Na 2027 szykuje się reforma wyborcza: koniec z dietą, nowe okręgi, mniejsze obwody i sędziowie jako komisarze? Ustawa w Senacie

W lipcu 2026 roku Senat przeprowadził pierwsze czytanie projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz ustawy o referendum lokalnym (druk sejmowy nr 2670, dalej jako projekt). Zmiany mają nastąpić w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2025 r. poz. 365 i 1792 oraz z 2026 r. poz. 178).

Można więc powiedzieć, że projekt zakłada gruntowną przebudowę zasad organizacji głosowania, składu organów wyborczych oraz mechanizmów ustalania wyników. Głównym celem proponowanych zmian jest profesjonalizacja administracji wyborczej oraz odbudowa zaufania obywateli do państwa, które zostało nadwyrężone nieprawidłowościami podczas wyborów prezydenckich w 2025 roku. Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu:

Nieprawidłowości, które wystąpiły m.in. przy wydawaniu kart do głosowania oraz przeliczaniu głosów w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej w 2025 r., a także sposób postępowania z rozpatrywaniem wysokiej liczby protestów wyborczych, zachwiały poczuciem bezpieczeństwa u obywateli oraz obniżyły poziom zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Zgodnie z art. 2 Konstytucji „Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej”. Z zawartej w tym przepisie zasady demokratycznego państwa prawnego Trybunał Konstytucyjny wywiódł zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, nakładając tym samym na prawodawcę obowiązek takiego kształtowania prawa, a na administrację ‒wykonywania go w taki sposób, by obywatel czuł się szanowany, a przez to bezpieczny, a tym samym zbudował zaufanie do tego państwa. Powinno ono dbać o jak najlepsze ukształtowanie przepisów prawa wyborczego ‒ gałęzi prawa tak istotnej w kontekście realizacji podstawowych praw obywatelskich.

W celu pogłębienia profesjonalizacji aparatu wyborczego, a - w rezultacie - wzmocnienia zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zniwelowania niebezpiecznych społecznych skutków wydarzeń związanych z wyborami Prezydenta Rzeczypospolitej w 2025 r., przedkłada się projekt nowelizacji ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy, zawierający zmiany realizujące część postulatów zgłaszanych zarówno przez stronę społeczną, jak i sygnalizowanych uprzednio przez Państwową Komisję Wyborczą i Krajowe Biuro Wyborcze.

Na 2027 szykuje się reforma wyborcza: koniec z dietą, nowe okręgi, mniejsze obwody i sędziowie jako komisarze? Ustawa w Senacie

Jedną z najważniejszych innowacji jest zmiana sposobu powoływania komisarzy wyborczych. Zgodnie z projektem, funkcję tę będą pełnić wyłącznie sędziowie (czynni lub w stanie spoczynku, jeśli nie ukończyli 70 lat). Kandydatów będzie wskazywać prezes sądu apelacyjnego po opinii kolegium, a powoływać ich będzie Państwowa Komisja Wyborcza (PKW). Eliminuje to udział ministra właściwego do spraw wewnętrznych w procesie nominacji. Liczba komisarzy będzie elastyczna – od 2 do 6 na województwo. W myśl projektu obecni komisarze zakończą kadencję 4 kwietnia 2028 roku, a nowi rozpoczną pracę dzień później.

Zmiany dotyczą również składu okręgowych i rejonowych komisji wyborczych. Zamiast osób z wykształceniem prawniczym, członkami będą mogli zostać wyłącznie aktywni zawodowo adwokaci, radcowie prawni lub notariusze. Przewodniczącym komisji okręgowej będzie z urzędu komisarz wyborczy. W szczególnych przypadkach, np. w Warszawie obsługującej także głosowanie za granicą, skład komisji może zostać powiększony do 16 osób.

Zobacz także

Czy w 2027 wejdzie dłuższy urlop wypoczynkowy - stażowy? Po 20 latach pracy 40 dni urlopu, po 15 latach - 35 dni, po 10 latach - 30 dni

Mniejsze obwody i większe zespoły

Projekt przewiduje zmniejszenie maksymalnej liczebności stałych obwodów głosowania. Dotychczasowy limit 4000 mieszkańców ma zostać obniżony do 3000. W uzasadnionych warunkami lokalnymi przypadkach dopuszczalne są odstępstwa, jednak górna granica nigdy nie może przekroczyć 4000 osób. Aby usprawnić pracę przy większej liczbie wyborców, w obwodach liczących ponad 2500 mieszkańców będzie trzeba powoływać maksymalny, 13-osobowy skład obwodowej komisji wyborczej.

Ułatwienia dla Polonii i zmiany w ustalaniu mandatów

Istotne zmiany planowane są dla wyborców głosujących za granicą. Będą oni mogli legitymować się ważnym polskim dowodem osobistym, a nie tylko paszportem. Konsulowie uzyskają dostęp do Rejestru Dowodów Osobistych w celu weryfikacji danych. Ponadto maksymalny skład komisji za granicą wzrośnie z 12 do 16 osób, a czas na przekazanie protokołów wyników zostanie wydłużony z 24 do 48 godzin (w wyjątkowych sytuacjach do 72 godzin).

Na 2027 szykuje się reforma wyborcza: liczba mandatów

Projekt wprowadza także nowy mechanizm ustalania liczby posłów wybieranych w okręgach. Zamiast sztywnych zapisów w ustawie, PKW będzie corocznie, do 31 grudnia, ogłaszać w Dzienniku Ustaw liczbę mandatów na kolejny rok. W przypadku bierności PKW, decyzję podejmie Naczelny Sąd Administracyjny.

Projektowany art. 202 § 2 KodeksWyb przewiduje, że załącznik nr 1 do kodeksu będzie określał granice i numery okręgów wyborczych oraz siedziby okręgowych komisji wyborczych, ale nie liczbę wybieranych w nich posłów.

WYKAZ OKRĘGÓW WYBORCZYCH DO SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

OKRĘG WYBORCZY NR 1 – część województwa dolnośląskiego obejmująca obszary powiatów: bolesławiecki, głogowski, jaworski, kamiennogórski, karkonoski, legnicki, lubański, lubiński, lwówecki, polkowicki, zgorzelecki, złotoryjski oraz miast na prawach powiatu: Jelenia Góra, Legnica. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: LEGNICA.

OKRĘG WYBORCZY NR 2 – część województwa dolnośląskiego obejmująca obszary powiatów: dzierżoniowski, kłodzki, świdnicki, wałbrzyski, ząbkowicki oraz miasta na prawach powiatu: Wałbrzych. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: WAŁBRZYCH.

OKRĘG WYBORCZY NR 3 – część województwa dolnośląskiego obejmująca obszary powiatów: górowski, milicki, oleśnicki, oławski, strzeliński, średzki, trzebnicki, wołowski, wrocławski oraz miasta na prawach powiatu: Wrocław. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: WROCŁAW.

OKRĘG WYBORCZY NR 4 – część województwa kujawsko-pomorskiego obejmująca obszary powiatów: bydgoski, inowrocławski, mogileński, nakielski, sępoleński, świecki, tucholski, żniński oraz miasta na prawach powiatu: Bydgoszcz. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: BYDGOSZCZ.

OKRĘG WYBORCZY NR 5 – część województwa kujawsko-pomorskiego obejmująca obszary powiatów: aleksandrowski, brodnicki, chełmiński, golubsko-dobrzyński, grudziądzki, lipnowski, radziejowski, rypiński, toruński, wąbrzeski, włocławski oraz miast na prawach powiatu: Grudziądz, Toruń, Włocławek. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: TORUŃ.

OKRĘG WYBORCZY NR 6 – część województwa lubelskiego obejmująca obszary powiatów: janowski, kraśnicki, lubartowski, lubelski, łęczyński, łukowski, opolski, puławski, rycki, świdnicki oraz miasta na prawach powiatu: Lublin. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: LUBLIN.

OKRĘG WYBORCZY NR 7 – część województwa lubelskiego obejmująca obszary powiatów: bialski, biłgorajski, chełmski, hrubieszowski, krasnostawski, parczewski, radzyński, tomaszowski, włodawski, zamojski oraz miast na prawach powiatu: Biała Podlaska, Chełm, Zamość. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: CHEŁM.

OKRĘG WYBORCZY NR 8 – województwo lubuskie. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: ZIELONA GÓRA.

OKRĘG WYBORCZY NR 9 – część województwa łódzkiego obejmująca obszary powiatów: brzeziński, łódzki wschodni oraz miasta na prawach powiatu: Łódź. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: ŁÓDŹ.

OKRĘG WYBORCZY NR 10 – część województwa łódzkiego obejmująca obszary powiatów: bełchatowski, opoczyński, piotrkowski, radomszczański, rawski, skierniewicki, tomaszowski oraz miast na prawach powiatu: Piotrków Trybunalski, Skierniewice. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: PIOTRKÓW TRYBUNALSKI.

OKRĘG WYBORCZY NR 11 – część województwa łódzkiego obejmująca obszary powiatów: kutnowski, łaski, łęczycki, łowicki, pabianicki, pajęczański, poddębicki, sieradzki, wieluński, wieruszowski, zduńskowolski, zgierski.Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: SIERADZ.

OKRĘG WYBORCZY NR 12 – część województwa małopolskiego obejmująca obszary powiatów: chrzanowski, myślenicki, oświęcimski, suski, wadowicki. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KRAKÓW.

OKRĘG WYBORCZY NR 13 – część województwa małopolskiego obejmująca obszary powiatów: krakowski, miechowski, olkuski oraz miasta na prawach powiatu: Kraków. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KRAKÓW.

OKRĘG WYBORCZY NR 14 – część województwa małopolskiego obejmująca obszary powiatów: gorlicki, limanowski, nowosądecki, nowotarski, tatrzański oraz miasta na prawach powiatu: Nowy Sącz. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: NOWY SĄCZ.

OKRĘG WYBORCZY NR 15 – część województwa małopolskiego obejmująca obszary powiatów: bocheński, brzeski, dąbrowski, proszowicki, tarnowski, wielicki oraz miasta na prawach powiatu: Tarnów. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: TARNÓW.

OKRĘG WYBORCZY NR 16 – część województwa mazowieckiego obejmująca obszary powiatów: ciechanowski, gostyniński, mławski, płocki, płoński, przasnyski, sierpecki, sochaczewski, żuromiński, żyrardowski oraz miasta na prawach powiatu: Płock. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: PŁOCK.

OKRĘG WYBORCZY NR 17 – część województwa mazowieckiego obejmująca obszary powiatów: białobrzeski, grójecki, kozienicki, lipski, przysuski, radomski, szydłowiecki, zwoleński oraz miasta na prawach powiatu: Radom. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: RADOM.

OKRĘG WYBORCZY NR 18 – część województwa mazowieckiego obejmująca obszary powiatów: garwoliński, łosicki, makowski, miński, ostrołęcki, ostrowski, pułtuski, siedlecki, sokołowski, węgrowski, wyszkowski oraz miast na prawach powiatu: Ostrołęka, Siedlce. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: SIEDLCE.

OKRĘG WYBORCZY NR 19 – część województwa mazowieckiego obejmująca obszar miasta na prawach powiatu: Warszawa. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: WARSZAWA.

OKRĘG WYBORCZY NR 20 – część województwa mazowieckiego obejmująca obszary powiatów: grodziski, legionowski, nowodworski, otwocki, piaseczyński, pruszkowski, warszawski zachodni, wołomiński. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: WARSZAWA.

OKRĘG WYBORCZY NR 21 – województwo opolskie Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: OPOLE.

OKRĘG WYBORCZY NR 22 – część województwa podkarpackiego obejmująca obszary powiatów: bieszczadzki, brzozowski, jarosławski, jasielski, krośnieński, leski, lubaczowski, przemyski, przeworski, sanocki oraz miast na prawach powiatu: Krosno, Przemyśl. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KROSNO.

OKRĘG WYBORCZY NR 23 – część województwa podkarpackiego obejmująca obszary powiatów: dębicki, kolbuszowski, leżajski, łańcucki, mielecki, niżański, ropczycko-sędziszowski, rzeszowski, stalowowolski, strzyżowski, tarnobrzeski oraz miast na prawach powiatu: Rzeszów, Tarnobrzeg. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: RZESZÓW.

OKRĘG WYBORCZY NR 24 – województwo podlaskie. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: BIAŁYSTOK.

OKRĘG WYBORCZY NR 25 – część województwa pomorskiego obejmująca obszary powiatów: gdański, kwidzyński, malborski, nowodworski, starogardzki, sztumski, tczewski oraz miast na prawach powiatu: Gdańsk, Sopot. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: GDAŃSK.

OKRĘG WYBORCZY NR 26 – część województwa pomorskiego obejmująca obszary powiatów: bytowski, chojnicki, człuchowski, kartuski, kościerski, lęborski, pucki, słupski, wejherowski oraz miast na prawach powiatu: Gdynia, Słupsk. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: SŁUPSK.

OKRĘG WYBORCZY NR 27 – część województwa śląskiego obejmująca obszary powiatów: bielski, cieszyński, pszczyński, żywiecki oraz miasta na prawach powiatu: Bielsko-Biała. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: BIELSKO-BIAŁA.

OKRĘG WYBORCZY NR 28 – część województwa śląskiego obejmująca obszary powiatów: częstochowski, kłobucki, lubliniecki, myszkowski oraz miasta na prawach powiatu: Częstochowa. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: CZĘSTOCHOWA.

OKRĘG WYBORCZY NR 29 – część województwa śląskiego obejmująca obszary powiatów: gliwicki, tarnogórski oraz miast na prawach powiatu: Bytom, Gliwice, Zabrze. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KATOWICE.

OKRĘG WYBORCZY NR 30 – część województwa śląskiego obejmująca obszary powiatów: mikołowski, raciborski, rybnicki, wodzisławski oraz miast na prawach powiatu: Jastrzębie-Zdrój, Rybnik, Żory. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: BIELSKO-BIAŁA.

OKRĘG WYBORCZY NR 31 – część województwa śląskiego obejmująca obszar powiatu: bieruńsko-lędziński oraz miast na prawach powiatu: Chorzów, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Tychy. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KATOWICE.

OKRĘG WYBORCZY NR 32 – część województwa śląskiego obejmująca obszary powiatów: będziński, zawierciański oraz miast na prawach powiatu: Dąbrowa Górnicza, Jaworzno, Sosnowiec. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KATOWICE.

OKRĘG WYBORCZY NR 33 – województwo świętokrzyskie. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KIELCE.

OKRĘG WYBORCZY NR 34 – część województwa warmińsko-mazurskiego obejmująca obszary powiatów: bartoszycki, braniewski, działdowski, elbląski, iławski, lidzbarski, nowomiejski, ostródzki oraz miasta na prawach powiatu: Elbląg. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: ELBLĄG.

OKRĘG WYBORCZY NR 35 – część województwa warmińsko-mazurskiego obejmująca obszary powiatów: ełcki, giżycki, gołdapski, kętrzyński, mrągowski, nidzicki, olecki, olsztyński, piski, szczycieński, węgorzewski oraz miasta na prawach powiatu: Olsztyn. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: OLSZTYN.

OKRĘG WYBORCZY NR 36 – część województwa wielkopolskiego obejmująca obszary powiatów: gostyński, jarociński, kaliski, kępiński, kościański, krotoszyński, leszczyński, ostrowski, ostrzeszowski, pleszewski, rawicki oraz miast na prawach powiatu: Kalisz, Leszno. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KALISZ.

OKRĘG WYBORCZY NR 37 – część województwa wielkopolskiego obejmująca obszary powiatów: gnieźnieński, kolski, koniński, słupecki, średzki, śremski, turecki, wrzesiński oraz miasta na prawach powiatu: Konin. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KONIN.

OKRĘG WYBORCZY NR 38 – część województwa wielkopolskiego obejmująca obszary powiatów: chodzieski, czarnkowsko-trzcianecki, grodziski, międzychodzki, nowotomyski, obornicki, pilski, szamotulski, wągrowiecki, wolsztyński, złotowski. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: PIŁA.

OKRĘG WYBORCZY NR 39 – część województwa wielkopolskiego obejmująca obszar powiatu: poznański oraz miasta na prawach powiatu: Poznań. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: POZNAŃ.

OKRĘG WYBORCZY NR 40 – część województwa zachodniopomorskiego obejmująca obszary powiatów: białogardzki, choszczeński, drawski, kołobrzeski, koszaliński, sławieński, szczecinecki, świdwiński, wałecki oraz miasta na prawach powiatu: Koszalin. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: KOSZALIN.

OKRĘG WYBORCZY NR 41 – część województwa zachodniopomorskiego obejmująca obszary powiatów: goleniowski, gryficki, gryfiński, kamieński, łobeski, myśliborski, policki, pyrzycki, stargardzki oraz miast na prawach powiatu: Szczecin, Świnoujście. Siedziba Okręgowej Komisji Wyborczej: SZCZECIN.”

Zniesienie diet i zabezpieczenie przed nadużyciami

Aby przywrócić społeczny charakter funkcji mężów zaufania i odciążyć przewodniczących komisji od biurokracji, projekt zakłada zniesienie prawa do pobierania diety. Zmiany mają też zapobiec sytuacjom z 2025 roku, gdy komitety niezgłaszające kandydatów mogły wpływać na skład komisji. Pełnomocnicy będą mogli zgłaszać członków komisji tylko na obszarach, gdzie ich komitet zarejestrował listy lub kandydatów. W uzasadnieniu czytamy:

Państwowa Komisja Wyborcza kilkukrotnie zwracała się z prośbą o rozważenie możliwości rezygnacji z uprawnień dotyczących diety, o której mowa w art. 103aa Kodeksu wyborczego. W ocenie Komisji uprawnienia te „(…) nie wpłynęły pozytywnie na przebieg procesu wyborczego” ). Obsługa związana z koniecznością dokumentowania obecności mężów zaufania w celu umożliwienia wypłacenia należnej im diety powoduje problemy organizacyjno-techniczne i nadmierne obłożenie przewodniczących obwodowych komisji wyborczych obowiązkami. Komisja uczulała także na coraz częstsze zjawisko polegające na zgłaszaniu się osób do pełnienia funkcji męża zaufania „jedynie w celu osiągnięcia korzyści wynikającej z przysługującej diety”, a nie z chęci „obserwacji procesu wyborczego w celu weryfikacji jego prawidłowości” ). W związku z powyższym, w celu przywrócenia społecznego charakteru funkcji męża zaufania, projektodawcy proponują zniesienie uprawnienia mężów zaufania do pobierania diety.

Wejście w życie

Ustawa ma wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia, jednak nowe przepisy będą stosowane dopiero do wyborów zarządzonych po upływie 6 miesięcy od tego momentu. Ustawa musi jednak jeszcze uzyskać podpis Prezydenta - co z pewnością nie jest oczywiste.