Duże zmiany dla konsumentów. Chodzi o sprzęt używany w każdym domu

Termin transpozycji unijnej dyrektywy w sprawie prawa do naprawy upłynął 31 lipca 2026 r. W Polsce za przygotowanie odpowiednich zmian odpowiada Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Projekt UC154 zakłada nowelizację ustawy o prawach konsumenta oraz kilku innych ustaw. Według aktualnego rządowego wykazu prac planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów przypada na III kwartał 2026 r.

Oznacza to, że dla polskich konsumentów kluczowe rozwiązania nie zaczynają automatycznie działać tylko dlatego, że minął unijny termin wdrożenia. Do ich pełnego zastosowania w relacjach między klientami a przedsiębiorcami potrzebne są krajowe przepisy.

Prawo do naprawy zamiast szybkiej wymiany

Jedną z najważniejszych zmian ma być wzmocnienie pozycji konsumenta, który w ramach odpowiedzialności sprzedawcy za niezgodność towaru z umową wybierze naprawę zamiast wymiany urządzenia. W takim przypadku okres odpowiedzialności sprzedawcy zostanie jednorazowo wydłużony o 12 miesięcy.

W praktyce ma to zmniejszyć ryzyko, że klient zrezygnuje z naprawy tylko dlatego, że wymiana wydaje mu się rozwiązaniem bezpieczniejszym z punktu widzenia dalszej ochrony prawnej. Unijne przepisy zostały skonstruowane tak, aby naprawa była dla konsumenta bardziej atrakcyjna ekonomicznie i organizacyjnie niż dotychczas.

Dyrektywa przewiduje również możliwość udostępnienia konsumentowi na czas naprawy urządzenia zastępczego. Nie jest to jednak bezwzględny obowiązek w każdej sytuacji. Państwa członkowskie mają tworzyć takie warunki, aby korzystanie z napraw było możliwie najmniej uciążliwe.

Obowiązkowa naprawa także po upływie ochrony sprzedawcy

Prawo do naprawy nie ogranicza się do reklamacji składanej w okresie odpowiedzialności sprzedawcy. Jednym z podstawowych elementów nowych regulacji jest obowiązek zapewnienia naprawy określonych kategorii produktów również wtedy, gdy konsument nie może już korzystać z uprawnień związanych z niezgodnością towaru z umową.

Obowiązek ten nie obejmie jednak automatycznie wszystkich rzeczy dostępnych w sklepach. Dyrektywa wskazuje grupy produktów objętych unijnymi wymaganiami dotyczącymi możliwości naprawy. Są wśród nich m.in. pralki i pralko-suszarki, suszarki bębnowe, zmywarki, urządzenia chłodnicze, telewizory, telefony komórkowe, telefony bezprzewodowe, tablety oraz odkurzacze. Zakres regulacji może być z czasem rozszerzany wraz z wprowadzaniem kolejnych wymogów ekoprojektu.

Producent objętego przepisami sprzętu nie będzie mógł dowolnie ustalać warunków, które w praktyce czyniłyby naprawę nieopłacalną. Jednym z założeń dyrektywy jest wykonywanie napraw za rozsądną cenę oraz bez tworzenia sztucznych barier organizacyjnych lub technicznych.

Części zamienne i dokumentacja bez sztucznych barier

Zmiany mają znaczenie również dla niezależnych serwisów. Prawo do naprawy ma ograniczyć praktyki, które powodują, że urządzenie technicznie nadające się do serwisowania staje się w praktyce nienaprawialne z powodu braku części, narzędzi albo danych technicznych.

Regulacje unijne mają przeciwdziałać ograniczeniom utrudniającym stosowanie części zamiennych i naprawę sprzętu. Dotyczy to również rozwiązań programowych, które mogłyby bez uzasadnienia blokować wymianę elementów albo korzystanie z usług niezależnego punktu serwisowego.

Nie oznacza to jednak pełnej swobody ingerowania w każde urządzenie. Producenci mogą nadal stosować rozwiązania konieczne ze względów bezpieczeństwa, ochrony prywatności czy praw własności intelektualnej. Nowe przepisy mają ograniczać przede wszystkim bariery, których rzeczywistym skutkiem jest wymuszanie zakupu nowego produktu albo korzystania wyłącznie z określonego serwisu.

Europejski formularz informacji o naprawie

Konsument ma także uzyskać narzędzie pozwalające łatwiej porównać oferty serwisów. Dyrektywa ustanawia europejski formularz informacji o naprawie. Ma on zawierać m.in. dane przedsiębiorcy, opis produktu i usterki, cenę albo sposób jej ustalenia oraz przewidywany czas wykonania usługi.

Korzystanie z formularza przez przedsiębiorcę nie będzie obligatoryjne. Jeżeli jednak serwis zdecyduje się go wystawić, powinien przekazać dokument konsumentowi na trwałym nośniku, a warunki wskazane w formularzu będą obowiązywać przez 30 dni kalendarzowych.

Rozwiązanie ma przede wszystkim ograniczyć sytuacje, w których dopiero po pozostawieniu urządzenia w serwisie klient dowiaduje się, że koszt naprawy znacząco różni się od wcześniejszych ustaleń.

Europejska platforma napraw od 2027 roku

Kolejnym elementem systemu będzie europejska platforma internetowa napraw. Komisja Europejska ma ją utworzyć do 31 lipca 2027 r. Platforma ma umożliwiać konsumentom wyszukiwanie serwisów i porównywanie dostępnych usług, natomiast przedsiębiorcy zajmujący się naprawami będą mogli dobrowolnie zamieszczać tam informacje o swojej działalności.

Platforma ma składać się z części krajowych i zostać powiązana z unijnym portalem „Twoja Europa”. Z punktu widzenia klientów szczególnie istotne będzie wykorzystanie jej do odnajdywania punktów naprawczych także w przypadku produktów, które nie są bezpośrednio objęte obowiązkiem naprawy wynikającym z dyrektywy.

Prawo do naprawy sposobem na ograniczenie elektroodpadów

Unijne regulacje mają wymiar nie tylko konsumencki, lecz także środowiskowy. Europejska Agencja Środowiska wskazuje, że przedwczesne pozbywanie się produktów konsumpcyjnych w Unii Europejskiej prowadzi każdego roku do powstawania około 35 mln ton odpadów. Produkcja towarów kupowanych w miejsce przedwcześnie wyrzuconych urządzeń wiąże się ponadto z wykorzystaniem około 30 mln ton zasobów oraz emisją odpowiadającą około 261 mln ton CO2.

Wydłużenie okresu użytkowania sprzętu ma ograniczyć zarówno ilość elektroodpadów, jak i zapotrzebowanie na surowce wykorzystywane do produkcji nowych urządzeń. Europejska Agencja Środowiska zwraca przy tym uwagę, że dłuższa eksploatacja produktów może również zmniejszać zależność europejskiej gospodarki od globalnych łańcuchów dostaw.

Polska po terminie wdrożenia dyrektywy

Projekt UC154 został przygotowany przez Prezesa UOKiK jako projekt wdrażający prawo Unii Europejskiej. Rządowy wykaz prac potwierdza, że termin transpozycji dyrektywy upłynął 31 lipca 2026 r., podczas gdy przyjęcie projektu przez Radę Ministrów planowane jest na III kwartał 2026 r.

Dopiero po zakończeniu krajowego procesu legislacyjnego konsumenci będą mogli w pełni korzystać z nowych uprawnień przewidzianych w polskich przepisach. Projekt zakłada także stworzenie rozwiązań instytucjonalnych związanych z europejską platformą napraw oraz rozszerzenie obowiązków informacyjnych przedsiębiorców.

Źródła:

• Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, projekt UC154: termin transpozycji dyrektywy 31 lipca 2026 r.; planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów – III kwartał 2026 r.
• Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, informacje dotyczące europejskiego formularza informacji o naprawie i europejskiej platformy internetowej napraw.
• Europejska Agencja Środowiska, dane dotyczące wpływu przedwczesnego wyrzucania produktów: 35 mln ton odpadów, 30 mln ton wykorzystanych zasobów i 261 mln ton emisji CO2e rocznie w UE.