Temida bliżej obywatela? Punkty sądowe w gminach mogą nie okazać się oczekiwaną wartością dodaną

Punkty sądowe nie pojawią się w każdym samorządzie, bo ich powołanie zależeć będzie od indywidualnej umowy zawartej pomiędzy włodarzem a prezesem właściwego sądu. Ministerstwo Sprawiedliwości spodziewa się jednak dużego zainteresowania, bo jego zdaniem samorządy chcą sądu na swoim terenie. Gminy i eksperci nie są już tak huraoptymistyczni. Wróżą z fusów, bo pomysłu nikt z nimi nie konsultował. JST nie widziały też projektu ustawy, który minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro przedstawił na konferencji 15 listopada br. Gminy - zwłaszcza te mniejsze - obawiają się kolejnych zadań bez zaplecza finansowego, inne racji bytu nowej instytucji wymiaru sprawiedliwości.

Diabeł tkwi w szczegółach

– mówi Antoni Kręźlewicz wójt Gminy Czosnów. - .

Takich szczegółów oczekuje Waldemar Bartochowski sekretarz Gminy Żychlin. – mówi sekretarz.

Samorządowiec obawia się, że utworzenie punktów sądowych zostanie wprowadzone pilotażowo na korzystnych dla gmin zasadach, ale z czasem zadanie to w całości zostanie przerzucone na JST. Kwestia płacenia przez państwo za zadania zlecone to mniej więcej pokrywanie około 60 proc. rzeczywistych kosztów ponoszonych przez samorządy.

– mówi Bartochowski. Eksperci zaś przypominają, że nowe zadanie dla samorządów oznacza kolejne pozycje w wydatkach bieżących, na które JST, po reformie struktury dochodów, po prostu nie stać.

Leszek Świętalski, sekretarz generalny Związku Gmin Wiejskich RP twierdzi, że gmina nie może zostać sama z finansowaniem punktów sądowych. – mówi Świętalski.

Ministerstwo Sprawiedliwości jednak zapewnia, że wszelkie wątpliwości rozwieje już konkretna umowa pomiędzy prezesem sądu okręgowego a jednostką samorządu terytorialnego. Określi ona prawa i obowiązki obu stron, czyli sądu i JST, w tym zwłaszcza kwestie dotyczące utrzymania i finansowania punktu. Zadania punktu określi w zarządzeniu prezes sądu.

- – twierdzi biuro prasowe MS. Według resortu, nie można narzucać jednego rozwiązania dla wszystkich, bo w każdej gminie jest inna sytuacja. W jednym miejscu wójt czy burmistrz będzie dysponował lokalem, a sąd pokryje koszty sprzętu, oprogramowania, pracowników. Gdzie indziej sąd zadba również o lokal, a samorząd wesprze powstanie punktu w inny sposób, np. wyposażeniem biurowym. Rozwiązanie może bardzo różnie wyglądać w konkretnych miejscowościach.

MS twierdzi, że zawsze jednak sąd zapewni profesjonalnego pracownika punktu i bezpieczne łącza internetowe.

Punkty sądowe, czemu to ma służyć

– mówi Piotr Bukowski, zastępca dyrektora wydziału organizacji i nadzoru Urzędu Miasta Krakowa.

Wojciech Kasprzak, dyrektor Wydziału Organizacyjnego Urzędu Miasta Poznań zauważa, że powstanie punktów sądowych w gminach byłoby rozwiązaniem całkiem nowym, nieznanym polskiemu systemowi wymiaru sprawiedliwości.

A może tak inaczej

Kasprzak stawia tezę, że obywateli prawdopodobnie bardziej zniechęca przewlekłość rozpatrywanych spraw niż dostęp do sądów.

Wtóruje mu Sekretarz Gminy Żychlin.

Leszek Świętalski zauważa, że w idei powołania i działania punktów sądowych oraz  jest pewna analogia.

Podobieństwa nie widzi jednak Ministerstwo Sprawiedliwości. Biuro prasowe przekonuje, że punkty sądowe trudno uznać za rozwiązanie analogiczne do punktów świadczących nieodpłatną pomoc prawną na podstawie ustawy z 5 sierpnia 2015 r. Zadania polegające na udzielaniu nieodpłatnej pomocy prawnej, świadczeniu nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej, są zadaniami zleconymi z zakresu administracji rządowej realizowanymi przez powiat w porozumieniu z gminami albo samodzielnie. Istnieje więc obowiązek ich wykonywania na zasadach określonych w ustawie.

Na pytanie gazetaprawna.pl o dalszy los punktów sądowych resort zapewnił, że projekt ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, zawierający przepisy o sądowych punktach gminnych, został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Projekt wkrótce zostanie poddany uzgodnieniom międzyresortowym oraz konsultacjom z zainteresowanymi podmiotami, także z jednostkami samorządu terytorialnego.

Przypomnijmy.

Cele szczegółowe reformy sprawiedliwości to:

• zmiana struktury organizacyjnej sądownictwa poprzez eliminację jednego szczebla sądów odwoławczych, tzw. „spłaszczenie” struktury,
• ograniczenie liczby okręgów sądowych przy pozostawieniu dotychczasowej liczby jednostek orzeczniczych, które stanowić będą oddziały sądów – dotychczasowe sądy rejonowe,
• zrównoważenie obciążenia sędziów,
• ograniczenie liczby stanowisk funkcyjnych,
• maksymalne wykorzystanie potencjału kadry orzeczniczej oraz asystentów sędziów i urzędników sądowych,
• modyfikacji nadzoru administracyjnego nad działalnością sądu,
• upowszechnienia informatyzacji i wykorzystania systemów informatycznych w sądach.

Zakres przedmiotowy przedstawionego projektu ustawy obejmuje:

• zasady ogólne ustroju sądów;
• zasady organizacji sądów i ich tworzenia;
• określenie organów sądów;
• samorząd sędziowski;
• wewnętrzny i zewnętrzny nadzór administracyjny nad działalnością administracyjną sądów;
• tryb rozpatrywania skarg i wniosków;
• ogólne przepisy o czynnościach sądów;
• mianowanie na stanowisko asesora sądowego i status asesora sądowego;
• powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim i status sędziego;
• odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów i asesorów sądowych;
• regulacje dotyczące referendarzy sądowych, kuratorów sądowych, urzędników i innych pracowników sądów, stałych mediatorów, ławników oraz organów pomocniczych sądów;
• zasady przetwarzania danych osobowych, telekomunikacyjnych, pocztowych i internetowych oraz informatyzacji sądów powszechnych;
• zasady finansowania działalności sądów powszechnych.