przyszłości nie może dzielić mieszkańców na młodych i starych. Musi budować mosty pokoleniowe i dostosowywać przestrzeń w sposób ewolucyjny. Często nie chodzi o wielomilionowe inwestycje w infrastrukturę, ale o detale takie jak odpowiednia dostępność miejskiej zieleni, właściwe rozmieszczenie ławek pozwalających na odpoczynek podczas spaceru czy włączenie młodzieży w pomoc sąsiedzką przy codziennych zakupach.

PAO