Francja chciała ograniczyć dostęp Wielkiej Brytanii do unijnych pieniędzy na zbrojenia. Skutek uderzył w Paryż

Francuski rząd zabiegał o 16,2 mld euro preferencyjnego finansowania w ramach programu SAFE. Ostatecznie Komisja Europejska udostępniła Paryżowi 15,1 mld euro. Różnica wynosi 1,1 mld euro, a przynajmniej część tego ubytku ma wynikać z odrzucenia przedsięwzięć związanych z brytyjskimi partnerami.

Jak podał Defence24.pl, powołując się na ustalenia „Financial Times”, projekty nie spełniły rygorystycznych wymogów dotyczących pochodzenia komponentów i udziału podmiotów spoza Unii Europejskiej. Problem dla Francji polega na tym, że właśnie Paryż należał do najważniejszych zwolenników wprowadzenia takich ograniczeń.

Komisja Europejska 17 czerwca 2026 r. potwierdziła, że Francja może korzystać z 15,1 mld euro finansowania w ramach SAFE. Program nie jest systemem dotacji. To instrument preferencyjnych, długoterminowych pożyczek, które mają pozwolić państwom członkowskim szybciej zwiększać wydatki obronne i realizować wspólne zamówienia.

SAFE i zasada 65 proc. europejskich komponentów

SAFE dysponuje pulą do 150 mld euro. Instrument wszedł w życie 29 maja 2025 r. i został stworzony w celu przyspieszenia zakupów uzbrojenia, zwiększenia zdolności produkcyjnych europejskiego przemysłu oraz zmniejszenia zależności od dostawców spoza Europy.

Jedną z kluczowych zasad jest wymóg, aby co najmniej 65 proc. wartości komponentów produktu końcowego pochodziło z Unii Europejskiej, państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego należących do EFTA lub Ukrainy albo z państw objętych odpowiednimi umowami z Unią. Udział komponentów pochodzących z innych państw nie może przekraczać 35 proc.

To właśnie o silne preferencje dla europejskiego przemysłu zabiegała Francja. Paryż od lat przekonuje, że wzrost wydatków obronnych powinien prowadzić przede wszystkim do rozbudowy europejskich fabryk i linii produkcyjnych, a nie do zwiększania zakupów uzbrojenia poza kontynentem.

W praktyce system szybko ujawnił jednak zasadniczą trudność. Wielka Brytania opuściła Unię Europejską, ale jej przemysł obronny nadal pozostaje głęboko zintegrowany z francuskim, włoskim i innymi europejskimi sektorami zbrojeniowymi. Formalne wyłączenie brytyjskiego udziału może więc uderzać także w przedsiębiorstwa z państw członkowskich UE.

Pociski MBDA poza częścią francuskiego planu

Według ustaleń opisanych przez Defence24.pl wśród przedsięwzięć, które nie uzyskały oczekiwanego finansowania, znalazł się zakup pocisków produkowanych przez koncern MBDA. To jeden z najważniejszych europejskich producentów uzbrojenia rakietowego, którego właścicielami są Airbus, brytyjski BAE Systems oraz włoski Leonardo.

Struktura koncernu pokazuje, dlaczego próba prostego podziału przemysłu obronnego na unijny i pozaunijny jest trudna do zastosowania. MBDA działa ponad granicami państw i opiera produkcję na wspólnych programach, specjalistycznych zakładach oraz zintegrowanych łańcuchach dostaw.

Francuskie i brytyjskie części koncernu wspólnie odpowiadają za rozwój i produkcję pocisków manewrujących SCALP i Storm Shadow. Uzbrojenie to zostało przekazane Ukrainie i jest wykorzystywane do rażenia celów na dużych odległościach. Francja używa nazwy SCALP, natomiast Wielka Brytania – Storm Shadow.

Odrzucenie części projektów związanych z MBDA oznacza, że zasady stworzone w celu wzmacniania europejskiej autonomii przemysłowej mogą ograniczać finansowanie systemów, które są już produkowane w ramach europejskiej współpracy, lecz z udziałem brytyjskich przedsiębiorstw.

Wielka Brytania poza pełnym dostępem do SAFE

Wielka Brytania i Unia Europejska podpisały 19 maja 2025 r. partnerstwo w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony. Porozumienie miało stworzyć ramy bliższej współpracy po latach napięć związanych z brexitem. Nie oznaczało jednak automatycznego pełnego dostępu brytyjskich przedsiębiorstw do programu SAFE.

Państwo spoza Unii może uzyskać szerszy dostęp do zamówień finansowanych z programu, ale musi spełnić dodatkowe warunki. Konieczne jest odpowiednie partnerstwo z Unią Europejską oraz uzgodnienie zasad finansowych udziału w systemie.

W przypadku Wielkiej Brytanii rozmowy nie doprowadziły do porozumienia. Według informacji przywołanych przez Defence24.pl Francja naciskała, aby Komisja Europejska zażądała od Londynu opłaty przekraczającej 6 mld euro. Później kwotę obniżono do 2 mld euro, ale również na takich warunkach umowy nie zawarto.

Sytuacja Kanady jest inna. Ottawa zawarła wymagane porozumienie i spełniła warunki pozwalające na szersze uczestnictwo w systemie. Wielka Brytania, mimo znacznie ściślejszego powiązania przemysłowego z największymi europejskimi koncernami zbrojeniowymi, nadal pozostaje poza pełnym mechanizmem SAFE.

Europejski przemysł obronny powiązany z Londynem

Najpoważniejszym problemem nie jest sama wysokość francuskiej alokacji. Spór ujawnia konflikt między politycznym celem budowy autonomicznego przemysłu obronnego Unii Europejskiej a rzeczywistą strukturą sektora zbrojeniowego na kontynencie.

Wiele kluczowych programów powstawało przez dziesięciolecia w ramach współpracy francusko-brytyjskiej lub szerzej – wielonarodowej. Podział został utrwalony w technologii, własności przedsiębiorstw, systemach dostaw i specjalizacji poszczególnych zakładów. Brexit nie zlikwidował tych zależności.

Firmy takie jak MBDA i Thales zabiegały o rozwiązania umożliwiające szersze włączenie Wielkiej Brytanii do SAFE. Argumentowały, że europejskie koncerny nie funkcjonują jako zbiór całkowicie odrębnych przedsiębiorstw narodowych. Brytyjscy urzędnicy przekonywali natomiast, że podmioty działające w skali całego kontynentu powinny być traktowane jako część europejskiej bazy przemysłowej.

Francja pozostaje jednak przy swoim stanowisku. Cytowany przez „Financial Times” francuski urzędnik podkreślił, że Paryż nadal popiera kryteria, za których przyjęciem wcześniej się opowiadał. Z francuskiej perspektywy SAFE ma przede wszystkim rozwijać przemysł państw uczestniczących w europejskim systemie finansowania i realizować zasadę preferowania europejskich dostawców.

Francuski dylemat wokół programu SAFE

Polityka Paryża ma jasno określony cel: pieniądze pozyskiwane wspólnie na poziomie Unii Europejskiej powinny wzmacniać europejskie moce produkcyjne. Problem pojawia się tam, gdzie granice programu nie odpowiadają granicom rzeczywistych przedsiębiorstw i programów zbrojeniowych.

Francja, zabiegając o restrykcyjne kryteria, chciała zmniejszyć możliwość finansowania dostawców spoza europejskiego systemu. Jednocześnie sama pozostaje jednym z państw najmocniej powiązanych przemysłowo z Wielką Brytanią. W rezultacie reguły wymierzone w ograniczenie brytyjskiego udziału objęły także projekty, na których zależało Paryżowi.

Różnica między wnioskowanymi 16,2 mld euro a zatwierdzonymi 15,1 mld euro stała się więc konkretnym finansowym skutkiem szerszego sporu. SAFE miał wzmacniać współpracę europejską, ale pierwsze doświadczenia pokazują, że określenie, gdzie kończy się europejski przemysł obronny, nie jest już wyłącznie kwestią geografii ani członkostwa w Unii Europejskiej.

Źródła:

• Defence24.pl, „Wykluczyć Londyn, zaszkodzić Paryżowi. Francuski plan wobec SAFE przyniósł odwrotny skutek” – główne źródło materiału.
• Komisja Europejska, komunikat z 17 czerwca 2026 r. dotyczący udostępnienia Francji 15,1 mld euro w ramach SAFE.
• Rada Unii Europejskiej, informacje o programie SAFE i zasadzie minimum 65 proc. komponentów pochodzących z UE lub państw stowarzyszonych.
• Rząd Wielkiej Brytanii, dokumenty dotyczące partnerstwa w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony między Wielką Brytanią a Unią Europejską z 19 maja 2025 r.
• Dokumenty Rady Unii Europejskiej dotyczące warunków uczestnictwa państw trzecich w SAFE i limitu 35 proc. komponentów pochodzących spoza kwalifikowanych państw.