Ranking Perły Samorządu: „najlepszy” nie musi oznaczać „najbogatszy”

Rozmowa dotyczyła przede wszystkim idei rankingi Perły Samorządu, którego partnerem merytorycznym jest SGH. Jak podkreślał prof. Sierak, celem rankingu jest wskazanie tych gmin i miast, które najlepiej wykorzystują swój potencjał – niezależnie od tego, czy dysponują dużym budżetem i korzystnym położeniem, czy funkcjonują w znacznie trudniejszych warunkach.

Z czego się bierze moc samorządu

– Nie interesuje nas wyłącznie poziom zamożności czy liczba podmiotów gospodarczych. Chcemy znaleźć samorządy, które potrafią maksymalnie wykorzystać swoje możliwości i przełożyć je na korzyści dla mieszkańców – wyjaśniał ekspert.

Dlatego metodologia rankingu opiera się nie na prostych wskaźnikach finansowych, lecz na analizie efektywności i skuteczności działania. Ocenie podlegają m.in. finanse, gospodarka, usługi społeczne, usługi komunalne oraz sposób zarządzania. Poszczególne mierniki są następnie łączone w bardziej złożone wskaźniki syntetyczne. W procesie analizy wykorzystywane są również narzędzia sztucznej inteligencji wspierające weryfikację danych i wyników.

Prof. Sierak zwracał uwagę, że najlepszych samorządowców łączy kilka wspólnych cech. Kluczowe znaczenie mają kompetencje i wiedza, ale równie ważne pozostają umiejętność słuchania mieszkańców, skuteczna komunikacja oraz zdolność budowania sprawnego zespołu urzędników. Jak definiował samorządność jest przede wszystkim misją służby mieszkańcom. To właśnie zrozumienie potrzeb lokalnej społeczności powinno być punktem wyjścia dla wszystkich działań władz lokalnych.

Transformacja energetyczna, demografia i inne wyzwania

W dalszej części rozmowy prof. Sierak podkreślał, że rola samorządów wykracza daleko poza zarządzanie bieżącymi sprawami mieszkańców. To właśnie lokalne władze odpowiadają za tworzenie warunków do rozwoju gospodarczego, poprawę jakości życia oraz integrację społeczności. Jak zauważył, samorządy przez ostatnie trzy dekady przeszły ogromną drogę. W latach 90. podstawowym wyzwaniem była budowa wodociągów, kanalizacji czy lokalnej infrastruktury drogowej. Dziś wiele z tych potrzeb zostało zaspokojonych, ale w ich miejsce pojawiły się kolejne.

Wśród najważniejszych wyzwań profesor wymieniał transformację energetyczną, kwestie klimatyczne, rozwój infrastruktury odpowiadającej nowym potrzebom mieszkańców oraz zapewnienie samorządom odpowiednich źródeł finansowania. Szczególną uwagę zwracał na znaczenie samodzielności finansowej gmin i miast, która pozwala planować inwestycje w perspektywie wielu lat.

– Samorządem trzeba zarządzać strategicznie. Nie sztuką jest stworzyć budżet na jeden rok. Sztuką jest połączyć wieloletnie cele rozwojowe z realnymi możliwościami finansowymi – podkreślał.

Za jedno z największych wyzwań najbliższych lat prof. Sierak uznał jednak zmiany demograficzne. Starzenie się społeczeństwa oznacza dla samorządów jednocześnie spadek liczby osób w wieku produkcyjnym i wzrost wydatków związanych z usługami publicznymi kierowanymi do seniorów.

Krzysztof Ratnicyn