Zakaz łączenia pracy z świadczeniem pielęgnacyjnym niezgodny z Konstytucją

Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie skargi konstytucyjnej dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego. Złożył ją rodzic, który był radcą prawnym i zrezygnował z pracy na podstawie umowy o pracę, aby zajmować się niepełnosprawnym dzieckiem. Nie zaprzestał jednak całkowicie pracy, bo świadczył usługi prawne na mocy umowy zlecenia z domu. To spowodowało, że otrzymał decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bo zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2003 r. warunkiem korzystania z świadczenia pielęgnacyjnego była rezygnacja lub niepodejmowania zatrudnienia i innej pracy zarobkowej.

Fikcyjna wolność pracy

Zdaniem skarżącego taki przepis narusza art. 65 ust. 1 Konstytucji, który zapewnia wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Podkreślił, że w jego przypadku wolność pracy stała się wolnością fikcyjną, bo podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej pozbawiał go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W efekcie tacy jak skarżący opiekunowie osób niepełnosprawnych są na wiele lat, a nawet na całe życie zmuszani do rezygnacji z wolności pracy.

TK przyznał rację autorowi skargi konstytucyjnej i stwierdził, że art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. był niezgodny nie tylko z art. 65 ust. 1 Konstytucji, ale też z art. 30 mówiącym o niezbywalnej godności człowieka i art. 31 ust. 3, który stanowi o konieczności stosowania zasady proporcjonalności w ograniczaniu praw i wolności obywateli. Wojciech Sych, sędzia TK, który był sprawozdawcą w tej sprawie podkreślał w ustnym uzasadnieniu wyroku, że opiekunowie osób niepełnosprawnych to osoby często wysoko wykwalifikowane, które przy odpowiedniej organizacji mogłyby poprzez możliwość podjęcia pracy zapewnić lepsze warunki życia niepełnosprawnemu dziecku, a w obecnych realiach społecznych bezwzględny zakaz pracy nie ma żadnego uzasadnienia. Rozwój nowych technologii pozwala bowiem na podejmowania pracy zdalnej lub w oparciu o elastyczne formy zatrudnienia.

Zobacz także

Świadczenie wspierające a renta socjalna – jakie są powiązania i kwoty waloryzacji? Co dla osób z chorobą Alzheimera?

Niedozwolone ograniczenie wolności pracy

Wojciech Sych dodał, że przymusowa bierność zawodowa prowadzi do wykluczenia oraz degradacji zawodowej i społecznej opiekunów. Zwrócił też uwagę na psychologiczny aspekt pracy, która pełni rolę motywującą i wzmacniającą poczucie własnej wartości, co świadczy o ścisłym związku między wolnością pracy oraz godności człowieka.

- Bezwzględny zakaz pracy opiekunów osób niepełnosprawnych jako przesłanka warunkująca przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego przekracza niezbędny i dopuszczalny zakres ograniczenia wolności pracy – podsumował sędzia TK Wojciech Sych.

Na koniec wskazał, że ze względu na zmianę przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nastąpiła 1 stycznia 2024 r., skutkiem wyroku nie może być utrata mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, bo ten już nie obowiązuje (opiekunowie mogą teraz pracować i pobierać świadczenie pielęgnacyjne). Jego skutkiem jest natomiast możliwość wznowienia postępowania w tych sprawach, w których doszło do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o niekonstytucyjny przepis.