Dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych dla osób z niepełnosprawnościami – RPO wskazuje bariery prawne i apeluje o zmianę

Każdego roku setki osób z niepełnosprawnościami składają wnioski o dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Choć przepisy wydają się jasne, w praktyce napotykają one nieoczekiwane bariery – od niejednoznacznych decyzji po samorządowe „dodatkowe warunki”, które wykluczają całe grupy. Rzecznik Praw Obywatelskich ujawnia, jak nierozsądny podział środków prowadzi do dyskryminacji i apeluje do MRPiPS o interwencję. Nie można bowiem różnicować arbitralnie osób z niepełnosprawnościami, kiedy przepisy wyższego rzędu tego nie robią.

Czym jest turnus rehabilitacyjny?

Turnusy rehabilitacyjne odbywają się w grupach zorganizowanych liczących nie mniej niż 20 uczestników o podobnych potrzebach w zakresie rehabilitacji ze względu na rodzaj niepełnosprawności. Trwają co najmniej 14 dni. Każda grupa turnusowa ma opracowany program rehabilitacji odpowiedni do schorzeń uczestników, realizowany przy udziale kadry specjalistów. Turnus może być zorganizowany w formie stacjonarnej lub niestacjonarnej.

Turnusy rehabilitacyjne mobilizują do kontaktów z otoczeniem i do samodzielnego funkcjonowania, pobudzają rozwój osobisty. W odróżnieniu od pobytów sanatoryjnych NFZ, które koncentrują się na rehabilitacji leczniczej osób indywidualnych, na turnusach znaczącą wagę przykłada się do aktywności społecznej i zorganizowanych działań grupowych obok poprawy stanu zdrowia w ramach rehabilitacji leczniczej.

Nie dla wszystkich. Jak samorządy blokują dostęp do turnusów rehabilitacyjnych i co z tym zrobi RPO i RESORT PRACY? Kluczowy problem formalny

Zgodnie z prawem, powiatowe centrum pomocy rodzinie ma 7 dni na powiadomienie wnioskodawcy o rozpatrzeniu wniosku. Jednak wątpliwości budzi forma tej informacji. Rzecznik Praw Obywatelskich stanowczo wskazuje: powiadomienie o przyznaniu lub odmowie dofinansowania ma charakter decyzji administracyjnej. Problem? Organy często nie traktują jej jako takiej, co uniemożliwia skuteczne zaskarżenie. RPO domaga się zmiany praktyki – rozpatrzenie wniosku musi kończyć się wydaniem decyzji, a nie niejasnym pismem dla strony, która nie wie: kiedy, czy i jak ma się odwołać od pisma.

Samorządy tworzą własne reguły – jak to narusza prawo?

Największy problem tkwi w tym, że samorządy wprowadzają dodatkowe warunki przyznawania dofinansowania dla osób z niepełnosprawnościami, wykraczające poza to, co przewiduje rozporządzenie o turnusach rehabilitacyjnych.

Kto ma pierwszeństwo? Jak samorząd wykluczył całe grupy

W jednej z spraw powiatowe centrum pomocy rodzinie ustaliło, że dofinansowanie otrzymają tylko dzieci do 16 roku życia oraz młodzież do 24 lat (ucząca się i niepracująca), wykluczając przy tym osoby z orzeczeniami o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem prawo bezwzględnie obowiązujące – w czterech kategoriach priorytetowych – nie wyróżnia żadnej z tych grup jako wyłącznej. Takie działanie samorządu uniemożliwia osobom z wyższym stopniem niepełnosprawności dostęp do środków nawet przez 5 kolejnych lat. Samorządy powinny więc stosować postanowienia: rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych (Dz.U. 2007 nr 230 poz. 1694).

Dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych dla osób z niepełnosprawnościami – RPO wskazuje bariery prawne i apeluje o zmianę. Apel RPO: więcej środków i gwarancje prawne

Rzecznik Marcin Wiącek zdaje sobie sprawę, że środki w PFROP są ograniczone. Jednak podkreśla: ich rozdział musi być sprawiedliwy, przejrzysty i zgodny z prawem. Wystąpił do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (Agnieszka Dziemianowicz-Bąk) z apelem o:

• Stanowisko w sprawie nieprawidłowych praktyk samorządowych.
• Informację o planowanych działaniach, które zapewnią realny dostęp do dofinansowania dla wszystkich uprawnionych.
• Wprowadzenie gwarancji prawno-organizacyjnych, które uniemożliwią dyskryminację i wymuszą traktowanie decyzji jako aktów administracyjnych.

Podsumowując, Rzecznik Praw Obywatelskich ujawnia systemowy problem: zamiast obiektywnego rozdziału środków, samorządy stosują własne, wykluczające kryteria, a organy unikają wydawania właściwych decyzji administracyjnych. Sądy potwierdzają, że odmowa tylko z powodu „braku środków” jest niezgodna z prawem. RPO domaga się od minister nie tylko większego budżetu, ale przede wszystkim przywrócenia równego traktowania wszystkich osób z niepełnosprawnościami – niezależnie od wieku, formy nauki czy stopnia orzeczenia. Bez tego dofinansowanie turnusów pozostanie pustą obietnicą dla wielu.