Zwykła ziemia na działce może stać się poważnym problemem. Nawet milion złotych kary

Sprawą zajmuje się Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie. Interwencja dotycząca dużej ilości ziemi zgromadzonej na nieruchomości w gminie Krasnosielc wpłynęła do inspektoratu pod koniec lipca 2026 r. Pierwsze czynności na miejscu przeprowadzono 7 sierpnia, a następnie dokonano oględzin z udziałem właściciela nieruchomości.

Skala przedsięwzięcia jest znaczna. Według ustaleń WIOŚ pryzma ma około 100 metrów długości, 25 metrów szerokości i 1,8 metra wysokości. Jej objętość oszacowano na około 4500 metrów sześciennych. Inspektorzy ustalają obecnie, skąd pochodzi materiał, kiedy został dostarczony, jak długo pozostaje na działce i w jakim celu został tam zgromadzony.

Kluczowe jest jednak inne pytanie: czy znajdujący się na nieruchomości materiał jest w świetle prawa odpadem. WIOŚ nie przesądził dotychczas, że właściciel działki dopuścił się naruszenia. Nie można zatem twierdzić, że zostanie on ukarany ani tym bardziej, że wymierzona zostanie maksymalna sankcja.

Kiedy ziemia z budowy nie jest odpadem

Przepisy ustawy o odpadach przewidują istotny wyjątek dotyczący ziemi pochodzącej z robót budowlanych. Ustawa nie ma zastosowania do niezanieczyszczonej gleby oraz innych materiałów występujących w stanie naturalnym, które zostały wydobyte w trakcie robót budowlanych, jeżeli zostaną wykorzystane w stanie naturalnym do celów budowlanych na terenie, na którym zostały wydobyte.

Znaczenie ma więc nie tylko skład materiału, lecz także jego pochodzenie i późniejszy sposób wykorzystania. To właśnie dlatego określenie materiału mianem „czystej ziemi” nie rozstrzyga jeszcze jego statusu prawnego.

Jeżeli ziemia została wydobyta podczas budowy i pozostaje na tej samej nieruchomości, gdzie następnie jest wykorzystywana zgodnienie z warunkami ustawowymi, może znaleźć zastosowanie wyłączenie spod przepisów o odpadach. Sytuacja wygląda inaczej, gdy masy ziemne są wywożone z miejsca ich powstania i trafiają na inną nieruchomość. Wówczas konieczna jest ocena ich statusu oraz podstawy prawnej dalszego zagospodarowania.

Podobna zasada wynika z unijnej dyrektywy ramowej o odpadach. Wyłączenie obejmuje niezanieczyszczoną glebę i naturalny materiał wydobyty podczas prac budowlanych, jeśli zostanie wykorzystany w stanie naturalnym w miejscu wydobycia.

Nawiezienie ziemi na działkę nie zawsze jest zwykłym wyrównaniem terenu

Problemy mogą pojawić się między innymi wtedy, gdy ziemia z wykopu lub robót budowlanych zostaje przewieziona na inną działkę i wykorzystana do jej podniesienia, zasypania zagłębienia albo wyrównania powierzchni. Sam fakt, że właściciel nieruchomości chce wykorzystać materiał zamiast go wyrzucić, nie przesądza jeszcze o tym, że pozostaje on poza systemem gospodarki odpadami.

W praktyce znaczenie mają pochodzenie materiału, jego właściwości, okoliczności, w których poprzedni posiadacz się go pozbył lub zamierzał się go pozbyć, a także sposób zagospodarowania. Właśnie takie kwestie bada WIOŚ w przypadku nieruchomości w gminie Krasnosielc.

Kontrola może więc obejmować znacznie więcej niż oględziny samej pryzmy. Inspektorzy mogą weryfikować dokumenty dotyczące pochodzenia materiału, jego transportu, ilości oraz sposobu prowadzenia gospodarki odpadami. Zgodnie z ustawą wojewódzki inspektor ochrony środowiska może stwierdzić naruszenie między innymi na podstawie przeprowadzonej kontroli oraz wykonanych podczas niej pomiarów i badań.

Kara do 1 mln zł za gospodarowanie odpadami bez zezwolenia

Najpoważniejsze konsekwencje powstają wtedy, gdy materiał zostanie zakwalifikowany jako odpad, a kontrola wykaże, że prowadzono działalność wymagającą odpowiednich decyzji bez ich uzyskania.

Ustawa o odpadach przewiduje administracyjne kary pieniężne między innymi za zbieranie albo przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia. W obowiązujących przepisach sankcja może wynosić od 1 tys. zł do 1 mln zł. Podobny zakres kary przewidziano dla gospodarowania odpadami niezgodnie z posiadanym zezwoleniem.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba, która przywiezie na posesję kilka wywrotek ziemi, automatycznie ryzykuje milionową karą. Najpierw konieczne jest ustalenie, czy dana ziemia jest odpadem, jaki charakter miało postępowanie z nią oraz jakie obowiązki prawne rzeczywiście miały zastosowanie. Przy ustalaniu wysokości sankcji bierze się pod uwagę między innymi ilość i właściwości odpadów oraz okoliczności naruszenia.

Administracyjne kary pieniężne w takich sprawach wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska właściwy dla miejsca wytwarzania lub gospodarowania odpadami.

Nakaz usunięcia ziemi z miejsca nieprzeznaczonego do składowania

Kara finansowa nie musi być jedyną konsekwencją. Jeżeli odpady znajdują się w miejscu do tego nieprzeznaczonym, przepisy przewidują również procedurę prowadzącą do nakazania ich usunięcia. W konkretnym przypadku zakres obowiązków zależy jednak od ustalenia statusu materiału, osoby odpowiedzialnej za jego posiadanie oraz okoliczności jego zdeponowania.

Dlatego właściciel nieruchomości powinien być w stanie wykazać pochodzenie dużych ilości przywożonego materiału oraz podstawę jego wykorzystania. Szczególnego znaczenia nabiera to przy większych robotach ziemnych, kiedy na działkę trafiają setki lub tysiące metrów sześciennych mas pochodzących z wykopów prowadzonych w innym miejscu.

Podwyższenie działki a odpływ wody na sąsiednie nieruchomości

Niezależnie od przepisów o odpadach właściciel działki musi brać pod uwagę regulacje Prawa wodnego. Nawiezienie dużej ilości ziemi i podniesienie poziomu terenu może zmienić sposób spływania wody podczas opadów lub roztopów.

Art. 234 Prawa wodnego zabrania właścicielowi gruntu zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego nieruchomości wód opadowych lub roztopowych, jeżeli powoduje to szkodę dla gruntów sąsiednich. Nie wolno również odprowadzać wody na sąsiednie nieruchomości.

Jeśli zmiana stanu wody spowodowana przez właściciela szkodliwie oddziałuje na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może nakazać przywrócenie poprzedniego stanu albo wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W praktyce oznacza to, że nawet legalne z punktu widzenia gospodarki odpadami wykonanie robót ziemnych nie daje właścicielowi pełnej swobody w kształtowaniu poziomu nieruchomości. Podwyższenie działki nie może przerzucać skutków opadów na sąsiadów.

Kontrola ziemi w Krasnosielcu nadal bez rozstrzygnięcia

WIOŚ w Warszawie informował 13 sierpnia, że kontrola dotycząca stumetrowej pryzmy w gminie Krasnosielc jest w toku. Inspektorzy mają ustalić przede wszystkim pochodzenie materiału, cel jego zgromadzenia oraz sposób i okres magazynowania.

Na obecnym etapie nie ma podstaw do stwierdzenia, że znajdujące się tam około 4500 metrów sześciennych materiału zostało ostatecznie uznane za odpad ani że właściciel nieruchomości otrzyma karę. Dopiero zakończenie postępowania pozwoli przesądzić, czy doszło do naruszenia przepisów i czy istnieją podstawy do zastosowania sankcji.

Źródła

• Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, komunikat z 13 sierpnia 2026 r. dotyczący stumetrowej pryzmy ziemi w gminie Krasnosielc. WIOŚ potwierdza prowadzenie kontroli interwencyjnej oraz jej przedmiot.
• Radio ZET, materiał z 9 września 2026 r. dotyczący kontroli pryzmy ziemi w gminie Krasnosielc i możliwych konsekwencji administracyjnych.