W kwietniu 2026 roku znowelizowane zostały przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, dzięki czemu m.in. doprecyzowano zasady korzystania ze zwolnień lekarskich. Trwają także prace nad kolejnymi zmianami, tym razem dotyczą one zasad wypłacania zasiłku chorobowego dla ciężarnych. Czy wpłyną one w istotny sposób na ich sytuację?
Kiedy ZUS wypłaca zasiłek chorobowy w ciąży?
Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami ZUS wypłaca zasiłek chorobowy kobiecie będącej w ciąży, która jest jednocześnie niezdolna do pracy z powodu choroby od 34. dnia zwolnienia. Co ważne, w przypadku ciąży świadczenie to przysługuje przez 270 dni, czyli przez cały jej okres. Ten specjalny, wydłużony okres zasiłkowy jest przejawem szczególnej ochrony kobiet przez państwo.
Za niezdolność do pracy, trwającą łącznie 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, pracownica otrzymuje z kolei tzw. wynagrodzenie chorobowe od swojego pracodawcy. Jak podkreślają przedsiębiorcy, jest to jeden z najczęstszych powodów niechęci do zatrudniania młodych kobiet. Ich zdaniem, potencjalne macierzyństwo rodzi podwójny wydatek – wynagrodzenie chorobowe i koszty zatrudnienia pracownika na zastępstwo.
To właśnie te dane stały się główną przyczyną nowelizacji przepisów kodeksu pracy i ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, które zakładają, że ZUS zobowiązany będzie do wypłaty zasiłku chorobowego od pierwszego dnia niezdolności do pracy lub niemożności jej wykonywania w okresie ciąży, czyli od pierwszego dnia L4.
9 czerwca projekt trafił do I. czytania na posiedzenie Sejmu i skierowany do prac komisji do zmian kodyfikacyjnych. Ustawa ma wejść w życie 30 dni od dnia jej ogłoszenia.
L4 w ciąży jako podstawa zasiłku chorobowego
Wypłata zasiłku chorobowego przez ZUS uzależniona jest od potwierdzenia niezdolności do pracy lub niemożności jej wykonywania, czyli od zwolnienia lekarskiego (tzw. L-4, e-ZLA). Zaświadczenie takie należy przedstawić pracodawcy w ciągu siedmiu dni od daty jego otrzymania.
Co ważne sama ciąża nie jest podstawą wystawienia zwolnienia lekarskiego. Musi być ono uzasadnione stanem zdrowia kobiety, który uniemożliwia jej wykonywanie pracy, przy czym nie musi być to wyłącznie stan związany z powikłaniami ciążowymi. Każde zwolnienie opatrzone jest stosownym kodem, który stanowi m.in. o przypisaniu do klasyfikacji ICD-10. Z punktu widzenia prawa do 100 proc. zasiłku chorobowego od ZUS istotne jest, aby L-4 zostało opatrzone kodem literowym „B”, to on jest bowiem informacją dla ZUS, że choroba pracownicy przypada w okresie ciąży.
Poza oznaczeniem kodem literowym na zwolnieniu znajdują się także kody cyfrowe „1” lub „2”. Co oznaczają? Są to kody, które precyzują sposób wykorzystywania okresu niezdolności do pracy, czyli nic innego jak wskazania lekarskie dotyczące tego, jak kobieta powinna spędzać czas. Kod „1” oznacza, że powinna leżeć. Nie może więc opuszczać domu, a wszelkie aktywności ograniczać do minimum. Kod „2” jest równoznaczny z brakiem zalecenia lekarskiego o leżeniu, a tym samym pozwala ciężarnej na większą aktywność. To właśnie kody cyfrowe mają szczególne znaczenie w razie kontroli wykorzystywania zwolnienia lekarskiego zgodnie z przeznaczeniem przez ZUS.
Czy ZUS może kontrolować L4 w ciąży?
Zgodnie z zasadą „sama ciąża to nie choroba” ZUS może przeprowadzać kontrole kobiet przebywających na zwolnieniu lekarskim w ciąży, weryfikując, czy jest ono wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem. Co więcej, w razie stwierdzenia podejmowania aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, zasiłek chorobowy może zostać odebrany także kobiecie w ciąży.
Warto jednak pamiętać, że obowiązujące od kwietnia znowelizowane przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa doprecyzowują obecnie co można, a czego nie należy robić podczas zwolnienia lekarskiego. Przez aktywność niezgodną z celem zwolnienia z pracy rozumie się wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia bądź rekonwalescencję. Zwolnienie nie oznacza jednak możliwości podejmowania zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia wymagają istotne okoliczności.
A zatem wyjście do sklepu spożywczego, do apteki, czy odprowadzenie starszego dziecka do przedszkola nie oznacza, że zwolnienie wykorzystywane jest przez kobietę w ciąży w niewłaściwy sposób. Tym samym nie będzie stanowiło podstawy do wstrzymania wypłaty zasiłku chorobowego.
Ile wynosi zasiłek chorobowy w ciąży?
Miesięczny zasiłek chorobowy wynosi co do zasady 80 proc. podstawy wymiaru składki. Jeśli jednak sytuacja dotyczy kobiety w ciąży, ZUS wypłaca 100 proc. podstawy wymiaru, czyli tyle, ile otrzymywałaby ona, wykonując swoją pracę.
Podobnie jest w wynagrodzeniem chorobowym, które zgodnie z przepisami ustalane jest na podstawie zasad określania zasiłku chorobowego. Czyli jak? Podstawę wymiaru wynagrodzenia chorobowego (analogicznie zasiłku chorobowego) stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Co ważne, zalicza się do niego premie, dodatki, nagrody. Tak ustalone wynagrodzenie pomniejsza się o składki na ubezpieczenie społeczne, czyli o 13,71 proc.
Podstawa prawna
Projekt ustawy o zmianie kodeksu pracy oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Druk 2416.
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, Dz. U. 1974 nr 24 poz. 141.
Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz. U. 1999 nr 60 poz. 636.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu