Czy stażowe prowadzi tak naprawdę do dyskryminacji? PIP mówi o tym wprost

Co daje długi staż pracy?

Długi staż pracy i dodatkowe lata wliczane do stażu pracy dają sporo uprawnień, będą wpływać m.in. na:

• wyższy wymiar urlopu wypoczynkowego;
• wyższy dodatek stażowy;
• nabycie prawa do nagrody jubileuszowej lub nabycie prawa do kolejnego, wyższego jej poziomu;
• dostęp do większej liczby ofert pracy tam, gdzie wymagany jest konkretny staż pracy;
• dłuższy okres wypowiedzenia umowy o pracę;
• wyższą odprawę w przypadku rozwiązania umowy o pracę.

Staż pracy a dyskryminacja

Jak powszechnie wiadomo, z godnie z art. Art. 11 zn. 3 Kodeksu Pracy obowiązuje zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu. Jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy - jest niedopuszczalna.

– Staż pracy jest dopuszczalnym i utrwalonym kryterium różnicowania uprawnień pracowniczych, nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Powinno być stosowane w sposób obiektywny, konsekwentny i proporcjonalny – mówi Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki.

Dyferencjacja przy stażu pracy - tak, ale zawsze musi to być usprawiedliwione, aby nie doszło do dyskryminacji

Długość zatrudnienia ma wpływ na wiele aspektów kariery zawodowej, takich jak wysokość wynagrodzenia, dodatki, nagrody jubileuszowe, możliwości awansu czy udział w szkoleniach. Choć przepisy prawa pracy gwarantują zakaz dyskryminacji i nakazują równe traktowanie osób znajdujących się w podobnej sytuacji, nie oznacza to konieczności identycznego traktowania wszystkich pracowników. Zróżnicowanie jest dopuszczalne, jeśli opiera się na racjonalnych, uzasadnionych i proporcjonalnych kryteriach. Staż pracy nie należy do kryteriów zakazanych, jednak jego zastosowanie wymaga każdorazowo oceny celu, przejrzystości oraz adekwatności.

Jak zaznacza szef Państwowej Inspekcji Pracy, pracodawca nie może stosować tego kryterium w sposób dowolny. Naruszenie zasady równego traktowania może wystąpić zwłaszcza wtedy, gdy staż pracy jest wykorzystywany automatycznie, bez związku z charakterem danego uprawnienia lub zastępuje ocenę rzeczywistych kwalifikacji, doświadczenia, jakości wykonywanej pracy, zakresu odpowiedzialności czy zaangażowania pracownika.

Staż pracy a doświadczenie zawodowe

Działania Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące równego traktowania realizowane są na trzech poziomach:

• Pierwszy obejmuje czynności kontrolne i nadzorcze, podczas których analizowana jest dokumentacja pracownicza, regulacje wewnętrzne, systemy wynagradzania, zakresy obowiązków oraz wyjaśnienia stron.
• Drugi to poradnictwo prawne, polegające na informowaniu o prawach pracowników i obowiązkach pracodawców.
• Trzecim obszarem są działania edukacyjne i prewencyjne mające zwiększać świadomość oraz ograniczać ryzyko naruszeń.

Marcin Stanecki, GIP, zwraca uwagę, że kompetencje Inspekcji mają swoje granice. Inspektorzy mogą badać fakty możliwe do zweryfikowania i stosować środki przewidziane przez ustawę, jednak nie są organem uprawnionym do ostatecznego rozstrzygania sporów dotyczących dyskryminacji. W przypadkach wymagających pełnego postępowania dowodowego właściwym miejscem rozstrzygnięcia pozostaje sąd.

Skargi dotyczące dyskryminacji stanowią niewielki odsetek wszystkich spraw kierowanych do PIP

Z danych Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że skargi dotyczące dyskryminacji stanowią niewielki odsetek wszystkich spraw kierowanych do urzędu. Nie oznacza to jednak, że problem nierównego traktowania ma marginalny charakter. Część pracowników nie składa formalnych skarg, nie wskazuje konkretnych przesłanek dyskryminacji lub opisuje sytuację jedynie jako przejaw niesprawiedliwego traktowania. W statystykach PIP staż pracy nie jest wyodrębniany jako osobne kryterium dyskryminacyjne. Z tego względu nie można określić, jak często pracodawcy powoływali się na ten czynnik ani w ilu przypadkach był on kwestionowany przez osoby składające skargi.

Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują nowe regulacje dotyczące wliczania określonych form aktywności zawodowej do okresu zatrudnienia

Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują nowe regulacje dotyczące wliczania określonych form aktywności zawodowej do okresu zatrudnienia. Zmiany mają charakter systemowy, ponieważ obejmują również aktywność wykonywaną poza klasycznym stosunkiem pracy. Wstępne dane Inspekcji obejmujące okres od 1 stycznia do 13 maja 2026 roku wskazują na 19 spraw skargowych związanych z art. 302¹ Kodeksu pracy. Dwie skargi uznano za zasadne, trzy za nieuzasadnione, natomiast pozostałe pozostają w toku lub nie udało się jednoznacznie ustalić ich zasadności. W ramach kontroli dotyczących tego przepisu skierowano do pracodawców 15 wniosków obejmujących 244 pracowników.

Według Marcina Staneckiego pierwsze miesiące obowiązywania nowych regulacji pokazują, że wywołują one liczne pytania interpretacyjne i problemy praktyczne

Kwestia stażu pracy pozostaje również związana z planowanymi rozwiązaniami dotyczącymi przejrzystości wynagrodzeń, wdrażanymi w związku z unijną dyrektywą 2023/970. Projektowane przepisy zakładają ocenę wartości pracy na podstawie obiektywnych i neutralnych kryteriów stosowanych w jednakowy sposób wobec wszystkich stanowisk lub rodzajów pracy. W takim systemie staż pracy może nadal wpływać na poziom wynagrodzenia, obok rozwoju kompetencji i indywidualnych osiągnięć, jednak nie powinien zastępować oceny rzeczywistej wartości wykonywanej pracy.

Projekt przewiduje także rozszerzenie roli Państwowej Inspekcji Pracy, m.in. w zakresie informacji o luce płacowej, wspólnych ocen wynagrodzeń, prowadzenia szkoleń oraz udziału inspektorów w postępowaniach dotyczących prawa do równej płacy za pracę o jednakowej wartości. Najważniejszą zasadą pozostaje jednak to, że wykorzystanie stażu pracy jako kryterium różnicowania uprawnień musi być przejrzyste, odpowiednio uzasadnione i proporcjonalne.

Źródło: Kodeks Pracy, PIP oraz wystąpienie „Staż pracy jako kryterium różnicowania uprawnień pracowniczych. Zgodność z zasadą równego traktowania w zatrudnieniu” Główny Inspektor Pracy