ADHD zwykle traktujemy jak jedno zaburzenie. Nowe badanie skanów mózgu dzieci pokazuje jednak coś innego: pod tą samą diagnozą mogą kryć się co najmniej dwa różne mechanizmy w mózgu. Różnice widać dopiero wtedy, gdy pacjentów podzieli się na dwie grupy.
Już na pierwszy rzut oka wyniki wydają się paradoksalne. Gdy naukowcy porównali wszystkie dzieci z ADHD z grupą kontrolną, nie znaleźli istotnych różnic w objętości istoty szarej mózgu. Dopiero dokładniejsza analiza ujawniła, co naprawdę się dzieje.
Dlaczego badania mózgu ADHD dawały sprzeczne wyniki
Zespół naukowców Pierwszego Uniwersytetu Medycznego w Shandong w Chinach przeanalizował dane obrazowe mózgu 135 dzieci i nastolatków z ADHD oraz 182 osób z grupy kontrolnej. Wykorzystano strukturalny rezonans magnetyczny (sMRI), który pozwala ocenić objętość istoty szarej – tkanki zawierającej większość neuronów.
Najpierw badacze zrobili to, co robiono w wielu wcześniejszych pracach: porównali wszystkie osoby z ADHD z osobami neurotypowymi. Efekt był zaskakujący – nie pojawiły się statystycznie istotne różnice w strukturze mózgu. Autorzy badania sugerują, że właśnie ten mechanizm może tłumaczyć, dlaczego w literaturze naukowej wyniki badań neuroobrazowych ADHD bywają niespójne. Problemem może być ogromna różnorodność tego zaburzenia.
Algorytm AI ujawnił dwa typy ADHD. Wcześniej były ukryte w danych
Aby poradzić sobie z tą heterogenicznością, naukowcy zastosowali algorytm uczenia maszynowego HYDRA. Metoda ta pozwala wykrywać ukryte podgrupy w zbiorach danych medycznych. Dopiero wtedy pojawił się wyraźny obraz: ADHD można było podzielić na dwa odrębne podtypy neuroanatomiczne. Co ciekawe, różniły się one w niemal przeciwstawny sposób.
Podtyp pierwszy ADHD:
- zwiększona objętość istoty szarej w wielu obszarach mózgu
- szczególnie w korze czołowej i regionach związanych z uwagą
- zmiany silniej powiązane z objawami nieuwagi
Podtyp drugi ADHD:
- zmniejszona objętość istoty szarej
- szczególnie w móżdżku i hipokampie
- silniejszy związek z ogólnym nasileniem objawów ADHD
Różnice te były widoczne w wielu obszarach mózgu jednocześnie.
Dwa różne mechanizmy ADHD w mózgu
Autorzy badania zauważyli jeszcze jedną istotną rzecz. W pierwszym podtypie zmiany w mózgu były najsilniej powiązane z problemami z koncentracją uwagi. W drugim – obejmowały znacznie więcej systemów neuronalnych i wiązały się z bardziej złożonym obrazem klinicznym, w którym pojawiają się zarówno zaburzenia uwagi, jak i impulsywność czy nadpobudliwość.
Ważne
Może to sugerować, że ADHD nie jest jedną chorobą o różnych objawach, lecz raczej zbiorem powiązanych zaburzeń o odmiennych mechanizmach biologicznych.
Co odkrycie dwóch typów ADHD może zmienić w leczeniu
Badacze podkreślają, że wyniki nie zmieniają jeszcze praktyki klinicznej. Diagnoza ADHD nadal opiera się na ocenie objawów, a nie na skanach mózgu. Jednak odkrycie dwóch wzorców zmian w mózgu może mieć znaczenie dla przyszłej terapii.
Autorzy sugerują, że:
- osoby z podtypem związanym głównie z zaburzeniami uwagi mogą lepiej reagować na treningi poznawcze i terapie skupione na koncentracji
- w przypadku drugiego podtypu konieczne mogą być bardziej złożone strategie leczenia, łączące farmakoterapię i terapię behawioralną
To podejście wpisuje się w szerszy trend w psychiatrii – poszukiwanie biologicznych podtypów zaburzeń psychicznych, które pozwolą lepiej dopasować terapię do pacjenta.
Autorzy zwracają uwagę, że analiza ma też swoje ograniczenia. Badanie opierało się na danych przekrojowych, czyli „zdjęciu” mózgu w jednym momencie życia. Nie pozwala to jednoznacznie określić, jak zmiany strukturalne rozwijają się w czasie. Dlatego potrzebne będą badania podłużne, które pokażą, jak te wzorce zmieniają się wraz z wiekiem.
Dlaczego odkrycie dwóch typów ADHD może zmienić sposób diagnozy
Choć ADHD diagnozuje się od dziesięcioleci, wciąż nie ma jednego biologicznego modelu wyjaśniającego to zaburzenie. Nowe badanie pokazuje coś ważnego: czasem różnice w mózgu stają się widoczne dopiero wtedy, gdy przestaniemy traktować wszystkich pacjentów jako jedną grupę. Jeśli kolejne prace potwierdzą te wyniki, ADHD może być w przyszłości diagnozowane i leczone w bardziej spersonalizowany sposób.
Źródło naukowe
Zhong T. i wsp., Brain morphological changes across behaviour spectrums in attention-deficit/hyperactivity disorder, General Psychiatry, 2025.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu