Podnoszenie kwalifikacji to dziś konieczność niemal w każdym zawodzie. Jak pogodzić to z pracą i czego można oczekiwać od pracodawcy?

Podnoszenie kwalifikacji to dziś konieczność

Choć nie w każdym zawodzie pracownik jest zobowiązany na podstawie obowiązujących przepisów do podnoszenia kwalifikacji i dokształcania się, to w praktyce, by nadążyć za rozwojem technologicznym niemal każdy musi na bieżąco dbać o poziom swoich kwalifikacji i ich dostosowanie do pojawiających się na rynku narzędzi pracy i nowych technologii. Wbrew temu, co mogłoby się wydawać, podnoszenie przez pracowników kwalifikacji zawodowych leży nie tylko w ich interesie. Powinien być nim zainteresowany również każdy pracodawca, który oczekuje od swoich pracowników dobrych i przystających do realiów współczesnego świata wyników pracy. Jednak podejmując decyzję o wsparciu pracownika w rozwoju zawodowym, powinien też mieć świadomość zakresu swoich obowiązków oraz umieć zabezpieczyć swoje prawa w tym zakresie.

Czego można oczekiwać od pracodawcy

Przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych ustawodawca rozumie zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika. Może ono się odbywać z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. Warto pamiętać, że obowiązek ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych to obowiązek pracodawcy wynikający z art. 17 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, choć ustawodawca mówi o obowiązku ułatwiania, należy rozumieć to raczej jako obowiązek nieutrudniania, czy też obowiązek nieodmawiania bez istotnej przyczyny (wyrok SN z 25 maja 2000 r., sygn. akt I PKN 657/9).
Zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności, o którym mowa w art. 103¹ Kodeksu pracy może obejmować zarówno teoretyczne zdobywanie wiedzy, jak i praktyczne zdobywanie umiejętności. Bez znaczenia pozostaje to, w jakiej formie będzie się to zdobywanie (uzupełnianie) wiedzy odbywało – czy będzie to nauka w szkole wyższej, czy na kursie zawodowym, czy może pracownik odbędzie w stosownym miejscu praktyki zawodowe. Regulacja ta dzięki takiemu sformułowaniu może znaleźć odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do pracowników wykonujących pracę każdego rodzaju.

POLECAMY: O płacach i rekrutacji pracodawcy nie mogą rozmawiać jak o wspólnych kosztach

Inicjatywa lub zgoda pracodawcy

Jak już wskazano, zdobywanie (uzupełnianie wiedzy) może odbywać się z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. Niestety w przepisach nie znajdziemy żadnych wskazówek co do tego, w jakiej formie pracodawca powinien wyrazić swoją wolę w tym zakresie. Przyjmuje się, że dla przyjęcia, że podnoszenie kwalifikacji odbywa się z inicjatywy pracodawcy niezbędny jest wyraźny przejaw jego woli w tym zakresie, np. w postaci pisemnego skierowanie pracownika na studia czy szkolenie, czy też zawarcie z nim umowy szkoleniowej. Z kolei za wyrażenie zgody może zostać uznane każde zachowanie pracodawcy dostatecznie ją ujawniające, np. udzielenie urlopu szkoleniowego, czy też pokrycie części kosztów szkolenia. Warto pamiętać, że nawet w przypadku jasnych i zdecydowanych działań pracodawcy zmierzających do podniesienia przez pracownika kwalifikacji zawodowych, np. poprzez pisemne skierowanie, nie można postrzegać takiego działania jako wydania polecenia służbowego, które pracownik jest zobowiązany wykonać. Również za strony pracownika podjęcie zobowiązania powinno być wyraźnie uzewnętrznione.

POLECAMY: Pracownik wspierany przez AI: kiedy używanie nowoczesnych narzędzi uzasadnia podwyżkę?

Uprawnienia pracownika podnoszącego kwalifikacje

Pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe z inicjatywy lub za zgodą pracodawcy przysługują:
1) urlop szkoleniowy;
2) zwolnienie z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania.|

Co istotne, za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Niezależnie od tych uprawnień pracodawca może przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie. Wskazane w tej regulacji kategorie świadczeń mają jedynie przykładowy charakter o czym świadczy użycie przez ustawodawcę zwrotu „w szczególności”. W zależności od okoliczności strony mogą więc umówić się także na mniej typowe świadczenia. W praktyce przyznanie pracownikowi dodatkowych świadczeń w związku z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych wiąże się najczęściej z zastrzeżeniem przez pracodawcę stosownych warunków. W takim przypadku strony najczęściej decydują się na zawarcie umowy szkoleniowej.