Co daje seniorowi dokument z oceną świadczeniobiorcy wg skali Barthel?

Co daje seniorowi orzeczenie o niepełnosprawności?

W Polsce funkcjonuje orzecznictwo do celów rentowych oraz pozarentowych. W przypadku seniorów najczęściej chodzi o orzeczenia pozarentowe, które wydają powiatowe lub miejskie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności, czyli PZON albo MZON. Uzyskanie takiego dokumentu może dawać dostęp do różnych ulg, świadczeń i form wsparcia.

Co trzeba zrobić, aby senior uzyskał orzeczenie?

Jeśli senior nie ma wcześniejszego orzeczenia rentowego, może złożyć wniosek bezpośrednio do PZON lub MZON. Do wniosku trzeba dołączyć:

• zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia przygotowane na potrzeby zespołu orzekającego,
• aktualną dokumentację medyczną, np. historię choroby, w oryginale lub jako uwierzytelnioną kopię.

Zaświadczenie lekarskie jest ważne przez 30 dni od daty wystawienia, dlatego wniosek należy złożyć w tym czasie. Wniosek musi podpisać sam senior. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w jego imieniu działa prawny opiekun posiadający odpowiednie dokumenty.

Formularze wniosku i zaświadczenia lekarskiego można znaleźć na stronach internetowych właściwych zespołów orzekających albo poprosić o ich przesłanie. Każdy zespół ma własne wzory druków, choć zwykle akceptowane są także formularze pobrane z innych zespołów.

Dokument z oceną funkcjonowania seniora w skali Barthel

Zespoły często proszą również o dokument z oceną funkcjonowania seniora w skali Barthel, przygotowywany przez pielęgniarkę środowiskową. Taka ocena pokazuje m.in., czy dana osoba samodzielnie się porusza, ubiera, je, myje się albo wchodzi po schodach. Ocena sprawności fizycznej seniora powinna być jednym z pierwszych etapów pracy opiekuna lub lekarza geriatry. Pozwala ona lepiej rozpoznać potrzeby osoby starszej i odpowiednio dopasować zakres codziennego wsparcia. W tym artykule omówimy więc dwie najczęściej stosowane skale służące do oceny samodzielności seniorów: skala ADL oraz indeks Barthel.

Skala ADL – w jaki sposób ją stosować?

Skala ADL (Activities of Daily Living), nazywana również skalą Katza, należy do najczęściej wykorzystywanych narzędzi do oceny sprawności osób starszych. Jej dużą zaletą jest prostota – nie wymaga specjalistycznego przygotowania, dlatego może być używana zarówno przez opiekunów, jak i członków rodziny. Jej zadaniem jest ustalenie, czy senior radzi sobie samodzielnie z podstawowymi czynnościami dnia codziennego, czy też wymaga niewielkiego lub większego wsparcia. W skali ADL stosuje się system punktowy – w zależności od poziomu samodzielności przyznaje się 1 punkt, 0,5 punktu albo 0 punktów. Ocenie podlegają następujące obszary:

• kąpiel i mycie się,
• ubieranie się – czy senior potrafi sam przygotować ubrania, założyć je i zapiąć,
• korzystanie z toalety – w tym utrzymanie higieny i samodzielne korzystanie z toalety,
• kontrola zwieraczy,
• jedzenie – między innymi posługiwanie się sztućcami,
• poruszanie się – chodzenie, siadanie, wstawanie i kładzenie się.

W zależności od interpretacji wyników dana osoba może być sprawna, częściowo sprawna, niesprawna. Dzięki tej skali można ocenić, czy senior jest w stanie funkcjonować samodzielnie, czy też potrzebuje pomocy opiekuna w umiarkowanym lub dużym zakresie.

Czym jest skala Barthel?

Skala Barthel jest bardziej szczegółowa niż skala ADL i pozwala dokładniej ocenić sprawność ruchową oraz stopień samodzielności chorego. Najczęściej korzystają z niej geriatrzy, pielęgniarki środowiskowe oraz zawodowi opiekunowie. Początkowo służyła głównie do oceny osób po udarze, jednak obecnie wykorzystuje się ją także u pacjentów z innymi schorzeniami, na przykład neurologicznymi. Indeks Barthel obejmuje 10 czynności życia codziennego. Każda z nich oceniana jest punktowo – od 0 do 15 punktów, zależnie od rodzaju aktywności i poziomu samodzielności. Do ocenianych obszarów należą:

• Jedzenie, spożywanie posiłków (0 - chory nie je samodzielnie; 5 - potrzebuje pomocy przy niektórych czynnościach jak nalewanie napojów czy krojenie; 10 - jest samodzielny)
• Przemieszczanie się (0 - chory nie może samodzielnie się przemieszczać, nie utrzymuje równowagi; 5 - potrzebuje pomocy jednej lub dwóch osób; 10 - potrzebna jest pomoc, choć w mniejszym stopniu; 15 - jest samodzielny)
• Higiena osobista (0 - chory potrzebuje pomocy przy myciu się; 5 - jest samodzielny przy czesaniu się czy myciu zębów lub twarzy)
• Korzystanie z toalety (0 - chory potrzebuje pomocy; 5 - pomoc jest potrzebna tylko w niektórych przypadkach; 10 - jest samodzielny)
• Kąpiel całego ciała (0 - chory jest zależny od innej osoby; 5 - nie potrzebuje pomocy)
• Poruszanie się (0 - chory nie porusz sie; 5 - korzysta z wózka; 10 - spaceruje z pomocą opiekuna; 15 - nie potrzebuje pomocy osoby, choć może korzystać z laski)
• Korzystanie ze schodów (0 - chory nie jest w stanie wchodzić ani schodzić ze schodów; 5 - potrzebuje pomocy; 10 - jest samodzielny)
• Ubieranie i rozbieranie się (0 - chory nie jest w stanie robić tego samodzielnie; 5 - w niektórych elementach potrzebuje pomocy; 10 - jest niezależny)
• Kontrola zwieraczy (0 - chory nie panuje nad zwieraczami; 5 - sporadycznie zdarza mu się oddać stolec; 10 - kontroluje zwieracze)
• Kontrola moczu (0 - chory oddaje mocz bezwiednie; 5 - chory sporadycznie oddaje mocz bezwiednie; 10 - kontroluje oddawanie moczu)

WZÓR DOKUMENTU WG SKALI BARTHEL

WZÓR DOKUMENTU WG SKALI BARTHEL - DOSTĘPNY JEST TUTAJ.

Do czego służy ocena sprawności seniora?

U osób cierpiących na poważne choroby, zwłaszcza neurologiczne lub związane z układem kostno-stawowym, ocena sprawności fizycznej pomaga właściwie dobrać zakres opieki do rzeczywistych potrzeb. Pozwala wskazać te obszary codziennego funkcjonowania, które sprawiają seniorowi największą trudność i wymagają większego wsparcia.

Taka ocena może być również pomocna przy planowaniu ćwiczeń i rehabilitacji. Jeśli opiekun zauważy pogorszenie siły mięśni, objawiające się na przykład trudnością w utrzymaniu sztućców, może skoncentrować się właśnie na ćwiczeniach rozwijających tę umiejętność. W efekcie może to poprawić nie tylko sprawność i stan zdrowia seniora, lecz także jego samopoczucie.

Skala Barthel i wynik badania jest ważny, ale sam podeszły wiek nie oznacza automatycznie znacznego stopnia niepełnosprawności

Orzeczenie warto uzyskać, ponieważ umożliwia korzystanie z wielu programów i ulg. Część z nich zależy od decyzji lokalnych władz. Miasta i gminy mogą przyznawać osobom z orzeczeniem zniżki np. na komunikację miejską, basen, wydarzenia kulturalne czy bezpłatny transport. Trzeba jednak pamiętać, że komisja bierze pod uwagę nie tylko wiek, ale przede wszystkim ograniczenia wykraczające poza naturalny proces starzenia się. Sam podeszły wiek nie oznacza automatycznie znacznego stopnia niepełnosprawności.

Sposób orzekania jest taki sam niezależnie od tego, czy dana osoba jest emerytem, rencistą czy pobiera inne świadczenia. Zespoły wydają orzeczenia o lekkim, umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. W dokumencie znajdują się też symbole określające rodzaj schorzenia.

Co dla seniora z orzeczeniem 2026?

Dla seniora z orzeczeniem w 2026 r. jest wiele przywilejów, ulg, świadczeń, form pomocy, m.in.:

• Możliwość uzyskania dodatkowych świadczeń, np. zasiłek pielęgnacyjny
• Szybszy dostęp do leczenia i rehabilitacji (szczególne uprawnienia w dostępie do świadczeń zdrowotnych, usług farmaceutycznych i wyrobów medycznych)
• refundacja sprzętu i udział w ŚDS
• ulga rehabilitacyjna
• karta parkingowa
• zwolnienie z opłacania abonamentu radiowo-telewizyjnego (nie dla wszystkich)
• orzeczenie może być też pomocne przy ubieganiu się o usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze
• specjalny zasiłek opiekuńczy
• zasiłek dla opiekuna
• legitymacja osoby niepełnosprawnej
• i wiele innych form.

W razie wątpliwości związanych z orzeczeniem warto kontaktować się z PZON lub MZON, ośrodkiem pomocy społecznej albo powiatowym centrum pomocy rodzinie. Dobrze też sprawdzić, jakie ulgi i formy wsparcia oferuje lokalnie gmina lub miasto, np. bezpłatny transport, zniżki na przejazdy albo tańsze bilety wstępu.