Najpierw polecenie poprawy umowy, a następnie decyzja administracyjna. Jak inspektor PIP może zmienić zasady zatrudnienia?

Zmiana zasad zatrudnienia przez inspektora PIP

Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie wprowadza nowych przepisów, które określają z jaką umową mamy do czynienia, nie zmienia zatem pojęcia i cech stosunku pracy, ale wyposaża jedynie inspektorów w narzędzie do skutecznej walki z obchodzeniem przepisów prawa pracy. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP mogą oni stwierdzić w drodze decyzji administracyjnej istnienie stosunku pracy w razie, gdy zawarto umowę cywilnoprawą, ale osoba fizyczna świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach spełniających przesłanki umowy o pracę.

Warto przy tym pamiętać, że inspektorzy nie dokonują zmiany umowy i tym samym nie kreują nowego stosunku pomiędzy jej stronami, ale jedynie stwierdzają istnienie określonej relacji. Co ważne, wydanie decyzji następuje po kilkuetapowym postępowaniu i nie jest automatyczne.

Zobacz także

Nowe uprawnienia PIP a umowy cywilnoprawne. Czy reforma ogranicza zasadę swobody zawierania umów?

Wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy krok po kroku

Istotą nowelizacji ustawy o PIP jest zmiana narzędzi egzekucji i przyspieszenie osiągnięcia pożądanego skutku. Stwierdzenie istnienia stosunku pracy i objęcie ochroną wynikającą ze stosunku pracy tych pracowników, którzy w rzeczywistości taką pracę świadczą, to procedura kilkuetapowa i kilkuosobowa.

Po pierwsze – kontrola

Punktem wyjścia jest wszczęcie kontroli z urzędu przez Państwową Inspekcję Pracy, które dzięki wymianie informacji pomiędzy PIP, ZUS i KAS i wykorzystaniu charakterystycznego algorytmu ma być znacznie bardziej efektywne. Kontrola może zostać także zainicjowana skargą pracownika. To właśnie takimi sprawami PIP ma się zająć w pierwszej kolejności.

W trakcie kontroli inspektor PIP sprawdza, czy osoby współpracujące z przedsiębiorcą wykonują zadania w warunkach spełniających zlecenie lub dzieło, czy też wykonują pracę w sposób odpowiadający stosunkowi pracy określone w art. 22 k.p.

Zajęcie stanowiska i polecenie usunięcia naruszenia

Zgodnie z art. 10 k.p.a. zanim inspektor PIP wyda decyzję i zakończy kontrolę, zobowiązany jest do umożliwienia stronom zajęcia stanowiska, czyli wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań. Ustawodawca nakłada także obowiązek pisemnego polecenia usunięcia naruszeń. Jego celem nie jest ukaranie, ale polubowne doprowadzenie do zgodności z prawem.

Zatem jeśli inspektor stwierdzi, że w danym stosunku łączącym strony dominują cechy charakterystyczne dla stosunku pracy, najpierw wzywa do zawarcia umowy o pracę w wyznaczonym terminie, a dopiero po jego bezskutecznym upływie podejmuje kolejne kroki.

Wydanie decyzji stwierdzającej stosunek pracy

Jeśli przedsiębiorca nie usunie naruszeń, inspektor może wystąpić do okręgowego inspektora pracy z wnioskiem o wydanie decyzji administracyjnej przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę cywilnoprawną w umowę o pracę. Podział ról jest tu niezwykle istotny – inspektor zbiera materiał dowodowy w trakcie kontroli, okręgowy inspektor wszczyna zaś postępowanie administracyjne i jako organ pierwszej instancji wydaje decyzję.

Okręgowy inspektor pracy nie działa jednak automatycznie, czyli dokonuje analizy i oceny materiału dowodowego zebranego podczas kontroli. Jeżeli uzna, że relacja pomiędzy przedsiębiorcą a podmiotem wykonującym pracę spełnia cechy stosunku pracy, wydaje decyzję stwierdzającą jego istnienie. Może on także skierować powództwo do sądu o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Taką decyzję podejmie w szczególności wtedy, gdy uzna, że stwierdzenie stosunku pracy powinno nastąpić ze skutkiem wstecznym, czyli za okres wcześniejszy niż ten, który może zostać objęty decyzją.

Wątpliwości w zakresie stosunku pracy na korzyść pracownika

Może okazać się, że ustalenia okręgowego inspektora pracy nie pozwolą w sposób jednoznaczny stwierdzić, na jaki okres powinna zostać zawarta umowa o pracę, w jakim wymiarze czasu pracy była ona wykonywana, czy też jakie wynagrodzenie za pracę powinno zostać określone w umowie. Aby rozwiązać problem powstały w związku z takimi niejasnościami, ustawodawca wprowadza w art. 34 ust. 2e ustawy o PIP domniemania prawne, które rozstrzygane są na korzyść osoby wykonującej pracę.

Zakładają one, że w razie wątpliwości co do:

• rodzaju umowy – przyjmuje się umowę o pracę na czas nieokreślony;

• miejsca wykonywania umowy – przyjmuje się siedzibę pracodawcy;

• wymiaru czasu pracy – przyjmuje się pełny wymiar czasu pracy;

• wysokości wynagrodzenia – przyjmuje się minimalne wynagrodzenie za pracę.

Jeżeli z materiału zebranego w toku postępowania administracyjnego uda się określić np. obowiązujący dotychczas wymiar czasu pracy lub wyjaśnić inne wątpliwości, wówczas okręgowy inspektor pracy opiera się na takich ustaleniach. Domniemania nie są bowiem niewzruszalne.