Puszki, butelki i pojemniki na żywność czeka duża zmiana. 20 lipca 2026 r. kończy się ważny okres przejściowy dotyczący BPA — związku od lat wykorzystywanego w opakowaniach. Co dokładnie zmieni się w sklepach i czy część produktów zniknie z półek?
Zmiana dotyczy materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Konsument zobaczy jej skutki stopniowo, wraz z nowymi opakowaniami trafiającymi do sprzedaży. Najwięcej pytań budzi teraz data 20 lipca. Co dokładnie stanie się tego dnia i czy produkty, które już leżą na półkach, będzie można nadal kupić?
Zakaz BPA od 20 lipca 2026 r. Co dokładnie się zmienia?
Unia Europejska zakazuje stosowania bisfenolu A, czyli BPA, w wielu materiałach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Przepisy weszły w życie wcześniej, ale producenci i rynek dostali czas na dostosowanie. Dla szerokiej grupy wyrobów podstawowy okres przejściowy kończy się 20 lipca 2026 r. Po tej dacie zmieniają się zasady pierwszego wprowadzania na unijny rynek wielu nowych opakowań i innych wyrobów wyprodukowanych z użyciem BPA.
Właśnie tu pojawia się najważniejszy szczegół. Nie będzie jednego dnia, w którym wszystkie opakowania związane z BPA nagle znikną ze sklepów. Przepisy przewidują okresy przejściowe, możliwość dalszego obrotu określonymi zapasami oraz dłuższe terminy dla wybranych kategorii. Dlatego klient, który 21 lipca zobaczy w sklepie puszkę lub butelkę wyprodukowaną według wcześniejszych zasad, nie powinien od razu zakładać, że sprzedawca łamie prawo.
Jakich opakowań dotyczy zakaz BPA? Lista jest długa
BPA przez lata wykorzystywano do produkcji tworzyw i żywic. W sektorze spożywczym trafiał m.in. do materiałów używanych przy produkcji opakowań oraz powłok chroniących ich powierzchnię. Zmiany mogą dotyczyć m.in.:
- powłok stosowanych w metalowych puszkach,
- plastikowych butelek wielokrotnego użytku,
- pojemników mających kontakt z żywnością,
- dystrybutorów wody,
- innych artykułów kuchennych i opakowań objętych unijnymi przepisami.
Nie oznacza to, że każda puszka czy plastikowa butelka dostępna obecnie w sklepie zawiera BPA. Konsument nie jest w stanie ustalić składu konkretnego opakowania wyłącznie na podstawie jego wyglądu. Największa zmiana zachodzi po stronie producentów. To firmy muszą dostosować materiały, procesy produkcji i dokumentację do nowych wymagań.
Dlaczego Unia Europejska zakazuje BPA? Padła liczba 20 tys.
Za zmianą stoją obawy dotyczące wpływu BPA na zdrowie. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, czyli EFSA, ponownie przeanalizował dostępne badania i w 2023 r. ustalił tolerowane dzienne pobranie BPA na poziomie 0,2 nanograma na kilogram masy ciała dziennie. Nowy poziom jest około 20 tys. razy niższy od tymczasowej wartości przyjętej w 2015 r.
Eksperci EFSA zwrócili szczególną uwagę na wpływ BPA na układ odpornościowy. Po zestawieniu nowego progu z szacowanym narażeniem z żywności uznali, że poziom narażenia konsumentów stanowi powód do obaw zdrowotnych. Problem dotyczy materiałów mających kontakt z jedzeniem i napojami, ponieważ BPA może przenikać z nich do żywności. Unijne ograniczenia mają stopniowo zmniejszać to źródło narażenia.
Czy 20 lipca puszki i butelki znikną ze sklepów?
Nie należy oczekiwać nagłego czyszczenia półek. Data 20 lipca zamyka podstawowy etap przejściowy, ale unijne przepisy zawierają szczegółowe zasady dotyczące dalszego obrotu oraz zapasów. Część wyrobów, które legalnie trafiły na rynek wcześniej, może nadal pozostawać w obrocie. Dla wybranych kategorii przewidziano także dodatkowy czas na dostosowanie.
Przykład
Klient robi zakupy pod koniec lipca i widzi napój w puszce. Samo metalowe opakowanie nie mówi mu, czy przy jego produkcji wykorzystano BPA, kiedy opakowanie zostało wprowadzone na rynek ani czy obejmuje je któryś z okresów przejściowych. 20 lipca jest więc ważną datą dla producentów i całego łańcucha dostaw, ale konsumenci będą obserwować zmianę stopniowo.
Nie wszyscy muszą zdążyć do 20 lipca. Część firm dostała więcej czasu
Unijne przepisy przewidują dłuższe okresy przejściowe tam, gdzie zmiana technologii jest bardziej skomplikowana. Do 20 stycznia 2028 r. dodatkowy czas otrzymały m.in. określone wyroby używane do konserwowania owoców, warzyw oraz produktów rybołówstwa. Szczegółowe wyjątki dotyczą również niektórych innych zastosowań wskazanych bezpośrednio w rozporządzeniu. Dłuższe terminy nie zmieniają jednak głównego kierunku reformy. Rynek ma odchodzić od BPA w materiałach mających kontakt z żywnością, a 20 lipca 2026 r. jest jednym z najważniejszych momentów tego procesu.
Co zmieni się dla klientów po 20 lipca 2026 r.?
Konsumenci będą stopniowo widzieć nowe opakowania i materiały stosowane przez producentów. Nie trzeba też 20 lipca wyrzucać z domu wszystkich starszych butelek czy pojemników. Nowe przepisy koncentrują się przede wszystkim na produkcji i wprowadzaniu wyrobów na rynek, a nie na jednorazowej akcji prowadzonej w domach konsumentów. Ciężar dostosowania spoczywa głównie na przedsiębiorcach. Producenci muszą sprawdzić skład materiałów, znaleźć odpowiednie zamienniki i spełnić nowe wymagania. Dla klienta najważniejszy skutek pojawi się z czasem: opakowania mające kontakt z żywnością będą coraz szerzej produkowane bez BPA.
Podstawa prawna i źródła
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/3190 z 19 grudnia 2024 r. w sprawie stosowania bisfenolu A i innych bisfenoli oraz pochodnych bisfenoli w niektórych materiałach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2026/250 z 2 lutego 2026 r. korygujące rozporządzenie (UE) 2024/3190.
- Komunikat Komisji Europejskiej z 19 grudnia 2024 r. dotyczący zakazu BPA w materiałach do kontaktu z żywnością.
- Ocena naukowa EFSA z 2023 r. dotycząca ryzyka dla zdrowia publicznego związanego z obecnością BPA w żywności.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu