Co ze składkami ZUS i zaliczkami do fiskusa po przekształceniu umowy przez PIP?

Skutki stwierdzenia stosunku pracy przez inspektora PIP

Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej istnienia stosunku pracy pomiędzy podmiotami, które dotychczas łączyła umowa cywilnoprawna, rodzi szereg skutków. Przede wszystkim osoba wykonująca pracę zyskuje status pracownika, z wszelkimi tego konsekwencjami i uprawnieniami przewidzianymi w kodeksie pracy. Otrzymuje ona zatem prawo do urlopu wypoczynkowego i innych urlopów np. macierzyńskiego, objęta zostaje ochroną związaną z limitem czasu pracy, zasadami zawierania umów na czas określony, czy też warunkami rozwiązania umowy o pracę.

Kluczowe jest także powstanie obowiązku zgłoszenia pracownika do ZUS i wszystkich obligatoryjnych ubezpieczeń. Decyzja PIP nie pozostaje również bez znaczenia na rozliczenia podatku dochodowego z fiskusem.

Zobacz także

Najpierw polecenie poprawy umowy, a następnie decyzja administracyjna. Jak inspektor PIP może zmienić zasady zatrudnienia?

Zapisz na później

Czy trzeba płacić zaległe składki do ZUS? Wykonalność decyzji PIP

Decyzja administracyjna wydana przez okręgowego inspektora pracy stwierdza istnienie stosunku pracy od dnia jej wydania, a nie z mocą wsteczną. Wszystkie konsekwencje, a zatem także i obowiązki względem ZUS oraz te związane z podatkami, podlegają wykonaniu z dniem:

• następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołania, a żadna ze stron takiego odwołania nie wniosła;

• prawomocnego orzeczenia sądu;

• nadania natychmiastowego rygoru wykonalności decyzji.

Tym samym stwierdzenie istnienia stosunku pracy po kontroli PIP nie powoduje powstania zaległości względem ZUS.

Trzeba jednak pamiętać, że ZUS może dochodzić należności składkowych za okres pięciu lat wstecz, ale na drodze odrębnego postępowania. Wydana po przeprowadzeniu kontroli decyzja PIP, będzie stanowić jednak silny materiał dowodowy w sprawie o zapłatę zaległych składek, tym bardziej że od 8 lipca 2026 rok wymiana informacji pomiędzy PIP a ZUS jest znacznie łatwiejsza i usystematyzowana.

Decyzja PIP a PIT

Decyzje PIP w zakresie przekształcenia umów cywilnoprawnych wywierają również bezpośredni wpływ na kwestię podatku dochodowego. Zasadniczo zmienia się bowiem podmiot zobowiązany do odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy. W przypadku umów zlecenia to zleceniobiorca oblicza je i odprowadza jako płatnik. W ramach stosunku pracy obowiązek ten spoczywa zaś na pracodawcy, który jako płatnik oblicza, pobiera i odprowadza zaliczki na PIT.

Jeszcze inaczej wygląda sytuacja, gdy zmiana dotyczy umowy B2B. Przychody z tytułu działalności gospodarczej są bowiem kwalifikowane inaczej, niż te uzyskiwane ze stosunku pracy. W takim wypadku problemy pojawiają się przede wszystkim po stronie kontraktora, który, jak się okazuje, obniżał swój podatek dochodowy o koszty uzyskania przychodu bezpodstawnie, a dodatkowo mógł rozliczać się z fiskusem w sposób, który dla pracownika nie jest dostępny np. ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Czy to oznacza, że przekształcenie umowy w drodze decyzji administracyjnej może skutkować koniecznością odprowadzenia zaległych zaliczek? Podobnie, jak w przypadku obowiązków względem ZUS, tak i w przypadku fiskusa, decyzja administracyjna nie wywiera skutków z mocą wsteczną. Trzeba jednak pamiętać o konieczności stosownych korekt oraz o możliwości wszczęcia stosownego postępowania karnoskarbowego.

Co z decyzją PIP, gdy pracodawca rozwiąże umowę w trakcie kontroli?

Może okazać się, że umowa cywilnoprawna w trakcie trwania kontroli i jednocześnie przed datą wygaśnięcia terminu do odwołania albo uprawomocnienia się orzeczenia sądu zostanie przez pracodawcę rozwiązana lub wypowiedziana, albo też wygaśnie. Nie oznacza to jednak umorzenia postępowania i zakończenia sprawy. Ustawodawca przewidział, że w razie stwierdzenia istnienia stosunku pracy przez okręgowego inspektora PIP za datę umowy o pracę uznaje się wówczas dzień wszczęcia kontroli. Nie ma przy tym znaczenia powód rozwiązania umowy cywilnoprawnej.

Takie rozwiązanie stanowi dodatkową ochronę trwałości relacji objętej postępowaniem i ma powstrzymać nieuczciwych pracodawców przed pozbywaniem się ewentualnych problemów, jakimi są dla nich pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę. Trzeba jednak podkreślić, że wyjątek ustalenia daty zawarcia umowy o pracę dotyczy wyłącznie oceny legalności zatrudnienia i nie ma wpływu na wysokość składek do ZUS ani podatków.

Obowiązkowe składki ZUS – umowa o pracę

Warto przypomnieć, że w polskim systemie ubezpieczeń wyróżnia się kilka rodzajów składek odprowadzanych do ZUS. W ramach obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne opłacane z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę wyróżnia się:

• składki na ubezpieczenie emerytalne;

• składki na ubezpieczenie rentowe;

• składki na ubezpieczenie chorobowe;

• składki na ubezpieczenie wypadkowe.

Dodatkowo wyróżnia się także tzw. pozaubezpieczeniowe składki celowe tj.:

• składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP);

• składki na Fundusz Pracy (FP).