Czy pasierb ma prawo odziedziczyć spadek po ojczymie albo macosze? Wiele osób zakłada, że długotrwałe wspólne życie rodzinne daje takie uprawnienie, ale polskie prawo przewiduje tu konkretne zasady. Co przede wszystkim decyduje o tym, czy pasierb odziedziczy majątek? Omówiliśmy tę kwestię w rozmowie z radczynią prawną Justyną Gruszką-Jeleń z kancelarii Jaroch-Konwent Pakos.
Sprawy spadkowe w rodzinach patchworkowych często budzą wątpliwości, zwłaszcza gdy relacje były bliskie, ale nie doszło do formalnego przysposobienia dziecka. W przypadku pasierba kluczowe znaczenie ma podstawa dziedziczenia. Najprostsza sytuacja występuje wtedy, gdy ojczym albo macocha pozostawili ważny testament i wskazali w nim pasierba jako spadkobiercę.
Jeżeli jednak testamentu nie ma, zastosowanie mają przepisy o dziedziczeniu ustawowym, a te tylko w wyjątkowych sytuacjach pozwalają pasierbowi odziedziczyć majątek. Co do zasady pierwszeństwo mają małżonek i krewni spadkodawcy. Pasierb może wejść do kręgu spadkobierców ustawowych dopiero wtedy, gdy nie ma bliższych osób uprawnionych do dziedziczenia i spełnione są dodatkowe warunki określone w Kodeksie cywilnym. Jak koligacje rodzinne wpływają na prawo do dziedziczenia pasierba po macosze lub ojczymie? To zagadnienie szczegółowo tłumaczy radczyni prawna i mediatorka Justyna Gruszka-Jeleń w rozmowie z Gazetą Prawną.
Czy pasierb ma prawo do odziedziczenia majątku po ojczymie i macosze?
To zależy od podstawy dziedziczenia. Jeśli chodzi o dziedziczenie ustawowe to w pierwszej kolejności krąg osób dziedziczących jest następujący: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa, dziadkowie lub ich zstępni. Pasierb może dziedziczyć na podstawie testamentu (art. 926 Kodeksu cywilnego).
Co mówią przepisy prawa polskiego na temat dziedziczenia pasierba po ojczymie i macosze?
Pasierb może dziedziczyć z ustawy po ojczymie lub macosze tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- spadkodawca nie pozostawił małżonka,
- nie ma żadnych krewnych powołanych do dziedziczenia ustawowego,
- żadne z rodziców pasierba nie dożyło chwili otwarcia spadku (jest to wyjątek od zasady ogólnej – art. 934¹ Kodeksu cywilnego).
Jakie warunki musi spełnić pasierb, by odziedziczyć majątek po macosze lub ojczymie?
Najprostszą drogą jest powołanie pasierba do spadku w bezbłędnie sporządzonym testamencie (art. 926 § 1 i 2 oraz art. 941 Kodeksu cywilnego). W takim przypadku pasierb dziedziczy zgodnie z wolą spadkodawcy. Jeżeli testamentu nie ma, pasierb może dziedziczyć z ustawy tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: spadkodawca nie pozostawił małżonka, nie ma żadnych krewnych powołanych do dziedziczenia ustawowego (np. dzieci, wnuków, rodziców, rodzeństwa, dziadków lub ich zstępnych), żadne z rodziców pasierba nie dożyło chwili otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy).
Co w przypadku, gdy ojciec rozwiedzie się z macochą? Czy wówczas pasierb ma prawo do dziedziczenia?
W tej sytuacji pasierb dziedziczy jedynie po swoim rodzicu, chyba że doszło do przysposobienia pasierba. Jeżeli ojczym lub macocha dokonali przysposobienia (adopcji) pasierba, wówczas dziedziczenie odbywa się według zasad dotyczących dzieci przysposobionych. Podstawę stanowią: art. 936 Kodeksu cywilnego – przysposobienie pełne, art. 937 Kodeksu cywilnego – przysposobienie niepełne.
Czy pasierb może odziedziczyć majątek, jeśli jego drugi rodzic biologiczny żyje?
Pasierb co do zasady nie dziedziczy ustawowo po ojczymie ani macosze. Może odziedziczyć majątek na podstawie testamentu albo na podstawie art. 934¹ Kodeksu cywilnego, jeżeli spełnione są wszystkie ustawowe warunki, albo jako dziecko przysposobione, jeśli doszło do adopcji (art. 936–937 k.c.).
Jaką rolę w procesie dziedziczenia odgrywa przysposobienie dziecka?
Jeżeli ojczym lub macocha dokonali przysposobienia (adopcji) pasierba, wówczas dziedziczenie odbywa się według zasad dotyczących dzieci przysposobionych. Podstawę stanowią: art. 936 Kodeksu cywilnego – przysposobienie pełne, art. 937 Kodeksu cywilnego – przysposobienie niepełne.
Podstawa prawna
Art. 926 Kodeksu cywilnego
§ 1. Powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu.
§ 2. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.
§ 3. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, dziedziczenie ustawowe co do części spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą.
Art. 934¹ Kodeksu cywilnego
W braku małżonka spadkodawcy i krewnych, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada w częściach równych tym dzieciom małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku.
Art. 936 Kodeksu cywilnego
§ 1. Przysposobiony dziedziczy po przysposabiającym i jego krewnych tak, jak by był dzieckiem przysposabiającego, a przysposabiający i jego krewni dziedziczą po przysposobionym tak, jak by przysposabiający był rodzicem przysposobionego.
§ 2. Przysposobiony nie dziedziczy po swoich wstępnych naturalnych i ich krewnych, a osoby te nie dziedziczą po nim.
§ 3. Rodzice przysposobionego nie dziedziczą po nim, a zamiast nich dziedziczy przysposabiający.
§ 4. Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się odpowiednio do zstępnych przysposobionego.
§ 5. Przepisy paragrafów poprzedzających nie naruszają uprawnień spadkowych wynikających z pokrewieństwa w linii prostej, jeżeli skutki wynikające z pokrewieństwa zostały w orzeczeniu o przysposobieniu utrzymane.
Art. 937 Kodeksu cywilnego
Jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym, stosuje się przepisy poniższe:
1) przysposobiony dziedziczy po przysposabiającym na równi z jego dziećmi, a jego zstępni dziedziczą po przysposabiającym na równi ze zstępnymi dzieci przysposabiającego;
2) przysposabiający dziedziczy po przysposobionym na równi z jego rodzicami naturalnymi;
3) przysposobiony i jego zstępni nie dziedziczą po krewnych przysposabiającego, a krewni przysposabiającego nie dziedziczą po przysposobionym i jego zstępnych;
4) rodzice naturalni przysposobionego i ich krewni dziedziczą po przysposobionym na zasadach ogólnych, a przysposobiony dziedziczy po nich i ich krewnych na zasadach ogólnych.
Art. 941 Kodeksu cywilnego
Rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu